O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligi

I-bo‘lim. O‘zbekiston Respublikasi — xalqaro huquq subyekti

FUQAROLARNING HUQUQIY HOLATI Fuqarolik instituti har bir suveren davlat uchun majburiy hisoblanadi. Fuqarolik jismoniy shaxslar va davlat o‘rtasida barqaror siyosiy-huquqiy aloqalar mavjudligini anglatadi. Fuqarolik shaxsning huquqiy holatini qonunan tartibga soladi va uning tegishli huquqlari va majburiyatlarini belgilab beradi.

Biroq fuqarolik maqomi har bir insonga berilmaydi, chunki mamlakatda yashaydigan hamma odamlar ham uning fuqarolari hisoblanmaydi.

Boshqa davlatlarda bo‘lgani kabi, O‘zbekistonda ham ma’lum hayotiy holatlardan kelib chiqib, vaqtinchalik yoki muntazam yashaydigan O‘zbekiston fuqarosi bo‘lmagan odamlar ko‘plab topiladi. Bu toifaga xorijiy fuqarolar hamda boshqa davlat fuqarosi ekanligini isbotlay olmaydigan fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar kiradi.

Biroq O‘zbekiston fuqarosi bo‘lishmasa ham, bu shaxslar uning qonunlariga rioya etishlari, Konstitutsiyada, qonunlarda va xalqaro shartnomalarda belgilangan majburiyatlarni bajarishlari shart.

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING FUQAROLIGI TO‘G‘RISIDAGI QONUN

«O‘zbekiston Respublikasining fuqaroligi to‘g‘risida»gi Qonun 1992-yil 2- iyulda qabul qilingan. O‘zbekiston Respublikasining fuqarolik to‘g‘risidagi qonunlari O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi asosida qabul qilingan ushbu Qonundan va O‘zbekiston Respublikasining shu Qonunga muvofiq chiqariladigan boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.

O‘zbekiston Respublikasida xorijiy fuqarolar va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning huquq va erkinliklari xalqaro huquq me’yorlariga muvofiq ta’minlanadi. Ular inson huquqlari sohasidagi har bir odamga nisbatan e’tirof etilgan xalqaro hujjatlar tomonidan tan olingan huquq va erkinliklardan foydalanishadi.

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING FUQAROLIGI TO‘G‘RISIDAGI QONUN

Faqat davlat fuqarolariga taalluqli bo‘lgan favqulodda huquqlar bundan mustasno. O‘zbekiston fuqarolaridan farqli ravishda xorijiy fuqarolar saylash huquqidan foydalana olishmaydi, deputatlar yoki senatorlar sifatida saylanishga va harbiy xizmat qilishga haqli emas. Bu barcha davlatlarda tan olingan amaliyot bo‘lib, bunday cheklovlar tahqirlash choralari hisoblanmaydi.

O‘zbekiston Respublikasida mamlakatda yashaydigan barcha odamlar uchun yagona fuqarolik belgilangan bo‘lib, ularning tengligi Konstitutsiya darajasida belgilangan. Bu tamoyilga ko‘ra barcha fuqarolar qonun oldida tengdirlar. Ijtimoiy holati, irqiy yoki milliy kelib chiqishi, genderlik aloqadorligi, tili, dini yoki siyosiy ishonchidan qat‘i nazar hech narsa fuqarolar tenligiga ta’sir etolmaydi. Fuqarolar teng huquqliligining buzilishi konstitutsional huquq va erkinliklarga qarshi jinoyat deb tan olinadi va O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksiga (141-moddasi) muvofiq jinoiy-huquqiy javobgarlikka tortiladi. O‘zbekistonda ikki fuqarolik tan olinmaydi.

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING FUQAROLIGI TO‘G‘RISIDAGI QONUN

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI FUQAROLIGINI OLISH «O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligi to‘g‘risida»gi Qonunda fuqarolikni olishning bir nechta asosi keltirilgan:

— tug‘ilganligi bo‘yicha; — O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligini olishi natijasida; — O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida nazarda tutilgan asoslarga ko‘ra; — «O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligi to‘g‘risida»gi Qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda. Bolaning tug‘ilishi tug‘ilgan davlati fuqaroligini o‘z-o‘zidan olish uchun tabiiy asos bo‘lib xizmat qiladi. Bola O‘zbekiston hududida yoki undan tashqarida tug‘ilganiga qaramay, agar uning ota-onasi O‘zbekiston fuqarolari bo‘lishsa, u o‘z-o‘zidan uning fuqaroligini oladi. Agar ota-onasidan biri O‘zbekiston fuqarosi bo‘lmasa ham, bola O‘zbekiston fuqaroligini olishga haqli. Ota-onasi apatrid bo‘lib, ular doimo O‘zbekiston hududida yashashsa ham, bola O‘zbekiston fuqaroligini oladi. Hatto ota-onasi noma’lum bo‘lgan taqdirda ham bola o‘z-o‘zidan fuqarolikka ega bo‘ladi.

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI FUQAROLIGINING TO‘XTATILISHI

O‘zbekiston fuqaroligining to‘xtatilishiga quyidagilar asos bo‘ladi: — davlat fuqaroligidan chiqish; — fuqarolikning yo‘qotilishi oqibatida; — O‘zbekiston xalqaro shartnomalarida nazarda tutgan boshqa asoslarga ko‘ra.

FUQAROLIKDAN CHIQISHNI TAQIQLASH Iltimosnoma bilan murojaat qilgan shaxs jinoiy javobgarlikka tortilgan yoki unga nisbatan ijro etiladigan sud hukmi kuchga kirgan hollarda fuqarolikdan chiqishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Fuqarolikdan chiqishi O‘zbekiston davlat xavfsizligi manfaatlariga zid bo‘lgan taqdirda ham bunday iltimosnoma rad etiladi.

FUQAROLIKNI YO‘QOTISH UCHUN ALOHIDA ASOSLAR

Qonunda shuningdek fuqarolikdan chiqishning alohida asoslari keltirilgan. Bunday asoslarga quyidagilar kiradi:

— shaxs chet davlatda harbiy xizmatga, xavfsizlik xizmati idoralariga, po- litsiyaga, adliya idoralariga yoki davlat hokimiyati va boshqaruvining boshqa idoralariga ishga kirganligi natijasida; — agar chet elda doimiy yashovchi shaxs 7 yil ichida uzrli sabablarsiz konsullik hisobiga turmagan bo‘lsa; — agar O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligi yolg‘onligi shak-shubhasiz ma’lumotlar yoki soxta hujjatlar taqdim etish natijasida olingan bo‘lsa; — agar shaxs chet davlat foydasini ko‘zlab faoliyat yuritish yoki tinchlik va xavfsizlikka qarshi jinoyatlar sodir etish orqali jamiyat va davlat manfaatlariga jiddiy zarar yetkazgan, shuningdek, terrorchilik tashkilotlarida ishtirok etgan bo‘lsa; — agar shaxs chet davlatning fuqaroligini olgan bo‘lsa.

Bilimingizni sinang!

Muhim sanalar

• 1992-yil — «O‘zbekiston Respublikasining fuqaroligi to‘g‘risida»gi Qonun 1992-yil 2- iyulda qabul qilingan.
• 2- iyulda — «O‘zbekiston Respublikasining fuqaroligi to‘g‘risida»gi Qonun 1992-yil 2- iyulda qabul qilingan.

Bilimingizni sinang