XotirAIO‘zbekiston Respublikasida ma’muriy huquq
III-bo‘lim. Ma’muriy huquq asoslari
MA’MURIY HUQUQ TIZIMI VA MANBALARI
Ma’muriy huquq — davlat boshqaruvi jarayonida vujudga keladigan jamoatchilik munosabatlarini tartibga soladigan huquq tarmog‘i. Avvalambor bu ijroiya hukumati tomonidan davlatning xo‘jalik, ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy va ma’muriy-siyosiy jarayonlarini boshqarish bo‘yicha funksiya va vazifalarini bajarishda kundalik amaliy faoliyat jarayonida vujudga keladigan boshqaruv munosabatlaridir.
Ma’muriy huquq tizimi – ma’muriy huquq normalari va institutlarini birlashtiradi.
Ma’muriy huquq quyidagi munosabatlarni tartibga soladi: — tashkiliy jihatdan biri ikkinchisiga bo‘ysunadigan davlat organlari
(O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, vazirliklar, qo‘mitalar, hokimliklar); — bir-biriga bo‘ysunmaydigan davlat idoralari (ikki vazirlik, ikki hokimlik); — davlat idora organlari va ularga bo‘ysunadigan korxonalar, muassasa- lar, tashkilotlar o‘rtasidagi munosabatlar; — davlat idora organlari va birlashmalari o‘rtasidagi munosabatlar; — davlat idora organlari va fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlar.
MA’MURIY HUQUQ TIZIMI VA MANBALARI
Ma’muriy huquq – huquq tizimining mustaqil tarmog‘i sifatida davlat boshqaruvini tashkil etish va amalga oshirish jarayonida yuzaga keladigan ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi huquqiy normalar yig‘indisidan iborat.
Ma’muriy huquq me’yorlari juda rang-barang. Ularga turmushdagi xatti- harakat, tabiatni muhofaza qilish, suvdan foydalanish me’yorlari, yong‘indan saqlash qoidalari, transportdagi xavfsizlik me’yorlari va boshqa ko‘p narsalar kiradi. Bu qoidalarning hammasiga albatta rioya etish zarur.
№ Tamoyil Mazmuni
1 Qonuniylik
Davlat, uning idoralari, mansabdor shaxslar, fuqarolarning jamoatchilik birlashmalari o‘z faoliyatlarini Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq amalga oshirishlari lozim.
O‘zbekiston Respublikasining barcha fuqarolari bir xil huquqqa va erkinlikka egadirlar hamda qonun oldida teng huquqlidirlar.
2 Fuqarolarning
3 Demokratiya Fuqarolarning jamoat va davlat ishlarini boshqarishda ishtirok etish imkoniyatlari va huquqlarini bildiradi.
Insonning eng yuksak qadr-qimmatini tan olish va uning obro‘-e’tiborini hamda huquqi va erkinligi daxlsizligini hurmat qilishdir.
4 Gumanizm (insonparvarlik)
5 Adolat
№ Tamoyil Mazmuni
Inson shaxsiga, uning jinsi, irqi, millati va ijtimoiy kelib chiqishidan qat’i nazar, xolis va beg‘araz munosabatda bo‘lish.
6 Ayb uchun javobgarlikning
Ma’muriy qonunbuzarlik qilgan bironta shaxs javobgarlikka tortilmay qolmaydi.
Ma’muriy huquq manbalari sirasiga: — O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi; — Konstitutsiyaviy qonunlar; — O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlis palatalarining qarorlari; — O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari; — O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari, vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralarining yo‘riqnomalari, nizomlari; — mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari kiradi.
MA’MURIY HUQUQ SUBYEKTLARI
Ma’muriy huquq ijtimoiy sohaning turli sohalarini tartibga soladigan davlat hukumat organlarining faoliyati bilan chambarchas bog‘liq. Jamiyatning hayoti boshqaruvga muhtoj, chunki sanoat ham, qishloq xo‘jaligi ham, madaniyat va ma’rifat ham o‘z-o‘zidan rivojlanmaydi.
Prezident, davlat boshqaruvi organlarining xizmatchilari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning mansabdor shaxslari va xizmatchilari, 16 yoshga to‘lgan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari, chet elliklar va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar, jamoat birlashmalari ma’muriy huquq subyektlari hisoblanadi.
Davlat hokimiyatining oliy idorasi — Oliy Majlis qanday qonunlar qabul qilmasin (harbiy majburiyat, ta’lim tizimini isloh qilish, qo‘shma korxonalar, ijara yoki onalik va bolalikni muhofaza qilish va hokazo), ularning har biri ro‘yobga chiqarilishi kerak. Davlat boshqaruvining mahalliy va markaziy idoralari buning uchun shart-sharoit yaratadi. Davlat boshqaruvining markaziy idoralariga O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, O‘zbekiston Respublikasi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari kiradi.
MA’MURIY HUQUQ SUBYEKTLARI
Ularning har biri iqtisodiyot, madaniyatning alohida tarmoqlarini boshqaradi. Masalan, Ichki ishlar vazirligi mamlakatda huquq-tartibotni ta’minlash bilan bog‘liq masalalarni hal etadi, Xalq ta’limi vazirligi esa ta’lim muassasalari faoliyatiga rahbarlik qiladi va hokazo.
Mahalliy hokimiyat idoralariga hokim boshchiligidagi hokimliklar kiradi, ular viloyat, shahar yoki tumanda ijroiya va farmoyish chiqarish hokimiyati bo‘lib, kundalik tezkor ishlarni bajaradi.
Ijtimoiy muammolarni hal etishda jamoat tashkilotlari ham ishtirok etadi. Mahalliy muammolarni hal etishda o‘zini o‘zi boshqaruvchi mahalliy idoralar, masalan, fuqarolar yig‘inlari va oqsoqollar, kasaba uyushmasi qo‘mitalari va hokazolar katta ahamiyatga ega. Ular o‘z vazifalarini ko‘ngillilik asosida bajaradilar. Jamoat tashkilotlarining qarorlari faqat ana shu tashkilotga kiruvchi fuqarolar uchun majburiydir.
MA’MURIY HUQUQ SUBYEKTLARI
2-topshiriq. Quyidagi vaziyatlarni yeching.
1-vaziyat. Ulug‘bek: — Men yaqinda 18 yoshga to‘laman, meni harbiy xizmatga chaqirishlari mumkin. Men tibbiyot institutiga o‘qishga kirmoqchiman. Oliy o‘quv yurtlarining talabalari uchun harbiy xizmatga chaqirish muddati uzaytirib beriladimi?
Qaysi idorada Ulug‘bekka muddatli harbiy xizmatga chaqirish tartibini to‘g‘ri tushuntirib berishadi?
2-vaziyat. Sevara, 18 yosh: — Mening Germaniyada dugonam bor. Men uni O‘zbekistonga mehmonga taklif qilmoqchi edim, biroq taklifni qanday rasmiylashtirishni bilmayman. Menga qayerda yordam berishlari mumkin?
Bilimingizni sinang!
Bilimingizni sinang
Ma’muriy huquq qanday huquq tarmog‘i hisoblanadi?
- Fuqarolar o‘rtasidagi mulkiy va shaxsiy nomulkiy munosabatlarni tartibga soladigan tarmoq
- Jinoyatlar uchun jazo choralarini belgilaydigan tarmoq
- Davlat boshqaruvi jarayonida vujudga keladigan jamoatchilik munosabatlarini tartibga soladigan tarmoq
- Sud ishlarini yuritish tartibini belgilaydigan tarmoq
To‘g‘ri javob: Davlat boshqaruvi jarayonida vujudga keladigan jamoatchilik munosabatlarini tartibga soladigan tarmoq. Ma’muriy huquq davlat boshqaruvi jarayonida vujudga keladigan munosabatlarni tartibga soladi.
Ma’muriy huquq tizimi nimalarni birlashtiradi?
- Ma’muriy huquq normalari va institutlarini
- Faqat ma’muriy huquqbuzarliklar ro‘yxatini
- Faqat davlat organlarining nizomlarini
- Ma’muriy va jinoiy jazo turlarini
To‘g‘ri javob: Ma’muriy huquq normalari va institutlarini. Ma’muriy huquq tizimi ma’muriy huquq normalari va institutlarini birlashtiradi.
Quyidagilardan qaysi biri bir-biriga bo‘ysunmaydigan davlat idoralari o‘rtasidagi munosabatga misol bo‘ladi?
- Vazirlik va unga bo‘ysunuvchi korxona o‘rtasidagi munosabat
- Vazirlar Mahkamasi va vazirlik o‘rtasidagi munosabat
- Davlat organi va fuqaro o‘rtasidagi munosabat
- Ikki vazirlik yoki ikki hokimlik o‘rtasidagi munosabat
To‘g‘ri javob: Ikki vazirlik yoki ikki hokimlik o‘rtasidagi munosabat. Bir-biriga bo‘ysunmaydigan idoralarga ikki vazirlik, ikki hokimlik misol qilib keltirilgan.
Davlat boshqaruvini tashkil etish va amalga oshirish jarayonida yuzaga keladigan ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi huquq tarmog‘i qaysi?
- Jinoyat huquqi
- Fuqarolik huquqi
- Konstitutsiyaviy huquq
- Ma’muriy huquq
To‘g‘ri javob: Ma’muriy huquq. Ma’muriy huquq huquq tizimining mustaqil tarmog‘i bo‘lib, davlat boshqaruvi jarayonidagi munosabatlarni tartibga soladi.
Ma’muriy huquq huquq tizimida qanday o‘rin tutadi?
- Fuqarolik huquqining tarkibiy qismi bo‘lib, mulkiy munosabatlarni tartibga soladi, mustaqil tarmoq emas
- Mustaqil tarmoq sifatida davlat boshqaruvini tashkil etish va amalga oshirish munosabatlarini tartibga soladi
- Konstitutsiyaviy huquqning institutlaridan biri bo‘lib, saylov munosabatlarini tartibga soladi
- Jinoyat huquqining qo‘shimcha bo‘limi bo‘lib, jazolarni va javobgarlik choralarini belgilaydi
To‘g‘ri javob: Mustaqil tarmoq sifatida davlat boshqaruvini tashkil etish va amalga oshirish munosabatlarini tartibga soladi. Ma’muriy huquq huquq tizimining mustaqil tarmog‘i sifatida davlat boshqaruvi munosabatlarini tartibga soladi.
Korxona rahbari Anvar yong‘indan saqlash qoidalarini «bu majburiy emas, tavsiya» deb hisoblab, ularga rioya etmayapti. Ma’muriy huquq me’yorlariga ko‘ra qanday xulosa to‘g‘ri?
- Qoidalar tavsiyaviy xarakterga ega bo‘lgani uchun ularga rioya etish ixtiyoriy hisoblanadi
- Bu qoidalar ma’muriy huquq me’yorlari qatoriga kiradi va ularga albatta rioya etish zarur
- Bu qoidalarga faqat davlat idoralari rioya etishi shart, korxona rahbarlari esa emas
- Bu qoidalar faqat jinoyat huquqi normalari hisoblanadi va ma’muriy huquqqa aloqasi yo‘q
To‘g‘ri javob: Bu qoidalar ma’muriy huquq me’yorlari qatoriga kiradi va ularga albatta rioya etish zarur. Yong‘indan saqlash qoidalari ma’muriy huquq me’yorlari bo‘lib, ularning hammasiga rioya etish zarur.
Fuqarolarning jamoat va davlat ishlarini boshqarishda ishtirok etish imkoniyatlari va huquqlarini bildiruvchi ma’muriy huquq tamoyili qaysi?
- Adolat
- Demokratiya
- Qonuniylik
- Gumanizm
To‘g‘ri javob: Demokratiya. Demokratiya tamoyili fuqarolarning jamoat va davlat ishlarini boshqarishda ishtirok etish imkoniyatlarini bildiradi.
Hokim yordamchisi viloyat hokimi o‘rinbosari Konstitutsiya va qonunga zid ko‘rsatma berishini talab qildi va «biz buyruq ijrochimiz» dedi. Ma’muriy huquq tamoyillari nuqtayi nazaridan qaysi tamoyil buzilmoqda?
- Demokratiya: fuqarolarning davlat ishlarida ishtirok etish huquqi va bu huquqni ta’minlash lozim
- Gumanizm: insonning qadr-qimmatini tan olish va uning huquqlari daxlsizligini hurmat qilish
- Adolat: xolis va beg‘araz munosabatda bo‘lish, shaxsning jinsi va millatidan qat’i nazar
- Qonuniylik: mansabdor shaxslar faoliyatini Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq amalga oshirishi lozim
To‘g‘ri javob: Qonuniylik: mansabdor shaxslar faoliyatini Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq amalga oshirishi lozim. Qonuniylik tamoyiliga ko‘ra davlat idoralari va mansabdor shaxslar faoliyatni Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq amalga oshiradi.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash