XotirAIOddiy shirkat (1/2)
Ikkinchi Qism
962-modda. Oddiy shirkat shartnomasi
Oddiy shirkat shartnomasi (birgalikdagi faoliyat to‘g‘risidagi shartnoma) bo‘yicha sheriklar (ishtirokchilar) deb ataluvchi ikki yoki undan ortiq shaxs foyda olish yoki qonunga zid bo‘lmagan boshqa maqsadga erishish uchun o‘z hissalarini qo‘shish va yuridik shaxs tuzmasdan birgalikda ish qilish majburiyatini oladilar.
Faqat yakka tadbirkorlar va (yoki) tijorat tashkilotlari tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun tuziladigan oddiy shirkat shartnomasining taraflari bo‘lishlari mumkin.
Ikki yoki undan ortiq tijoratchi yuridik shaxs tomonidan tuzilgan oddiy shirkat shartnomasi konsorsium shartnomasi hisoblanadi.
Oddiy shirkat shartnomasi yozma shaklda tuzilishi lozim.
962¹-modda. Konsorsium shartnomasining o‘ziga xos xususiyatlari
Konsorsium shartnomasiga asosan tashkil etilgan yuridik shaxslar birlashmasi alohida yuridik shaxs maqomiga ega bo‘lmaydi.
Konsorsium shartnomasi sheriklari (ishtirokchilari) o‘zining mustaqil xo‘jalik faoliyatini saqlab qolgan holda boshqa konsorsiumlarning faoliyatida ishtirok etishi mumkin.
Konsorsium shartnomasi sheriklari (ishtirokchilari) o‘rtasidagi munosabatlar yozma shaklda tuziladigan konsorsium shartnomasi bilan tartibga solinadi.
Konsorsium shartnomasi sheriklariga (ishtirokchilariga) tovar bozoridagi narxlarni sun’iy ravishda oshirish yoki pasaytirish, shu jumladan “Raqobat to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni talablariga zid bo‘lgan harakatlarni kelishib olish taqiqlanadi.
Konsorsium shartnomasiga asosan tashkil etilgan yuridik shaxslar birlashmasi konsorsium shartnomasida belgilangan tijorat faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan kelishilgan ishlar yakuniga yetkazilganda yoki uning sheriklari (ishtirokchilari) qaroriga asosan o‘z faoliyatini tugatadi.
Agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, konsorsium shartnomasiga nisbatan ushbu bob qoidalari qo‘llaniladi.
963-modda. Sheriklarning qo‘shadigan hissalari
Sherik umumiy ishga qo‘shadigan hamma narsa, jumladan pul, boshqa mol-mulk, kasbiy va boshqa bilimlar, malaka va mahorat, shuningdek ishbilarmonlik obro‘-e’tibori sherikning qo‘shgan hissasi hisoblanadi.
Sheriklar, agar oddiy shirkat shartnomasidan yoki haqiqiy holatlardan boshqacha mazmun kelib chiqmasa, qiymati bo‘yicha teng hissa qo‘shadilar deb taxmin qilinadi. Sherikning qo‘shgan hissasini pulda baholash sheriklar o‘rtasidagi kelishuv bo‘yicha amalga oshiriladi.
964-modda. Sheriklarning umumiy mol-mulki
Sheriklar mulk huquqi asosida ega bo‘lgan, ular tomonidan qo‘shilgan mol-mulk, shuningdek birgalikdagi faoliyat natijasida ishlab chiqarilgan mahsulot va bunday faoliyat tufayli olingan hosil hamda daromadlar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib belgilab qo‘yilgan bo‘lmasa yoxud majburiyatning mohiyatidan boshqacha hol kelib chiqmasa, ularning umumiy ulushli mulki hisoblanadi.
Sheriklarning umumiy ulushli mulkida turgan mol-mulk, shuningdek ularning umumiy talablari va umumiy alohida huquqlari sheriklarning umumiy mol-mulkini tashkil etadi. Umumiy mol-mulkdan barcha sheriklarning manfaatlarini ko‘zlab foydalaniladi.
Sheriklar umumiy mol-mulkining buxgalteriya hisobini yuritish ular tomonidan oddiy shirkat shartnomasida ishtirok etayotgan yuridik shaxslardan biriga topshirilishi mumkin.
Sheriklarning umumiy mol-mulkidan foydalanish ularning kelishuviga ko‘ra, kelishuvga erishilmagan taqdirda, sud belgilaydigan tartibda amalga oshiriladi.
Sheriklarning umumiy mol-mulkni asrash bo‘yicha majburiyatlari va bu majburiyatlarni bajarish bilan bog‘liq xarajatlarni qoplash tartibi oddiy shirkatning shartnomasida nazarda tutiladi.
965-modda. Sheriklarning umumiy ishlarini yuritish
Oddiy shirkat shartnomasi ishtirokchilarining umumiy ishlarini yuritish shartnomada nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
Umumiy ishlarni yuritishda har bir sherik, agar oddiy shirkat shartnomasida ishlarni yuritish shartnomaning ayrim ishtirokchilari tomonidan yoxud birgalikda barcha ishtirokchilar tomonidan amalga oshirilishi belgilanmagan bo‘lsa, barcha sheriklar nomidan ish ko‘rishga haqli.
Ishlar birgalikda yuritilganda har bir bitimni tuzish uchun barcha sheriklarning roziligi talab qilinadi.
Uchinchi shaxslar bilan munosabatlarda sherikning barcha sheriklar nomidan bitim tuzish vakolati unga qolgan sheriklar tomonidan berilgan ishonchnoma bilan tasdiqlanadi yoki oddiy shirkat shartnomasidan kelib chiqadi.
Uchinchi shaxslar bilan munosabatlarda sheriklar bitim tuzgan sherikning umumiy ishlarni yuritish bo‘yicha huquqlari cheklanganligini dalil qilib ko‘rsata olmaydilar, ular bunday cheklashlar borligini bitim tuzilayotgan paytda uchinchi shaxs bilganligini yoki oldindan bilishi lozim bo‘lganligini isbotlagan hollar bundan mustasno.
Barcha sheriklariga nisbatan ishlarni yuritish huquqi cheklab qo‘yilgan bo‘lib, ular nomidan bitimlar tuzgan yoxud barcha sheriklarning manfaatlarini ko‘zlab o‘z nomidan bitimlar tuzgan sherik, agar bu bitim barcha sheriklarning manfaatlari uchun zarur bo‘lgan edi deb hisoblashga yetarli asoslar bo‘lsa, u o‘z mablag‘laridan qilgan xarajatlari qoplanishi huquqiga ega. Agar bunday bitimlar tufayli boshqa sheriklarga zarar yetkazilgan bo‘lsa, ular bu zararning qoplanishini talab qilishga haqlidirlar.
965-modda. Sheriklarning umumiy ishlarini yuritish (davomi)
Umumiy ishlarga taalluqli qarorlar, agar oddiy shirkat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, sheriklar tomonidan umumiy kelishuvga ko‘ra qabul qilinadi.
Umumiy ishlarni yuritishga vakolatli shartnoma ishtirokchilari, agar oddiy shirkat shartnomasida nazarda tutilgan bo‘lsa, alohida haq olish huquqiga egadirlar.
966-modda. Sherikning axborot olishga bo‘lgan huquqi
Har bir sherik, u sheriklarning umumiy ishlarini yuritishga vakolat olgan-olmaganidan qat’i nazar, ishlarni yuritishga doir barcha hujjatlar bilan tanishishga haqli. Bu huquqni rad etish yoki uni cheklash, shu jumladan sheriklarning kelishuvi bilan rad etish yoki cheklash o‘z-o‘zidan haqiqiy bo‘lmaydi.
967-modda. Sheriklarning umumiy xarajatlari, zararlari va javobgarligi
Sheriklarning birgalikdagi faoliyatiga bog‘liq xarajatlar va zararlarni qoplash tartibi ularning kelishuvi bilan aniqlanadi. Bunday kelishuv bo‘lmaganda har bir sherik o‘zining umumiy ishga qo‘shgan hissasi qiymatiga mutanosib ravishda xarajatlar va zararlarni zimmasiga oladi.
Sheriklardan birortasini umumiy xarajatlarni yoki zararni qoplashda ishtirok etishdan to‘liq ozod etadigan kelishuv o‘z-o‘zidan haqiqiy bo‘lmaydi.
Agar oddiy shirkat shartnomasi uning ishtirokchilari tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishi bilan bog‘liq bo‘lmasa, umumiy shartnoma majburiyatlari yuzasidan har bir sherik o‘zining umumiy ishga qo‘shgan hissasi qiymatiga mutanosib ravishda butun mol-mulki bilan javobgar bo‘ladi.
Oddiy shirkat shartnomasidan kelib chiqmagan umumiy majburiyatlar bo‘yicha sheriklar solidar javobgar bo‘ladilar.
Agar oddiy shirkat shartnomasi uning ishtirokchilari tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishi bilan bog‘liq bo‘lsa, sheriklar umumiy majburiyatlar bo‘yicha ularning yuzaga kelish asosidan qat’i nazar, solidar javobgar bo‘ladilar.
968-modda. Foydani taqsimlash
Sheriklar tomonidan ularning birgalikdagi faoliyati natijasida olingan foyda, agar oddiy shirkat shartnomasida yoki sheriklarning boshqa kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, sheriklarning umumiy ishga qo‘shgan hissalari qiymatiga mutanosib ravishda taqsimlanadi. Sheriklardan birortasini foydada ishtirok etishdan chetlatish to‘g‘risidagi kelishuv o‘z-o‘zidan haqiqiy emas.
Bilimingizni sinang
Fuqarolik kodeksiga ko‘ra, oddiy shirkat shartnomasi bo‘yicha sheriklar (ishtirokchilar) qanday majburiyatni oladilar?
- Foyda olish yoki qonunga zid bo‘lmagan boshqa maqsad uchun hissalarini qo‘shish va yuridik shaxs tuzmasdan birgalikda ish qilish
- Yangi yuridik shaxs tuzib, uning ustav kapitalini shakllantirish va sheriklar o‘rtasida foydani ustavdagi ulushlarga qarab taqsimlash
- Bir-birining mol-mulkini nasiyaga sotish yoki ijaraga berish orqali daromad olish va buning uchun alohida yuridik shaxs ro‘yxatdan o‘tkazish
- Faqat sheriklardan biriga mulkni ijaraga berish va qolgan sheriklarning hissalarini uning nomidan boshqarish uchun vakolat berish
To‘g‘ri javob: Foyda olish yoki qonunga zid bo‘lmagan boshqa maqsad uchun hissalarini qo‘shish va yuridik shaxs tuzmasdan birgalikda ish qilish. 962-moddaning birinchi qismi oddiy shirkat shartnomasini shunday ta’riflaydi.
Fuqaro Aziz tadbirkor emas, ammo do‘konda savdo qilish uchun do‘sti, yakka tadbirkor Karim bilan tadbirkorlik maqsadidagi oddiy shirkat shartnomasi tuzmoqchi. Fuqarolik kodeksiga ko‘ra, qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Aziz tadbirkorlik faoliyati uchun oddiy shirkat shartnomasining tarafi bo‘lishi uchun davlat ro‘yxatidan o‘tgan yuridik shaxs bo‘lishi talab etiladi
- Faqat yakka tadbirkorlar va (yoki) tijorat tashkilotlari tadbirkorlik maqsadidagi shirkat taraflari bo‘la oladi, shuning uchun Aziz tarafi bo‘la olmaydi
- Tadbirkorlik maqsadidagi shirkat tarafi bo‘lish uchun faqat tijorat tashkilotlari bo‘lishi lozim, yakka tadbirkorlar esa shartnomaning tarafi bo‘la olmaydi
- Fuqaro Aziz tadbirkorlik maqsadidagi shirkat tarafi bo‘la oladi, chunki yakka tadbirkor sherik bo‘lgan taqdirda tadbirkor bo‘lmaganlar ham qatnashishi mumkin
To‘g‘ri javob: Faqat yakka tadbirkorlar va (yoki) tijorat tashkilotlari tadbirkorlik maqsadidagi shirkat taraflari bo‘la oladi, shuning uchun Aziz tarafi bo‘la olmaydi. 962-moddaning ikkinchi qismi tadbirkorlik maqsadidagi shirkatda faqat yakka tadbirkorlar va tijorat tashkilotlariga ruxsat beradi.
Fuqarolik kodeksiga ko‘ra, qaysi oddiy shirkat shartnomasi konsorsium shartnomasi hisoblanadi?
- Ikki yoki undan ortiq fuqaro tuzgan, tadbirkorlikni ko‘zda tutmaydigan shartnoma
- Ikki yoki undan ortiq yakka tadbirkor tomonidan tuzilgan oddiy shirkat shartnomasi
- Ikki yoki undan ortiq tijoratchi yuridik shaxs tomonidan tuzilgan oddiy shirkat shartnomasi
- Ikki yoki undan ortiq davlat unitar korxonasi tomonidan tuzilgan hamkorlik shartnomasi
To‘g‘ri javob: Ikki yoki undan ortiq tijoratchi yuridik shaxs tomonidan tuzilgan oddiy shirkat shartnomasi. 962-moddaning uchinchi qismi konsorsiumni tijoratchi yuridik shaxslar tuzgan shartnoma deb belgilaydi.
Konsorsium shartnomasi sheriklariga tovar bozoridagi narxlarni sun’iy o‘zgartirish bo‘yicha qaysi qonun talablariga zid harakatlarni kelishib olish taqiqlanadi?
- Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida
- Raqobat to‘g‘risida
- Tabiiy monopoliyalar to‘g‘risida
- Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida
To‘g‘ri javob: Raqobat to‘g‘risida. Sheriklarga narxlarni sun’iy oshirish yoki pasaytirish va Raqobat to‘g‘risidagi Qonunga zid harakatlarni kelishish taqiqlanadi.
Fuqarolik kodeksi (II qism) — 962¹-modda qaysi masalani tartibga soladi?
- Qayta sug‘urta qilish
- Sug‘urtalangan mol-mulkka bo‘lgan huquqlarning sug‘urtalovchiga o‘tkazilishi
- Foydani taqsimlash
- Konsorsium shartnomasining o‘ziga xos xususiyatlari
To‘g‘ri javob: Konsorsium shartnomasining o‘ziga xos xususiyatlari. 962¹-modda: Konsorsium shartnomasining o‘ziga xos xususiyatlari.
Fuqarolik kodeksi (II qism): «Konsorsium shartnomasining o‘ziga xos xususiyatlari» qaysi moddada belgilangan?
- 962¹-modda
- 959-modda
- 968-modda
- 958-modda
To‘g‘ri javob: 962¹-modda. 962¹-modda: Konsorsium shartnomasining o‘ziga xos xususiyatlari.
Konsorsium shartnomasiga asosan tashkil etilgan yuridik shaxslar birlashmasining huquqiy maqomi Fuqarolik kodeksiga ko‘ra qanday?
- U faqat davlat ro‘yxatidan o‘tgach yuridik shaxs bo‘ladi
- U har doim aksiyadorlik jamiyati maqomiga ega bo‘ladi
- U bank maqomiga ega bo‘ladi
- U alohida yuridik shaxs maqomiga ega bo‘lmaydi
To‘g‘ri javob: U alohida yuridik shaxs maqomiga ega bo‘lmaydi. 962¹-moddaning birinchi qismi konsorsium birlashmasi alohida yuridik shaxs bo‘lmasligini belgilaydi.
Bir konsorsium ishtirokchilari tovar bozorida narxlarni sun’iy ravishda oshirishga kelishib oldilar. Fuqarolik kodeksiga ko‘ra, bunday kelishuvga baho qanday?
- Taqiqlanadi
- Ruxsat etiladi, agar narx 10 foizdan oshmasa
- Ruxsat etiladi, agar yozma tuzilgan bo‘lsa
- Faqat sud tasdiqlasa, ruxsat etiladi
To‘g‘ri javob: Taqiqlanadi. 962¹-moddaning to‘rtinchi qismi narxlarni sun’iy oshirish yoki pasaytirishni kelishib olishni taqiqlaydi.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash