Ahamoniylar davlati

Qadimgi Sharq va O‘rta Osiyo

14-§. Ahamoniylar davlati

QADIMGI ERON AHOLISI VA DAVLATLARI Hozirgi Eron hududida qadim zamonlarda kassiylar, elamiylar singari turli qabilalar yashagan.

Vaqt o‘tib bu mamlakatga midiyaliklar va forslar ko‘chib o‘rnashadi.

Tog‘oldi vodiylarda aholi dehqonchilik bilan shug‘ullangan, dasht mintaqalarida chorvadorlar kun kechirgan.

Eronning janubi-g‘arbiy qismida, Mesopotamiya bilan chegarada Elam davlati vujudga keladi. Bu davlatning poytaxti Suza shahri bo‘lgan. Elamda jahondagi eng qadimiy yozuvlardan biri yaratilgan.

Kaspiy dengizidan janubi-g‘arbda Midiya joylashgan. Mil. avv. VII asrda podsho Kiaksar hukmronligi davrida Midiya qudratli davlatga aylanadi. Midiya davlati Bobil bilan ittifoq bo‘lib, Ossuriyani bosib oladi. Eronning janubida, Fors ko‘rfaziga tutashib ketgan yerlarda, Fors viloyati – qadimgi forslar o‘rnashgan o‘lkada ham davlat vujudga kelgan.

14-§. Ahamoniylar davlati

KIR II – FORS HUKMDORI Mil. avv. 558-yilda Ahamoniylar sulolasidan bo‘lmish podsho Kir II barcha forslarni o‘z hokimiyati ostida birlashtirdi. Midiya podsholigini bo‘ysundirganidan so‘ng Kir II ulkan lashkar tuzdi va bosqinchilik yurishlarini davom ettirdi.

Armaniston, Midiya va Bobil zabt etildi. Forslar O‘rta Yer dengizi sohiliga chiqib, Falastin va Finikiyani bo‘ysundiradi. Kir II ning istilochilik siyosatini vorislari – Kambiz II va Doro I ham davom ettirdi. Kambiz II Misrni zabt etish orqali Fors davlati hududini nihoyatda kengaytirdi.

Kir II

Ahamoniylar sulolasi

Mil. avv.

VI asr

Fors podsholigi

Elam davlati

Poytaxti Suza

SUG‘D XORAZM

KASPIY D.

PARFIYA

O ‘RTA YER DENGIZI

MIDIYA ARAXOSIYA

Ahamoniylar davlati

ARABISTON DENGIZI

Oltin tanga

Ahamoniylar davlati jahondagi eng yirik davlatlardan biri bo‘lgan.

DORO I ISLOHOTLARI Mil. avv. 522-yilda shoh Doro I qadimgi Fors davlati taxtiga chiqdi. Bu paytda bosib olingan barcha mamlakatlarda qo‘zg‘olonlar alangalanib ketdi. Ahamoniylar shohi Doro I ularni bostirishga kirishdi.

Doro I Qora dengiz bo‘ylarida yashovchi skiflar ustiga yurish qildi. Doro I ning Kichik Osiyodagi yunonlar koloniyalari va Bolqon yarimoroli sharqida joylashgan Frakiyani bosib olishi yunon-fors urushlari boshlanib ketishiga sabab bo‘ldi. Doro I hukmronligi davrida Hindiston shimolidan O‘rta Yer dengiziga qadar yastangan ulkan davlat barpo etiladi.

ARABISTON DENGIZI

Doro I butun mamlakat uchun “darik” deb nomlangan yagona oltin tangani muomalaga kiritadi. U qadimgi Fors podsholigi qarorgohi Persepol shahridan O‘rta Yer dengiziga qadar “shoh yo‘li” deb ataluvchi savdo yo‘lini qurdirgan edi. Doro I qo‘shinlarni qaytadan tuzdi, saltanatni satrapiyalar deb nomlangan alohida harbiy-ma’muriy o‘lkalarga bo‘lib chiqdi.

Doro I taxtda. Sovg‘alar qabul qilish marosimi

QADIMGI FORSLAR MADANIYATI Suza, Ekbatana va boshqa shaharlar Ahamoniylar davlatidagi muhim savdo markazlari bo‘lgan. Persepol shahrida Doro I va Kserksning turli xonalar va yuz ustunli zali bo‘lgan saroyining qoldiqlari saqlanib qolgan. Saroy afsonaviy va xayoliy qushlar tasviri bilan bezatilgan edi. Persepol saroyi devorlaridagi bo‘rtma naqshlarda ahamoniylar bo‘ysundirgan ko‘pgina elatlarning tasvirlari saqlanib qolgan. Ular asosan Fors shohlariga o‘lpon keltirayotgan holatda tasvirlangan.

ARABISTON DENGIZI

Qadimgi forslar mixxat belgi-yozuvidan foydalangan. Fors shohlarining bitiklari Behistun va Naqshi Rustam qoyalariga, shuningdek, Persepol saroyi devorlariga o‘yib yozilgan. Ular yurishlar, qo‘zg‘olonlar va davlat hayotidagi muhim voqealar haqida ma’lumot beradi.

Makedoniyalik Aleksandr mil. avv. 330-yilda Fors davlatini bosib oldi.

Persepol xarobalari

Fors podsholigi

Kir II

Doro I

Mil. avv. 558-yildan

Mil. avv. 522-yildan

Lidiya, Bobilni bosib olgan avv. 330-yilda bosib olgan

Makedoniyalik Aleksandr mil.

SAVOL VA TOPSHIRIQLAR

15-§. Qadimgi Hindistondagi ilk sivilizatsiya

Hindlar qo‘shinidagi jangovar fil

HUDUDI VA TABIIY SHAROITI Hindiston – Hind va Gang daryolari vodiylaridagi Osiyo qit’asining bir qismini egallagan mamlakat. Tabiiy sharoiti, issiq iqlim va daryolar dehqonchilik vujudga kelishi va rivoj topishi uchun imkoniyat yaratgan. Himolay tog‘lari shimoldan keladigan sovuq shamollarni to‘sib turadi.

Gang vodiysidagi tropik o‘rmonlar ulkan daraxtlar va rang-barang o‘simliklarga boy bo‘lgan.

Hind va

Mil. avv. 3-mingyillik

Muhim sanalar

• mil. avv. 330-yilda — Makedoniyalik Aleksandr mil. avv. 330-yilda Fors davlatini bosib oldi.
• 330-yilda — Lidiya, Bobilni bosib olgan avv. 330-yilda bosib olgan
• 522-yilda — DORO I ISLOHOTLARI Mil. avv. 522-yilda shoh Doro I qadimgi Fors davlati taxtiga chiqdi.
• 558-yilda — KIR II – FORS HUKMDORI Mil. avv. 558-yilda Ahamoniylar sulolasidan bo‘lmish podsho Kir II barcha forslarni o‘z hokimiyati ostida birlashtirdi.
• VII asrda — Kaspiy dengizidan janubi-g‘arbda Midiya joylashgan. Mil. avv. VII asrda podsho Kiaksar hukmronligi davrida Midiya qudratli davlatga aylanadi.

Bilimingizni sinang