XotirAIIjodiy faoliyat
Huquqbuzarlik va yuridik javobgarlik
Quyida berilgan ta’riflarni javoblar bilan moslashtiring.
1-jadval
1 Huquqiy munosabat — A huquqiy munosabatlarning obyektidir.
Huquqiy munosabat ishtirokchilarining diqqati qaratilgan aniq narsa —
B huquqiy munosabat ishtirokchilarining tegishli huquq normasiga asosan bajarishi lozim (bajarilishi o‘ziga bog‘liq) bo‘lgan harakati yoki ularning ma’lum harakatlarni amalga oshirilishini talab qilish vakolati.
Huquq va majburiyat egalari huquqiy munosabatlarning subyektlari —
D kishilar o‘rtasidagi huquqiy aloqalardir. Huquqiy munosabatlarda kamida ikki tomon ishtirok etadi. Birinchi tomon — huquq egasi, ikkinchi tomon — majburiyatni bajaruvchi.
4 Subyektiv huquq tushunchasi — E huquqiy munosabatlarning ishtirokchilari.
1-jadval
5 Yuridik majburiyat — F huquqiy munosabat ishtirokchilarining tegishli huquqiy normaga asosan bir-birlari oldida bajarishlari lozim bo‘lgan burchi (majburiyati) yoki ba’zi harakatni sodir etishdan o‘zlarini tiyishlari.
2-jadval
1 Fuqaroning huquq layoqati — A
fuqaroning o‘z harakatlari bilan fuqarolik huquqlariga ega bo‘lish va ularni amalga oshirish, o‘zi uchun fuqarolik burchlarini vujudga keltirish va ularni bajarish layoqati.
2 Muomala layoqati — B majburiyatlarni bajara oladigan, sudda da’vogar va javobgar bo‘la oladigan tashkilot.
3 Yuridik shaxs — D tug‘ilgan paytdan e’tiboran vujudga keladi va vafot etishi bilan tugaydi.
4 Huquqbuzarlik — E bunda huquqbuzar jamiyat qadriyatlarini top taydi, inson hayotiga suiqasd qiladi, davlat va insonlarga zarar keltiradi, ularning mol-mulki nobud bo‘lishiga olib keladi hamda noxush hodisalar keltirib chiqarib, jamiyat a’zolari manfaatiga zid ishni amalga oshiradi.
2-jadval
5 Ijtimoiy xavflilik — F o‘z xatti-harakatini tushunadigan va unga javob bera oladigan shaxsning huquqqa zid xatti- harakatidan kelib chiquvchi aybidir.
3-jadval
1 Huquqqa zidlik — A
o‘z xatti-harakatini tushunadigan va unga javob bera oladigan insonning huquqqa zid, qonun talablariga qarshi xatti-harakatidan kelib chiquvchi aybidir.
2 Ayblilik — B huquqbuzarning qonun yoki huquq normalari belgilab qo‘ygan majburiy talablarni buzishi.
3 Jazoga loyiqlik — D
insonlarning mulkiga yoki shaxsiga qarshi qonunga xilof harakat (yoki harakatsizlik) natijasida yetkazilgan zarar.
4 Intizomiy huquqbuzarlik — E
har qanday huquqbuzarlik sodir etgan shaxsning vakolatli davlat organi tomonidan javobgarlikka tortilishi.
5 Fuqaroviy huquqbuzarlik — F
xizmat burchini bajarib turganda har qanday mehnatda majburiy bo‘lgan mehnat tartib- qoidalarining va rahbarlikka bo‘ysunish tamoyillarining buzilishi.
4-jadval
1 Jinoiy huquqbuzarlik — A
huquqbuzarning huquqqa xilof xatti-harakatiga va uning ijtimoiy xavfli oqibatiga nisbatan qasd yoki ehtiyotsizlik ko‘rinishidagi munosabati.
2 Ayb — B aybli ijtimoiy xavfli qilmish (harakat yoki harakatsizlik).
3 Huquqbuzarlikning obyektiv tomoni — D bu huquqqa zid xatti-harakatning tashqi belgisi.
4 Qasd — E
bu huquqqa zid aybli qilmishni sodir etgan shaxs, ya’ni huquqbuzardir. Faqat o‘z qilmishiga javob bera oladigan, aqli raso shaxsgina shunday subyekt sifatida tan olinadi.
5 Huquqbuzarlik subyekti — F
shaxsning huquqqa xilof xatti-harakatni sodir qilayotganida bu harakat (harakatsizlik)ning huquqqa xilofligini, ijtimoiy xavfliligini, uning oqibatini anglashi yoki tushunishi yoki bu munosabatning ma’lum oqibatni keltirib chiqarishiga ongli ravishda yo‘l qo‘yishi tushuniladi.
5-jadval
1 Huquqbuzarlik obyekti — A huquqbuzarlik subyektidir.
2 Huquqqa zid aybli qilmishni sodir etgan shaxs —
B shaxsga, fuqarolarning huquqlari va erkinliklariga, mulkchilikka, davlat va jamoat tartibiga, tabiiy muhitga tajovuz qiluvchi g‘ayrihuquqiy, aybli (qasddan yoki ehtiyotsizlik orqasidan) sodir etilgan harakat yoki harakatsizlik.
3 Ma’muriy huquqbuzarlik — D
huquqbuzarlik sodir etishda aybli deb topilgan shaxsga nisbatan qo‘llaniladigan, huquqbuzarni muayyan huquq va erkinliklardan mahrum qilishdan iborat majburlov chorasi.
4 Jazo — E fuqaro voyaga yetgach, ya’ni o‘n sakkiz yoshga to‘lgach to‘la hajmda vujudga keladi.
5-jadval
5 Muomala layoqati — F
bu huquq bilan tartibga solinadigan va muhofaza qilinadigan ijtimoiy munosabatlardir.
Bilimingizni sinang
Subyektiv huquq tushunchasi nimani anglatadi?
- Huquqiy munosabat ishtirokchisining huquqqa zid va aybli qilmishi, javobgarlikka olib keluvchi harakati
- Ishtirokchining huquqiy normaga asosan bajarishi lozim bo‘lgan burchi yoki harakatdan tiyilishi
- Huquqiy munosabat ishtirokchisining boshqa tomondan ma’lum harakatlar bajarilishini talab qilish vakolati
- Huquqiy munosabat ishtirokchilarining diqqati qaratilgan aniq narsa yoki obyekt, ya’ni munosabat mohiyati
To‘g‘ri javob: Huquqiy munosabat ishtirokchisining boshqa tomondan ma’lum harakatlar bajarilishini talab qilish vakolati. Subyektiv huquq — ishtirokchining tegishli harakatni bajarishi yoki ularning bajarilishini talab qilish vakolatidir.
Yuridik majburiyat nima?
- Huquqiy munosabat ishtirokchilarining diqqati qaratilgan aniq narsa yoki obyekt, ya’ni munosabat yuzaga kelgan asosiy sabab
- Ishtirokchining huquqiy normaga asosan boshqa tomondan ma’lum harakatlarni bajarishni talab qilish vakolati va imkoniyati
- Huquqbuzarlik sodir etgan shaxsning huquq normalariga asosan javobgarlikka tortilishi va majburlov choralariga duchor bo‘lishi
- Ishtirokchilarning huquqiy normaga asosan bajarishi lozim bo‘lgan burchi yoki ba’zi harakatni sodir etishdan o‘zlarini tiyishlari
To‘g‘ri javob: Ishtirokchilarning huquqiy normaga asosan bajarishi lozim bo‘lgan burchi yoki ba’zi harakatni sodir etishdan o‘zlarini tiyishlari. Yuridik majburiyat — normaga asosan bajarilishi lozim bo‘lgan burch yoki harakat sodir etishdan tiyilishdir.
Yangi tug‘ilgan chaqaloq Alining huquq layoqati bor-yo‘qligi haqida bahs bo‘ldi. Rustam: «U hali o‘z harakatlarini anglamaydi, shuning uchun huquq layoqatiga ega emas», dedi. Fuqarolik huquqiga ko‘ra qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Huquq layoqati bola maktab yoshiga yetganda vujudga keladi
- Huquq layoqati tug‘ilgan paytdan e’tiboran vujudga keladi va vafot etishi bilan tugaydi
- Huquq layoqati o‘n to‘rt yoshga to‘lgach vujudga keladi
- Huquq layoqati ota-onasi bolani davlat ro‘yxatidan o‘tkazgandagina vujudga keladi
To‘g‘ri javob: Huquq layoqati tug‘ilgan paytdan e’tiboran vujudga keladi va vafot etishi bilan tugaydi. Fuqaroning huquq layoqati tug‘ilgan paytdan vujudga keladi va vafoti bilan tugaydi.
Yuridik shaxs deb nimaga aytiladi?
- Majburiyatlarni bajara oladigan, sudda da’vogar va javobgar bo‘la oladigan tashkilot
- Tug‘ilgan paytdan huquq layoqatiga ega bo‘lgan har bir jismoniy shaxsga, ya’ni insonga
- Huquqbuzarlik sodir etishda aybli deb topilgan va javobgarlikka tortilgan tashkilotga
- Huquqiy munosabat ishtirokchilarining diqqati qaratilgan aniq narsa yoki obyektga
To‘g‘ri javob: Majburiyatlarni bajara oladigan, sudda da’vogar va javobgar bo‘la oladigan tashkilot. Yuridik shaxs — majburiyatlarni bajara oladigan, sudda da’vogar va javobgar bo‘la oladigan tashkilot.
Huquqshunoslikda ayb nimani bildiradi?
- Huquqbuzarning huquqqa xilof xatti-harakatiga va uning oqibatiga nisbatan qasd yoki ehtiyotsizlik ko‘rinishidagi munosabati
- Huquqqa zid xatti-harakatning tashqi belgisi bo‘lib, uning amalga oshirilish usuli va sodir etilgan vaqt va joyi
- Jinoyat qonuni bilan taqiqlangan har qanday harakatsizlik va uning ijtimoiy xavfli oqibatlari yig‘indisini ifodalovchi tushuncha
- Huquqbuzarning vakolatli organ tomonidan javobgarlikka tortilishi va unga nisbatan majburlov choralari qo‘llanishi
To‘g‘ri javob: Huquqbuzarning huquqqa xilof xatti-harakatiga va uning oqibatiga nisbatan qasd yoki ehtiyotsizlik ko‘rinishidagi munosabati. Ayb — shaxsning o‘z qilmishi va uning ijtimoiy xavfli oqibatiga qasd yoki ehtiyotsizlik ko‘rinishidagi munosabatidir.
Huquqbuzarlik sodir etishda qasd nimani anglatadi?
- Shaxsning o‘z qilmishini ehtiyotsizlik oqibatida sodir etishi, ya’ni oqibatni oldindan ko‘ra olmasligi va unga e’tiborsizligi
- Qilmishning faqat tashqi belgilarini qonunda ko‘rsatilgan tartibda ifodalashi hamda ularning sodir etilish usulini aniqlashi
- Shaxs qilmishining huquqqa xilofligini, ijtimoiy xavfliligini, oqibatini anglashi yoki tushunishi hamda oqibatga ongli yo‘l qo‘yishi
- Huquqiy munosabat obyektiga qaratilgan diqqat, ya’ni ishtirokchilarning munosabat predmetiga bo‘lgan qiziqishi va e’tibori
To‘g‘ri javob: Shaxs qilmishining huquqqa xilofligini, ijtimoiy xavfliligini, oqibatini anglashi yoki tushunishi hamda oqibatga ongli yo‘l qo‘yishi. Qasd — shaxsning qilmishi huquqqa xilofligi, ijtimoiy xavfliligi va oqibatini anglashi yoki tushunishidir.
Jamoliddin ruhiy kasallik tufayli o‘z harakatini tushunmaydi va unga javob bera olmaydi. U boshqa kishining mol-mulkiga zarar yetkazdi. Jamoliddin huquqbuzarlik subyekti bo‘la oladimi?
- Ha, huquqqa zid qilmish sodir etgan har qanday jismoniy shaxs subyekt bo‘ladi
- Yo‘q, subyekt faqat o‘z qilmishiga javob bera oladigan, aqli raso shaxs bo‘lishi mumkin
- Ha, agar u o‘n sakkiz yoshdan oshgan bo‘lsa
- Yo‘q, huquqbuzarlik subyekti faqat yuridik shaxs bo‘ladi
To‘g‘ri javob: Yo‘q, subyekt faqat o‘z qilmishiga javob bera oladigan, aqli raso shaxs bo‘lishi mumkin. Faqat o‘z qilmishiga javob bera oladigan, aqli raso shaxsgina huquqbuzarlik subyekti sifatida tan olinadi.
Huquqbuzarlikning obyektiv tomoni nimani bildiradi?
- Huquqqa zid xatti-harakatning tashqi belgisi
- Shaxsning o‘z qilmishiga bo‘lgan ruhiy munosabati
- Huquqbuzarlik sodir etgan shaxsning o‘zi
- Huquqbuzarlik ta’sir qilgan ijtimoiy munosabatlar
To‘g‘ri javob: Huquqqa zid xatti-harakatning tashqi belgisi. Obyektiv tomon — huquqqa zid xatti-harakatning tashqi belgisi.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash