XotirAIJamoat xavfsizligiga qarshi jinoyatlar
II bo‘lim. Jinoyat huquqi
Bugun darsda quyidagilar bilan tanishasiz:
Mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish texnika xavfsizligi, sanoat sanitariyasi yoki mehnatni muhofaza qilishning boshqa qoidalarini shu qoidalarga rioya etilishi uchun mas’ul bo‘lgan shaxs tomonidan buzilishi tushuniladi.
• Mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish.
• Sanitariyaga oid qonun hujjatlarini yoki epidemiyaga qarshi kurash qoidalarini buzish. • Yong‘in xavfsizligi qoidalarini buzish.
Mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish
Ushbu jinoyatning obyekti mulkchilik shaklidan qat’i nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarda ishlayotgan shaxslarning mehnat sharoitlarini tartibga soluvchi ijtimoiy munosabatlar hisoblanadi.
Korxonalar, muassasalar, tashkilotlarda nafaqat doimiy, shu bilan birga vaqtincha ishlayotgan shaxslar ham jabrlanuvchi bo‘lishlari mumkin.
Jinoyat obyektiv tomondan o‘rtacha yoki og‘ir tan jarohati yetkazilishiga sabab bo‘lgan:
• texnika xavfsizligi;
• sanoat sanitariyasi;
• mehnatni muhofaza qiluvchi boshqa qoidalar-
ning buzilishidan iboratdir.
Har bir shaxs mehnat qilish, erkin kasb tanlash, adolatli mehnat sharoitlarida ishlash va qonunda ko‘rsatilgan tartibda ishsizlikdan himoyalanish huquqiga ega.
37-moddasi
Subyektiv tomondan jinoyat aybning qasd yoki ehtiyotsizlik shakllari orqali sodir etiladi.
Jinoyatni sodir etish motivi va undan ko‘zlangan maqsad jinoyatni kvalifikatsiya qilishga ta’sir etmaydi.
Sanitariyaga oid qonun hujjatlarini yoki epidemiyaga qarshi kurash qoidalarini buzish
Jinoyatning obyekti jamoat xavfsizligi, odamlarning hayoti va sog‘lig‘idir.
Obyektiv tomondan jinoyat odamlarning ommaviy kasallanishiga yoki zaharlanishiga olib kelgan:
• sanitariyaga oid qonun hujjatlarini;
• epidemiyaga qarshi kurash qoidalarini buzishda ifodalanadi.
Ijodiy faoliyat
Berilgan vaziyatlarni diqqat bilan o‘qing va mavzu bilan bog‘lang. Voqealarning oldini olish uchun nima qilish kerak edi? 1. Farg‘ona viloyati Toshloq tumanida yashovchi fuqaro Sh. A.ning uyida maishiy gaz ballonidan ehtiyotsizlik bilan foydalanish oqibatida yong‘in sodir bo‘lib, uyning 100 kv. metr maydonidagi tomi, shift qismi va uy jihozlari yonib zararlangan. 2. Namangan viloyatining Namangan shahrida haydovchi Sh.Q. boshqaruvida bo‘lgan GAZ-53 rusumli yuk avtomobilining gaz jihozlari nosozligi natijasida yong‘in sodir bo‘lgan. Yong‘in oqibatida haydovchi Sh.Q. va yo‘lovchi B.Q. tan jarohati olib, kasalxonaga joylashtirilgan. 3. Toshkent viloyatida joylashgan mas’uliyati cheklangan jamiyatga tegishli lak-bo‘yoq mahsulotlarini ishlab chiqarish sexida yong‘in sodir bo‘ldi. 4. Toshkent shahrining Uchtepa tumanida yashovchi fuqaro S.T.ning molxonasida elektr simlarining qisqa tutashuvi natijasida yong‘in sodir bo‘lib, molxonaning 30 kv. metr hamda qo‘shni xonadonning 90 kv. metr maydonida tom qismlari yonib zararlangan.
Ijodiy faoliyat
Ommaviy kasallanish deganda ma’lum bir hududdagi ko‘p sonli kishilarning ma’lum bir vaqt ichida kasallani shini tushunish zarur.
Ushbu modda dispozitsiyasi blanketli bo‘lib, har bir holda sanitariyaga oid qonun hujjatlari yoki epidemiyaga qarshi kurash qoidalarining qaysi bandi buzilganligi alohida aniqlanishi lozim.
Subyektiv tomondan jinoyat qasddan yoki ehtiyotsizlik natijasida sodir etiladi.
Yong‘in xavfsizligi qoidalarini buzish
Jinoyatning obyekti yong‘in xavfsizligi, ya’ni odamlarning, jamoat va davlat mulkining yong‘indan muhofaza qilinganlik holati hisoblanadi.
Obyektiv tomondan jinoyat yong‘in xavfsizligi qoidalarining shu qoidalar bajarilishi uchun mas’ul bo‘lgan shaxs tomonidan buzilishi badanga o‘rtacha yoki og‘ir shikast yetkazilishiga olib kelishida ifodalanadi.
Savol va topshiriqlar
Yong‘in xavfsizligi qoidalari – yong‘inning oldini olishga qaratilgan talablar, me’yorlar va standartlarga rioya qilish tartibini belgilovchi muayyan qoidalar majmuyi.
Bilimingizni sinang
Jinoyat kodeksiga ko‘ra, mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish deganda nima tushuniladi?
- Texnika xavfsizligi, sanoat sanitariyasi yoki mehnatni muhofaza qilishning boshqa qoidalarining shu qoidalarga rioya etilishi uchun mas’ul bo‘lgan shaxs tomonidan buzilishi
- Xodimning mehnat shartnomasini o‘z xohishi bilan bekor qilishi va ish beruvchini bu haqda oldindan yozma ravishda ogohlantirmasdan o‘zboshimchalik bilan ishdan ketishi
- Xodimning ish haqini kechiktirib berishi, ya’ni ish beruvchi tomonidan mehnat haqini belgilangan muddatda to‘lamasligi va xodimni oylik bilan ta’minlamasligi
- Ishchining mehnat intizomini buzishi, ya’ni ish vaqtida kechikishi, ishga sababsiz chiqmasligi yoki ichki tartib qoidalarini bajarmasligi hamda xo‘jalik jihozlariga e’tiborsiz bo‘lishi
To‘g‘ri javob: Texnika xavfsizligi, sanoat sanitariyasi yoki mehnatni muhofaza qilishning boshqa qoidalarining shu qoidalarga rioya etilishi uchun mas’ul bo‘lgan shaxs tomonidan buzilishi. Bu qoidalarning ularga rioya etilishi uchun mas’ul bo‘lgan shaxs tomonidan buzilishi tushuniladi.
Mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish jinoyatining obyekti nima?
- Davlat byudjeti mablag‘lari va ulardan oqilona foydalanishni tartibga soluvchi, davlat moliyasi bilan bog‘liq ijtimoiy munosabatlar tizimi
- Mulkchilik shaklidan qat’i nazar, korxona, muassasa, tashkilotlarda ishlayotgan shaxslarning mehnat sharoitlarini tartibga soluvchi ijtimoiy munosabatlar
- Jamoat tartibi va axloqi, ya’ni fuqarolarning jamoat joylarida o‘zini tutish va odob-axloq qoidalarini tartibga soluvchi ijtimoiy munosabatlar
- Tadbirkorlik erkinligi, ya’ni xo‘jalik yurituvchi subyektlarning raqobat sharoitida faoliyat yuritishini tartibga soluvchi ijtimoiy munosabatlar
To‘g‘ri javob: Mulkchilik shaklidan qat’i nazar, korxona, muassasa, tashkilotlarda ishlayotgan shaxslarning mehnat sharoitlarini tartibga soluvchi ijtimoiy munosabatlar. Jinoyat obyekti korxona, muassasa va tashkilotlarda ishlayotgan shaxslarning mehnat sharoitlarini tartibga soluvchi ijtimoiy munosabatlardir.
Mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish jinoyatining jabrlanuvchisi to‘g‘risida qaysi hukm to‘g‘ri?
- Faqat doimiy ishlayotgan xodim jabrlanuvchi bo‘la oladi, vaqtincha ishlayotganlar emas
- Faqat rahbar xodimlar jabrlanuvchi bo‘lishi mumkin, oddiy ishchilar esa bo‘la olmaydi
- Nafaqat doimiy, balki vaqtincha ishlayotgan shaxslar ham jabrlanuvchi bo‘lishi mumkin
- Faqat davlat korxonasi xodimlari jabrlanuvchi bo‘ladi, xususiy korxona xodimlari esa bo‘lmaydi
To‘g‘ri javob: Nafaqat doimiy, balki vaqtincha ishlayotgan shaxslar ham jabrlanuvchi bo‘lishi mumkin. Korxonalarda nafaqat doimiy, shu bilan birga vaqtincha ishlayotgan shaxslar ham jabrlanuvchi bo‘lishlari mumkin.
Mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish jinoyati obyektiv tomondan qanday oqibat bilan ifodalanadi?
- Faqat moddiy zarar yetkazilishi bilan, tan jarohati bo‘lmasa ham
- Faqat yengil tan jarohati yetkazilishiga sabab bo‘lishi bilan
- Faqat xodimning ishdan bo‘shatilishi va ish haqidan mahrum bo‘lishi bilan
- O‘rtacha yoki og‘ir tan jarohati yetkazilishiga sabab bo‘lishi bilan
To‘g‘ri javob: O‘rtacha yoki og‘ir tan jarohati yetkazilishiga sabab bo‘lishi bilan. Jinoyat qoidalarning buzilishi o‘rtacha yoki og‘ir tan jarohati yetkazilishiga sabab bo‘lganida sodir etilgan hisoblanadi.
Sanitariyaga oid qonun hujjatlarini yoki epidemiyaga qarshi kurash qoidalarini buzish jinoyatining obyekti nima?
- Davlat sirlari va ularning maxfiyligini saqlash
- Jamoat xavfsizligi, odamlarning hayoti va sog‘lig‘i
- Mehnat sharoitlari va xodimlarning xavfsizligi
- Tadbirkorlik faoliyati va uning erkinligi kafolati
To‘g‘ri javob: Jamoat xavfsizligi, odamlarning hayoti va sog‘lig‘i. Jinoyatning obyekti jamoat xavfsizligi, odamlarning hayoti va sog‘lig‘idir.
Sanitariya qoidalarini yoki epidemiyaga qarshi kurash qoidalarini buzish jinoyati qanday oqibat yuz berganda sodir etilgan hisoblanadi?
- Faqat yengil tan jarohati yetkazilganda yoki mulkka zarar bo‘lganda
- Yong‘in sodir bo‘lib, odamlar jabrlanganda yoki mulk yonib ketganda
- Odamlarning ommaviy kasallanishiga yoki zaharlanishiga olib kelganda
- Faqat mulkka zarar yetkazilganda, odamlarga zarar bo‘lmagan holda
To‘g‘ri javob: Odamlarning ommaviy kasallanishiga yoki zaharlanishiga olib kelganda. Jinoyat odamlarning ommaviy kasallanishiga yoki zaharlanishiga olib kelgan buzishlarda ifodalanadi.
Fuqaro Sh. A.ning uyida maishiy gaz ballonidan ehtiyotsizlik bilan foydalanish oqibatida yong‘in sodir bo‘lganda uyning necha kv. metr maydonidagi tomi va shift qismi yonib zararlangan?
- 100 kv. metr
- 80 kv. metr
- 120 kv. metr
- 60 kv. metr
To‘g‘ri javob: 100 kv. metr. Farg‘ona viloyati Toshloq tumanidagi voqeada uyning 100 kv. metr maydonidagi tomi, shift qismi va jihozlari yonib zararlangan.
Toshkent shahrining Uchtepa tumanida fuqaro S. T.ning molxonasida elektr simlarining qisqa tutashuvi oqibatida yong‘in chiqqanda molxonaning necha kv. metr maydonidagi tom qismi yonib zararlangan?
- 30 kv. metr
- 50 kv. metr
- 40 kv. metr
- 20 kv. metr
To‘g‘ri javob: 30 kv. metr. Qisqa tutashuv natijasidagi yong‘inda molxonaning 30 kv. metr maydonida tom qismi yonib zararlangan.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash