XotirAI logotipiXotirAI
⚖️ 10-sinf · Huquq asoslari · 6-§

Davlatda qonunning ustuvorligi

II-bo‘lim. Konstitutsiyaviy huquq asoslari

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI KONSTITUTSIYASI —

MAMLAKATNING ASOSIY QONUNI Konstitutsiya har bir davlatning asosiy qonuni hisoblanadi. Uning normalari nafaqat davlat qurilishi, davlat hukumati va boshqaruvini tashkil qilish tamoyillarini, shu bilan birga ijtimoiy hayot normalarini ham tartibga soladi.

Konstitutsiyada mustahkamlangan qoidalar yuridik asosni hosil qiladi, unga tayangan holda huquqning boshqa barcha tarmoqlari — fuqarolik, moliyaviy, jinoiy, mehnat va boshqalarning normalari yaratiladi. Barcha me’yoriy-huquqiy hujjatlar (qonunlar, farmonlar, qarorlar va hokazolar) Konstitutsiyaga asoslanadi. U barcha qonun hujjatlarining asosiy manbayi hisoblanadi.

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI KONSTITUTSIYASI —

Konstitutsiyada barcha joriy qonunlar uchun asosni tashkil qiladigan g‘oyalar va nizomlar mustahkamlangan. Har bir davlatning huquqiy tizimida Konstitutsiyaning ustuvorligi aynan shu bilan belgilanadi.

Konstitutsiyaning yetakchi o‘rni shunda ham ko‘rinadiki, mazkur davlatning fuqarolari bilan birga davlat va uning organlari ham unga amal qilishga majbur. Huquq va davlatning aynan shunday mutanosibligida jamiyatda Konstitutsiya va qonunlarning amaliy ijrosi ta’minlanadi.

1-topshiriq. Siz kun bo‘yi qonun bilan necha marta yuzma-yuz bo‘lishingizni kuzatib ko‘ring. Keyin har bir qonunning ta’sirini muhokama qiling. Ular har biringiz uchun qanchalik foydali ekanini tushuntirib bering.

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI KONSTITUTSIYASI —

Inson butun hayoti davomida qonunga bevosita bog‘liq bo‘ladi. Kishi samolyotda uchganda, uy sotib olganda, mashina haydaganda, uylanganda, o‘qi- ganda yoki ishlaganda — shu singari hamma hollarda u yoki bu qonunlarga ishi tushadi.

Huquq — davlat tomonidan o‘rnatilgan va himoya qilinadigan barcha uchun majburiy bo‘lgan xulq-atvor qoidalarining tizimi.

2-topshiriq. «Quyon» bo‘lib (chiptasiz) ketayotgan yo‘lovchini, biror- bir kishini kaltaklagan bezorini yoki svetoforning yonib- o‘chishlariga e’tibor bermasdan borayotgan haydovchini tasavvur qiling. Sanab o‘tilgan vaziyatlarning hammasida kishilar turlicha harakat qiladi, lekin ularning hammasi muayyan huquqiy oqibatlar bilan bog‘liq.

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI KONSTITUTSIYASI —

Yuqoridagi holatlardagi huquqbuzarlarni qanday huquqiy oqibatlar kutishini aniqlang.

Huquqiy davlat — huquq va qonunning ustuvorligi hamda sud mustaqilligi ta’minlanadigan, inson huquqlari va erkinliklari kafolatlanadigan, davlat hokimiyatining tizimi qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga bo‘linishi prinsipi asosida amalga oshiriladigan davlatdir.

3-topshiriq. 16. Nima deb o‘ylaysiz, o‘zbek xalq maqollari va huquqiy normalar orasida qanday bog‘liqlik mavjud?

 «Birovga choh qazima, o‘zing tusharsan».  «Zo‘ravonlik — oxiri vayronlik».  «Inson o‘zi boshiga balo keltirar».  «Och qornim, tinch qulog‘im».  «O‘z baxtim o‘z qo‘limda».  «To‘qlikka sho‘xlik».  «Xo‘rlik o‘limdan yomon».  «O‘g‘ri o‘g‘irlab yo‘lga tushar,

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI KONSTITUTSIYASI —

Oxiri borib qo‘lga tushar».  «Yomon bilan yurdim, qoldim uyatga,

Savollar: Yaxshi bilan yurdim, yetdim niyatga». 17. Barcha ijtimoiy me’yorlar uchun qanday belgi umumiy belgi hisoblanadi? Huquq kishilarning xatti-harakatiga qay tarzda ta’sir ko‘rsatadi?

Bilimingizni sinang!

Savollar: 1. Huquq tushunchasiga ta’rif bering. 2. Huquq me’yorlari odamlar orasida umumqabul qilingan qanday munosabatlarni tartibga soladi? 3. Umuminsoniy qadriyatlar va o‘zaro munosabatlar me’yorlari huquqda qanday aks ettiriladi va mustahkamlanadi? 4. Nima uchun huquq insonni o‘z erkinliklarini cheklashga maj- burlaydi? 5. «Huquqiy davlat» tushunchasiga ta’rif bering.

Bilimingizni sinang

Konstitutsiya normalari nimalarni tartibga soladi?
  1. Faqat fuqarolarning mol-mulk va shartnoma munosabatlari tartibini, davlat qurilishi tamoyillarini esa emas
  2. Davlat qurilishi, hukumat va boshqaruvni tashkil qilish tamoyillarini hamda ijtimoiy hayot normalarini
  3. Faqat sud jarayonlarining tartibini va sudyalar maqomini, hukumat tamoyillarini esa emas
  4. Faqat xalqaro shartnomalar tuzish va bekor qilish tartibini, davlat qurilishi normalarini esa emas

To‘g‘ri javob: Davlat qurilishi, hukumat va boshqaruvni tashkil qilish tamoyillarini hamda ijtimoiy hayot normalarini. Konstitutsiya normalari davlat qurilishi va boshqaruv tamoyillarini, shuningdek ijtimoiy hayot normalarini ham tartibga soladi.

Konstitutsiya fuqarolik, moliyaviy, jinoiy, mehnat va boshqa huquq tarmoqlari uchun qanday o‘rin tutadi?
  1. Ularning o‘rnini bosuvchi va ularni bekor qiluvchi alohida tarmoq hisoblanadi
  2. Faqat jinoiy huquq normalari uchun yuridik asos bo‘lib xizmat qiladi
  3. Ular bilan bevosita aloqasi yo‘q, ularning normalari mustaqil yaratiladi
  4. Ularning normalari tayanadigan yuridik asosni hosil qiladi

To‘g‘ri javob: Ularning normalari tayanadigan yuridik asosni hosil qiladi. Konstitutsiyadagi qoidalar yuridik asos bo‘lib, boshqa tarmoqlar normalari shunga tayangan holda yaratiladi.

Qonunlar, farmonlar, qarorlar kabi barcha me’yoriy-huquqiy hujjatlar nimaga asoslanadi?
  1. Konstitutsiyaga
  2. Faqat Prezident farmonlari va hukumat qarorlariga
  3. Xalqaro tashkilotlarning umumiy tavsiyalariga
  4. Mahalliy urf-odat va an’analarga

To‘g‘ri javob: Konstitutsiyaga. Barcha me’yoriy-huquqiy hujjatlar Konstitutsiyaga asoslanadi.

Konstitutsiyada barcha joriy qonunlar uchun nima mustahkamlangan?
  1. Qonunlar uchun belgilangan jazo choralarining to‘liq ro‘yxati
  2. Qonunlarni qabul qilish va e’lon qilish muddatlari ro‘yxati
  3. Asosni tashkil qiladigan g‘oyalar va nizomlar
  4. Sudlarning ichki hujjat aylanishi va yuritish qoidalari

To‘g‘ri javob: Asosni tashkil qiladigan g‘oyalar va nizomlar. Konstitutsiyada barcha joriy qonunlar uchun asosni tashkil qiladigan g‘oyalar va nizomlar mustahkamlangan.

Konstitutsiyaning yetakchi o‘rni yana qanday namoyon bo‘ladi?
  1. Faqat fuqarolar unga amal qilishga majbur, davlat organlari esa unga amal qilmaydi
  2. Fuqarolar bilan birga davlat va uning organlari ham unga amal qilishga majbur
  3. Davlat organlari unga amal qilishdan to‘liq ozod hisoblanadi, fuqarolar esa majbur
  4. Faqat sudyalar va prokurorlar unga amal qilishga majbur, boshqa organlar esa emas

To‘g‘ri javob: Fuqarolar bilan birga davlat va uning organlari ham unga amal qilishga majbur. Konstitutsiyaga fuqarolar bilan birga davlat va uning organlari ham amal qilishga majbur.

Tuman hokimi Konstitutsiyaga zid qaror qabul qildi va e’tiroz bildirgan fuqaroga: «Men davlat organiman, Konstitutsiya faqat fuqarolarga majburiy», dedi. Qaysi xulosa to‘g‘ri?
  1. Hokim to‘g‘ri: davlat organlari Konstitutsiyaga amal qilishdan ozod bo‘ladi, majburiyat fuqarolarda
  2. Hokim noto‘g‘ri: Konstitutsiyaga fuqarolar bilan birga davlat va uning organlari ham amal qilishga majbur
  3. Hokim to‘g‘ri: Konstitutsiya faqat sudlar uchun majburiy hujjat hisoblanadi, boshqalar uchun emas
  4. Hokim noto‘g‘ri, lekin Konstitutsiya faqat Prezident uchun majburiy bo‘lib, boshqa organlar uchun emas

To‘g‘ri javob: Hokim noto‘g‘ri: Konstitutsiyaga fuqarolar bilan birga davlat va uning organlari ham amal qilishga majbur. Konstitutsiya fuqarolar bilan birga davlat va uning organlari uchun ham majburiy.

Davlat tomonidan o‘rnatilgan va himoya qilinadigan, barcha uchun majburiy bo‘lgan xulq-atvor qoidalarining tizimi nima deb ataladi?
  1. Axloq me‘yori
  2. Siyosat
  3. Urf-odat
  4. Huquq

To‘g‘ri javob: Huquq. Huquq davlat tomonidan o‘rnatilgan va himoya qilinadigan, barcha uchun majburiy xulq-atvor qoidalari tizimidir.

Haydovchi Rustam svetoforning qizil chirog‘ida to‘xtamay o‘tdi va: «Menga yo‘l qoidalari majburiy emas, bu shunchaki tavsiya», dedi. Qaysi xulosa to‘g‘ri?
  1. Rustam to‘g‘ri: huquq ixtiyoriy odob qoidalaridan iborat tizim bo‘lib, uni buzish huquqiy oqibat keltirmaydi
  2. Rustam to‘g‘ri: yo‘l harakati qoidalari faqat piyodalar uchun majburiy bo‘lib, haydovchilar uchun tavsiya xarakterida
  3. Rustam noto‘g‘ri, ammo huquq qoidalarini buzish hech qanday huquqiy oqibat keltirib chiqarmaydi va javobgarlikka olib kelmaydi
  4. Rustam noto‘g‘ri: huquq barcha uchun majburiy xulq-atvor qoidalari tizimi va buzilishi huquqiy oqibatlarga olib keladi

To‘g‘ri javob: Rustam noto‘g‘ri: huquq barcha uchun majburiy xulq-atvor qoidalari tizimi va buzilishi huquqiy oqibatlarga olib keladi. Huquq barcha uchun majburiy qoidalar tizimi bo‘lgani uchun uni buzish huquqiy oqibatlar bilan bog‘liq.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiInson huquq va erkinliklarini himoyalash mexanizmiKeyingi →O‘zbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy tuzumining asoslari