XotirAI logotipiXotirAI
⚖️ Budjet kodeksi · 6–17-m.

Budjet tizimi tushunchasi va prinsiplari

Umumiy Qism

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

6-modda. Budjet tizimi tushunchasi

Budjet tizimi barcha darajadagi budjetlar, davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlari va budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari jamg‘armalari, budjet tizimi budjetlarini tuzish va tashkil etish prinsiplari, ular o‘rtasida budjet jarayoni mobaynida yuzaga keladigan o‘zaro munosabatlar yig‘indisini o‘zida ifodalaydi. Moliya yili uchun budjet tizimi budjetlarini shakllantirish, tuzish, ko‘rib chiqish, qabul qilish, tasdiqlash va ijro etish O‘zbekiston Respublikasining milliy valyutasi — so‘mda amalga oshiriladi.

7-modda. Budjet tizimi prinsiplari

Budjet tizimi quyidagi prinsiplarga asoslanadi:

budjet tizimining yagonaligi;

budjet tizimining O‘zbekiston Respublikasi ma’muriy-hududiy tuzilishiga muvofiqligi;

budjet tizimi budjetlarining balansliligi va o‘zaro bog‘liqligi;

budjet tizimi budjetlari daromadlarini prognoz qilish va xarajatlarini rejalashtirish;

budjet tizimi budjetlari mablag‘laridan foydalanishning aniq yo‘naltirilganligi va maqsadlilik xususiyati;

budjet tizimi budjetlarining mustaqilligi;

budjet tizimi budjetlari mablag‘laridan foydalanishning natijadorligi;

kassaning yagonaligi;

budjet jarayoni ishtirokchilarining javobgarligi;

ochiqlik.

8-modda. Budjet tizimining yagonaligi prinsipi

Budjet hujjatlari va budjet hisobotlarining shakllari, budjet tasnifi yagona bo‘lishi hamda budjet tizimi budjetlarining daromadlari va xarajatlarini shakllantirish hamda ijro etish, budjet hisobini yuritish va budjet hisobotini tuzishning yagona tartibini nazarda tutishi lozim.

9-modda. Budjet tizimining O‘zbekiston Respublikasi ma’muriy-hududiy tuzilishiga muvofiqligi prinsipi

Budjet tizimi O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishiga muvofiq bo‘lishi lozim.

10-modda. Budjet tizimi budjetlarining balansliligi va o‘zaro bog‘liqligi prinsipi

Budjet tizimi budjetlarida nazarda tutilgan xarajatlar hajmi ularning daromadlari va taqchillikni qoplash manbalari yig‘indisining hajmiga muvofiq bo‘lishi kerak.

Budjet tizimi budjetlarini tuzish va ijro etishda budjetlarning mablag‘lari mazkur budjetlarning balansliligini ta’minlash uchun ular o‘rtasida qayta taqsimlanishi mumkin.

11-modda. Budjet tizimi budjetlari daromadlarini prognoz qilish va xarajatlarini rejalashtirish prinsipi

Budjet tizimi budjetlarini tuzishda budjet tasnifiga muvofiq, daromadlar ularning aniq manbalari bo‘yicha prognoz qilinadi, xarajatlar esa yo‘nalishlar bo‘yicha rejalashtiriladi.

12-modda. Budjet tizimi budjetlari mablag‘laridan foydalanishning aniq yo‘naltirilganligi va maqsadlilik xususiyati prinsipi

Budjet tizimi budjetlarining mablag‘lari muayyan budjet tashkilotlari va budjet mablag‘lari oluvchilarga ushbu mablag‘lardan belgilangan maqsadlarni moliyalashtirishda foydalanish uchun ajratiladi.

13-modda. Budjet tizimi budjetlarining mustaqilligi prinsipi

Budjet tizimi budjetlari mustaqildir.

14-modda. Budjet tizimi budjetlari mablag‘laridan foydalanishning natijadorligi prinsipi

Budjet jarayoni ishtirokchilari budjet tizimi budjetlarini tuzish va ijro etishda o‘zlariga berilgan vakolatlar doirasida budjet tizimi budjetlarining belgilangan hajmdagi mablag‘laridan foydalangan holda natijaga erishish zaruriyatidan kelib chiqadi.

15-modda. Kassaning yagonaligi prinsipi

Budjet tizimi budjetlarining barcha daromadlari Yagona g‘azna hisobvarag‘iga kiritiladi va ularning xarajatlarini to‘lash ushbu hisobvaraqdan amalga oshiriladi.

16-modda. Budjet jarayoni ishtirokchilarining javobgarligi prinsipi

Budjet jarayoni ishtirokchilarining javobgarligi prinsipi budjet jarayonining har bir ishtirokchisi budjet jarayonining har bir bosqichida o‘z harakatlari uchun javobgar bo‘lishidan iboratdir.

17-modda. Ochiqlik prinsipi

Ochiqlik prinsipi:

Davlat budjetini va davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlarini ko‘rib chiqish hamda qabul qilish tartib-taomillarining jamiyat va ommaviy axborot vositalari uchun ochiqligini, shuningdek budjet jarayonida fuqarolarning faol ishtirok etishi mumkinligini;

tasdiqlangan Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlari to‘g‘risidagi axborotning ommaviy axborot vositalarida va O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining rasmiy veb-saytida e’lon qilinishini (chop etilishini);

O‘zbekiston Respublikasi konsolidatsiyalashgan budjetining ijrosi to‘g‘risidagi yillik hisobotning, shuningdek Davlat budjetining va davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlarining ijrosi to‘g‘risidagi choraklik hisobotlarning ommaviy axborot vositalarida chop etilishini, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining rasmiy veb-saytida joylashtirilishini hamda yangilab borilishini anglatadi.

Bilimingizni sinang

Budjet kodeksiga ko‘ra, moliya yili uchun budjet tizimi budjetlarini shakllantirish, tuzish, ko‘rib chiqish, qabul qilish, tasdiqlash va ijro etish qaysi valyutada amalga oshiriladi?
  1. O‘zbekiston Respublikasining milliy valyutasi — so‘mda
  2. AQSh dollarida — Markaziy bank belgilagan kurs bo‘yicha
  3. Yevroda — Yevropa Markaziy banki belgilagan kurs bo‘yicha
  4. So‘m va AQSh dollarida teng asosda — ikki valyutada

To‘g‘ri javob: O‘zbekiston Respublikasining milliy valyutasi — so‘mda. 6-moddaga ko‘ra, budjet tizimi budjetlari milliy valyuta — so‘mda shakllantiriladi va ijro etiladi.

Budjet kodeksidagi budjet tizimining yagonaligi prinsipiga ko‘ra, nima yagona bo‘lishi lozim?
  1. budjet daromadlarining miqdori hamda budjet tashkilotlarining soni
  2. soliq stavkalari va budjet tashkilotlari xodimlarining soni
  3. budjet tashkilotlarining shtat jadvallari hamda soliq stavkalari
  4. budjet hujjatlari va hisobotlarining shakllari hamda budjet tasnifi

To‘g‘ri javob: budjet hujjatlari va hisobotlarining shakllari hamda budjet tasnifi. 8-moddaga ko‘ra, budjet hujjatlari va hisobotlarining shakllari hamda budjet tasnifi yagona bo‘lishi lozim.

Budjet loyihasida xarajatlar 120 mlrd so‘m, daromadlar 100 mlrd so‘m, taqchillikni qoplash manbalari esa 10 mlrd so‘m deb rejalashtirilgan. Budjet kodeksidagi balanslilik prinsipiga ko‘ra, qaysi xulosa to‘g‘ri?
  1. Prinsip buzilmagan, chunki xarajatlar va daromadlar o‘rtasida farq bo‘lishi mumkin
  2. Prinsip buzilmagan, chunki taqchillik har doim xarajatlar bilan teng bo‘ladi
  3. Prinsip buzilgan, chunki xarajatlar daromadlar va qoplash manbalari yig‘indisidan oshib ketgan
  4. Prinsip buzilgan, chunki daromadlar xarajatlardan kam bo‘la olmaydi

To‘g‘ri javob: Prinsip buzilgan, chunki xarajatlar daromadlar va qoplash manbalari yig‘indisidan oshib ketgan. 10-moddaga ko‘ra, xarajatlar hajmi daromadlar va taqchillikni qoplash manbalari yig‘indisiga muvofiq bo‘lishi kerak; 120 > 110.

Budjet kodeksiga ko‘ra, budjet tizimi budjetlarini tuzishda daromadlar va xarajatlar qanday asosda aniqlanadi?
  1. daromadlar aniq manbalari bo‘yicha prognoz qilinadi, xarajatlar yo‘nalishlar bo‘yicha rejalashtiriladi
  2. daromadlar yo‘nalishlar bo‘yicha prognoz qilinadi, xarajatlar manbalari bo‘yicha rejalashtiriladi
  3. daromadlar ham, xarajatlar ham faqat umumiy summada belgilanadi
  4. daromadlar rejalashtiriladi, xarajatlar esa prognoz qilinmaydi

To‘g‘ri javob: daromadlar aniq manbalari bo‘yicha prognoz qilinadi, xarajatlar yo‘nalishlar bo‘yicha rejalashtiriladi. 11-moddaga ko‘ra, daromadlar manbalari bo‘yicha prognoz qilinadi, xarajatlar esa yo‘nalishlar bo‘yicha rejalashtiriladi.

Budjet kodeksidagi budjet tizimi prinsiplaridan biri budjet tizimi budjetlari mablag‘laridan foydalanishning aniq yo‘naltirilganligi va maqsadliligidir. Bu prinsipga ko‘ra, budjet mablag‘lari qanday ajratiladi?
  1. umumiy tartibda, sarflash yo‘nalishi belgilanmasdan, budjet tashkilotlari xohishiga ko‘ra erkin sarflash uchun
  2. muayyan budjet tashkilotlari va oluvchilarga belgilangan maqsadlarni moliyalashtirishda foydalanish uchun
  3. faqat budjet tashkilotlarining ixtiyoriga ko‘ra, muayyan maqsadlar belgilanmasdan erkin sarflash uchun
  4. faqat davlat qarzlarini qoplash va foizlarni to‘lash maqsadida, boshqa maqsadlarda sarflanmasligi uchun

To‘g‘ri javob: muayyan budjet tashkilotlari va oluvchilarga belgilangan maqsadlarni moliyalashtirishda foydalanish uchun. 12-moddaga ko‘ra, mablag‘lar muayyan tashkilotlarga belgilangan maqsadlarni moliyalashtirish uchun ajratiladi.

Budjet tashkiloti o‘z daromadlarini alohida tijorat bankidagi hisobvaraqqa kiritib, xarajatlarini shu hisobvaraqdan to‘lamoqchi. Budjet kodeksidagi qaysi prinsipga zid?
  1. budjet tizimining mustaqilligi
  2. kassaning yagonaligi
  3. ochiqlik
  4. natijadorlik

To‘g‘ri javob: kassaning yagonaligi. 15-moddaga ko‘ra, barcha daromadlar Yagona g‘azna hisobvarag‘iga kiritiladi va xarajatlar shu hisobvaraqdan to‘lanadi.

Budjet kodeksidagi budjet jarayoni ishtirokchilarining javobgarligi prinsipi nimadan iborat?
  1. faqat yuqori turuvchi ishtirokchi jarayonning barcha bosqichlarida javobgar bo‘lishidan
  2. har bir ishtirokchi faqat budjet ijrosi bosqichida o‘z harakatlari uchun javobgar bo‘lishidan
  3. jamoaviy javobgarlik asosida hech bir ishtirokchi individual javobgar bo‘lmasligidan
  4. har bir ishtirokchi jarayonning har bir bosqichida o‘z harakatlari uchun javobgar bo‘lishidan

To‘g‘ri javob: har bir ishtirokchi jarayonning har bir bosqichida o‘z harakatlari uchun javobgar bo‘lishidan. 16-moddaga ko‘ra, har bir ishtirokchi har bir bosqichda o‘z harakatlari uchun javobgardir.

Budjet kodeksidagi ochiqlik prinsipiga ko‘ra, Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlarining ijrosi to‘g‘risidagi hisobotlar qanday davriylikda chop etiladi?
  1. oylik
  2. yarim yillik
  3. choraklik
  4. ikki yilda bir marta

To‘g‘ri javob: choraklik. 17-moddaga ko‘ra, ijro to‘g‘risidagi choraklik hisobotlar chop etiladi; konsolidatsiyalashgan budjet bo‘yicha esa yillik hisobot.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiAsosiy qoidalarKeyingi →Budjet tasnifi