XotirAI logotipiXotirAI
📜 6-sinf · Qadimgi dunyo · 5-§

O‘rta Osiyo temir asriga o‘tish davrida

Eng qadimgi tuzumdan sivilizatsiya sari

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

5-§. O‘rta Osiyo temir asriga o‘tish davrida

Temirdan birinchi bo‘lib Kichik Osiyodagi xettlar mil. avv. XIV–XIII asrlarda foydalana boshlagan.

Mil. avv. IX–VIII asrlarga oid temirdan yasalgan ilk mehnat qurollari O‘rta Osiyodan ham topilgan.

TEMIRDAN FOYDALANISH Odamlar mis va bronzadan mehnat qurollari yasashni o‘rgangan paytdan keyin oradan ko‘p asrlar o‘tib, temirdan mehnat qurollari yasash imkoniyati paydo bo‘ldi. Bu jarayon ko‘p mehnat talab qilgan, negaki temir misdan ko‘ra ancha yuqori haroratda (1500°C) eriydi. Ayni paytda temir mis va bronzaga nisbatan ancha qattiqroq edi.

Temir buyumlarning ommalashuvi asta-sekinlik bilan davom etgan. Sof temir tabiatda kamyob metall bo‘lgani sababli undan dastlab bezak buyumlari tayyorlangan. Shunday bezaklar Misr fir’avni Tutanxamon maqbarasidan topilgan.

5-§. O‘rta Osiyo temir asriga o‘tish davrida

Mehnat qurollarining temirdan yasalishi, eng avvalo, dehqonchilikning rivojiga ta’sir ko‘rsatgan. Temir uchli omochlar va boltalar paydo bo‘lgan. Bu mehnat qurollari katta maydonlarda ziroatchilikning rivojlanishiga imkon yaratib bergan. O‘rta Osiyoda temirdan yasalgan ilk mehnat qurollari mil. avv. IX–VIII asrlarga tegishli.

Temir va bronza paykonlar, o‘roq shaklidagi pichoq

Kundalik hayot

IJTIMOIY TUZUM Temir qurollarning tarqalishi mehnat samaradorligini oshirdi va bu ishlab chiqarishning yanada ilg‘or usuliga o‘tish uchun sharoit hozirladi.

Temir asri boshlarida O‘rta Osiyoda aholi turli guruhlarga bo‘lindi: kohinlar, jangchilar, chorvadorlar, dehqonlar va hunarmandlar shular jumlasidandir.

5-§. O‘rta Osiyo temir asriga o‘tish davrida

O‘rta Osiyoda jamiyatning asosini tashkil etgan katta patriarxal oila bo‘lganini “Avesto”dan bilamiz.

Bir necha shunday oilalar hududiy qo‘shnichilik jamoasini tashkil etgan. Katta oila a’zolari alohida turarjoyga ega bo‘lib, xo‘jalik ishlarini birgalikda amalga oshirishgan, o‘zlarining mehnat qurollari, qishloq xo‘jalik mahsulotlari zaxirasi va chorva podalariga egalik qilishgan.

O‘rta Osiyoda temir asriga o‘tish davrida jamiyatning tuzilishi shunday bo‘lgan.

Tosh gurzi. Mil. avv. IX–VIII asrlar

SAVOL VA TOPSHIRIQLAR

Savollar: 1. Temir buyumlardan foydalanish qachon boshlangan? 2. Temirdan mehnat qurollari yasashning boshlanishi jamiyatda qanday o‘zgarishlarga olib kelgan? 3. Temir asri boshlarida O‘rta Osiyoda aholi qaysi guruhlarga bo‘lingan?

Kohin boshi. Tosh haykalcha. Mil. avv. X–IX asrlar. Surxondaryo vohasi

Muhim sanalar

Bilimingizni sinang

Kichik Osiyodagi xettlar temirdan birinchi bo‘lib qaysi davrda foydalana boshlagan?
  1. Mil. avv. VII–VI asrlarda
  2. Mil. avv. XIV–XIII asrlarda
  3. Mil. avv. XI–X asrlarda
  4. Mil. avv. XVIII–XVII asrlarda

To‘g‘ri javob: Mil. avv. XIV–XIII asrlarda. Temirdan birinchi bo‘lib Kichik Osiyodagi xettlar mil. avv. XIV–XIII asrlarda foydalana boshlagan.

Temirdan birinchi bo‘lib mil. avv. XIV–XIII asrlarda kimlar foydalana boshlagan?
  1. Kichik Osiyodagi xettlar
  2. Misr fir’avni qo‘shinlari
  3. Bobil podshohi lashkarlari
  4. Xitoy imperiyasi ustalari

To‘g‘ri javob: Kichik Osiyodagi xettlar. Temirdan birinchi bo‘lib Kichik Osiyodagi xettlar foydalana boshlagan.

O‘rta Osiyodan topilgan temirdan yasalgan ilk mehnat qurollari qaysi davrga oid?
  1. Mil. avv. XIV–XIII asrlar
  2. Mil. avv. IX–VIII asrlar
  3. Mil. avv. VI–V asrlar
  4. Mil. avv. III–II asrlar

To‘g‘ri javob: Mil. avv. IX–VIII asrlar. O‘rta Osiyodagi ilk temir qurollar mil. avv. IX–VIII asrlarga oid.

Temirdan mehnat qurollari yasash ko‘p mehnat talab qilgan, chunki temir qancha haroratda eriydi?
  1. 500°C da
  2. 1000°C da
  3. 1500°C da
  4. 2000°C da

To‘g‘ri javob: 1500°C da. Temir misdan ancha yuqori haroratda, 1500°C da eriydi.

Nima uchun sof temirdan dastlab bezak buyumlari tayyorlangan?
  1. Temir juda oson erib ketadigan metall bo‘lgani uchun
  2. Temir juda yumshoq metall bo‘lgani uchun
  3. Temir bronzadan ancha arzon bo‘lgani uchun
  4. Sof temir tabiatda kamyob metall bo‘lgani uchun

To‘g‘ri javob: Sof temir tabiatda kamyob metall bo‘lgani uchun. Sof temir tabiatda kamyob bo‘lgani sababli undan dastlab bezaklar yasalgan.

Temirdan yasalgan ilk bezaklar qaysi Misr fir’avni maqbarasidan topilgan?
  1. Tutanxamon
  2. Xufu
  3. Tutmos III
  4. Yaxmos

To‘g‘ri javob: Tutanxamon. Bunday bezaklar Tutanxamon maqbarasidan topilgan.

Odamlar mis va bronzadan qurol yasashni o‘rgangach, temirdan qurol yasash imkoniyati ko‘p asrlardan keyin paydo bo‘ldi. Buning sababi nima edi?
  1. Temir tabiatda juda ko‘p uchragani sababli odamlar uzoq vaqt unga e’tibor bermay, faqat mis bilan kifoyalangan
  2. Temir mis va bronzaga nisbatan ancha yumshoq bo‘lgani uchun uzoq vaqt qurol yasashga yaramay kelgan
  3. Temirni eritish misga qaraganda ancha yuqori haroratni talab qilgani va bu jarayon ko‘p mehnat talab etgani
  4. O‘rta Osiyo hududida temir rudasi topilmagani sababli, uni boshqa o‘lkalardan olib kelish ko‘p asrlarga cho‘zilgan

To‘g‘ri javob: Temirni eritish misga qaraganda ancha yuqori haroratni talab qilgani va bu jarayon ko‘p mehnat talab etgani. Temir misdan ancha yuqori haroratda (1500°C) eriydi, shuning uchun uni qayta ishlash ko‘p mehnat talab qilgan.

Dastlab temirdan nima uchun asosan bezak buyumlari tayyorlangan?
  1. Sof temir tabiatda kamyob metall bo‘lgani uchun
  2. Temir bronzadan yumshoq bo‘lgani uchun
  3. Temir buyumlar xettlar tomonidan taqiqlangani uchun
  4. Temir faqat Misr fir’avnlariga tegishli bo‘lgani uchun

To‘g‘ri javob: Sof temir tabiatda kamyob metall bo‘lgani uchun. Sof temir kamyob bo‘lgani uchun undan dastlab bezaklar yasalgan; shunday bezaklar Tutanxamon maqbarasidan topilgan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiEneolit va bronza davriKeyingi →Nil vodiysi va uning aholisi