Tarixiy atamalar lug‘ati

ILOVA

Agora – Qadimgi Yunoniston shaharlarida xalq yig‘inlari joyi, markaziy maydon.

Akveduk – shaharga suv keladigan, ustida anhori bo‘lgan baland ko‘prik.

Altamir – Ispaniyadagi so‘nggi paleolitga oid rasmlar topilgan g‘or.

Amfiteatr – sahna atrofida tomoshabinlar o‘tirishiga mo‘ljallangan qurilmalar bilan qurshalgan tomsiz katta inshoot.

Animizm – insonni qurshab turgan muhitda jonlar va ruhlarning mavjudligiga ishonish.

Antik – lotincha, “qadimgi”. Aramey yozuvi – Mesopotamiyaning (ikki daryo oralig‘i) o‘rta qismida joylashgan qadimgi xalq – arameylar tomonidan yaratilgan yozuv, 20 ta harfdan iborat bo‘lgan.

Arxeologiya – ashyoviy manbalarni o‘rganuvchi va ular bo‘yicha o‘tmishni qayta tiklovchi fan; qadimshunoslik.

ILOVA

Buddaviylik – mil. avv. VI asrda Hindistonda Siddhartha Gautama tomonidan asos solingan diniy ta’limot.

Falanga – og‘ir qurollangan askarlarning bir necha, odatda 9 yoki 16 qator saf tortishi.

Falsafa – filosofiya: yunoncha filo – “sevish”, sofiya – “donishmandlik” tushunchalarini anglatadi.

Fir’avn – Misr hukmdori; “ulug‘ xonadon” ma’nosini anglatadi.

Goplit – Qadimgi Yunoniston va yunon-makedon armiyalarining og‘ir qurollangan piyoda jangchisi.

Ibodatxona – muqaddas deb e’lon qilingan, odamlar xudolarga sig‘ingan bino yoki joy.

Imperator – (lotincha, “hukmdor”) qadimgi Rimda dastlab faxriy harbiy unvon, keyinchalik mutlaq hukmdorga tegishli unvon.

ILOVA

Imperiya – hukmdorning cheklanmagan hokimiyati joriy etilgan, boshqa ko‘plab xalqlarni o‘ziga bo‘ysundirgan davlat.

Italiklar – Apennin yarimorolida istiqomat qilgan qadimiy qabilalar.

Iyerogliflar – qadimgi yunonlar misrliklar yozuvini shunday atashgan, “muqaddas bitiklar” ma’nosini anglatadi.

Kapitoliy tepaligi – Rimdagi eng baland tepalik. Kohinlar – ibodatxona ruhoniylari. Koloniyalar – qadimgi davrlarda o‘z yurtini tark etgan odamlar tomonidan yangi yerlarda asos solingan manzilgoh va shaharlar.

Konsul – Respublika davrida Rimdagi oliy siyosiy lavozim. Har yili saylangan ikki nafar konsul Senat va armiyaga rahbarlik qilgan.

ILOVA

Kromanyon – zamonaviy qiyofaga ega qadimgi odamning suyaklari dastlab topilgan joyning nomi (Fransiya). Joyning nomidan kelib chiqib, bu odamni kromanyon deb atash rasm bo‘lgan.

Lojuvard – ko‘k rangdagi tabiiy tosh, ma’dan. Metek – Afinada yashovchi chet ellik. Neandertal odam – o‘rta paleolit davrida yashagan ibtidoiy odam. Uning suyak qoldiqlari dastlab Germaniyadagi Neandertal vodiysidan topilgan.

“Nom”lar – Misrdagi ilk davlatlar. Nomarx – Qadimgi Misrdagi ilk davlatning hukmdori.

Papirus – poyasi yozuv materiali tayyorlash uchun ishlatiladigan qamish.

Patritsiylar – Rimning qadimgi tub aholisi. Piramida – mahobatli tosh inshoot, fir’avnlar maqbarasi.

ILOVA

Plebeylar – Rimga ko‘chib kelgan odamlar va ularning avlodlari.

Polis (yunoncha polis) – “shahar”. Respublika – “umumiy ish” ma’nosini anglatadi; davlat boshqaruvi shakli.

Senat – “oqsoqollar kengashi” ma’nosini anglatadi.

Sun’iy sug‘orish – kanallar va ariqlar yordamida ekinlarni sug‘orish.

Sfinks – tanasi sherniki va boshi insonniki bo‘lgan, piramidalarni qo‘riqlovchi ulkan haykal – afsonaviy mavjudot.

Termalar – Qadimgi Rim shahridagi jamoat hammomlari.

Varvar – dastlab yunon tilida so‘zlashmaydigan har qanday chet mamlakatlik kishi; keyinchalik bu so‘z madaniylashmagan odamlarga nisbatan ishlatiladigan bo‘ldi.

Sivilizatsiya – qadimdagi jamiyat taraqqiyotining ancha yuksak darajasi (shaharlar, yozuv va davlatlarning rivojlanishi).

ILOVA

Zikkurat – tepasida ibodatxonasi bo‘lgan zinapoyali yirik va baland inshoot.

Muhim sanalar

• mil. avv. VI asrda — Buddaviylik – mil. avv. VI asrda Hindistonda Siddhartha Gautama tomonidan asos solingan diniy ta’limot.

Bilimingizni sinang