Mehnat qonunchiligida voyaga

Voyaga yetmaganlarning huquq va burchlari

Har bir insonning qadr-qimmati o‘z ishini qoyil qilib bajarishidadir.

Faollashtiruvchi savollar

3. Quyidagi vaziyatlarni o‘qing va ularning qaysi birida voyaga yetmaganlarning huquqlari buzilganligini aniqlang.

• – 14 yoshli Lola va Barno ta’til kunlarida tikuvchilik korxonasiga ishga kirmoqchi bo‘lishdi. Ish boshqaruvchi: “Bizda sizlarga mos ish yo‘q”, — deb ularni ishga qabul qilmadi.
• – Zokirjon ta’til kunlarida savdo do‘koniga sotuvchining yordamchisi bo‘lib ishga kirmoqchi bo‘ldi. Do‘kon egasi unga ota-onasi bilan kelishini va ularning yozma roziligi kerakligini aytdi.
• – 15 yoshli Nodir yozgi ta’til kunlarida konservalash korxonasiga ishga kirdi. Bir kun soat 06:00 dan 16:00 ga qadar, ikkinchi kuni 16:00 dan tungi soat 02:00 ga qadar (30 daqiqa tanaffus bilan) ishlay boshladi.
• – Gulnoza yozgi ta’til kunlarida kimyoviy tozalash vositalari ishlab chiqariladigan zavodga qadoqlovchi bo‘lib ishga kirdi. Uning ish vaqti (30 daqiqa tushlik bilan) soat 09:00 dan 17:00 ga qadar belgilab berildi.
• – Zamira 10 yosh, Alisher esa 7 yosh. Ular ota-onalariga yordam berish uchun dehqon xo‘jaligiga ishga chiqadilar.
• – Aziz 14 yosh. U oilasining moddiy ta’minotiga yordam berish uchun bozorga aravakash bo‘lib ishga kirdi. U odamlarning yuklarini aytgan manzillariga tashib bera boshladi.

Faollashtiruvchi savollar

MILK milk milk milk milk milk milk milk milk milk milk milk milk milk milk milk milk milk milk

MILK

Fikrimizni tasdiqlaymiz

Yoshlarni mehnatga tayyorlash uchun umumta’lim maktablari, o‘rta maxsus, kasb- hunar o‘quv yurtlarining o‘quvchilarini ularning sog‘lig‘iga hamda ma’naviy va axloqiy kamol topishiga ziyon yetkazmaydigan, ta’lim olish jarayonini buzmaydigan yengil ishni o‘qishdan bo‘sh vaqtida bajarishi uchun ular o‘n besh yoshga to‘lganidan keyin ota-onasidan birining yoki ota-onasining o‘rnini bosuvchi shaxslardan birining yozma roziligi bilan ishga qabul qilishga yo‘l qo‘yiladi.

Mehnat qilish yoshiga to‘lmagan voyaga yetmaganlarni ishga qabul qilish va ularning mehnatidan foydalanish voyaga yetmaganlar mehnatidan noqonuniy foydalanish hisoblanadi.

Fikrimizni tasdiqlaymiz

Bundan tashqari, voyaga yetmagan shaxs mehnatidan uning sog‘lig‘i, xavfsizligi yoki axloq-odobiga ziyon yetkazishi mumkin bo‘lgan ishlarda foydalanish ham voyaga yetmaganlar mehnatidan noqonuniy foydalanish hisoblanadi.

Voyaga yetmaganlar mehnatidan majburiy ravishda, ya’ni biron-bir jazoni qo‘llash tahdidi bilan ish bajarishga majburlash orqali foydalanish voyaga yetmaganlar mehnatidan noqonuniy foydalanish hamda majburiy mehnat hisoblanadi.

Qonun belgilaydi

O‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan shaxslarning mehnatini mehnat sharoiti zararli va (yoki) xavfli bo‘lgan ishlarda, yerosti ishlarida, shuningdek, bajarilishi ularning hayotiga va sog‘lig‘iga, xavfsizligiga va ma’naviy jihatdan kamol topishiga ziyon yetkazishi mumkin bo‘lgan ishlarda (tungi kafe va klublarda, spirtli ichimliklarni, tamaki mahsulotlarini, giyohvandlik va psixotrop moddalarni, toksik preparatlarni ishlab chiqarish, tashish hamda sotish va boshqalar) qo‘llash taqiqlanadi.

O‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan xodimlarning ular uchun belgilangan yo‘l qo‘yiladigan eng ko‘p normalardan ortiq bo‘lgan og‘irlikdagi yuklarni ko‘tarishi va tashishi taqiqlanadi.

Qonun belgilaydi

O‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan xodimlar mehnatining qo‘llanilishi taqiqlanadigan va bajarilishi voyaga yetmaganlarning sog‘lig‘iga va ma’naviy jihatdan kamol topishiga ziyon yetkazishi mumkin bo‘lgan ishlar ro‘yxati, shuningdek, ularning og‘ir yuklarni ko‘tarishi va tashishi chog‘ida yo‘l qo‘yiladigan eng ko‘p normalar O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi hamda O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan Ijtimoiy mehnat masalalari bo‘yicha uch tomonlama respublika komissiyasi bilan kelishilgan holda tasdiqlanadi.

Hamkorlikda bajaramiz

Fikrimizni tasdiqlaymiz

O‘qishdan bo‘sh vaqtlarida ishlayotgan o‘quvchilarning ish vaqti muddati o‘n olti yoshdan o‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan bolalar ish vaqti eng ko‘p muddatining yarmidan ortib ketishi mumkin emas. Qolaversa, bolalarni tungi ishlarga, ish vaqtidan tashqari ishlarga va dam olish kunlaridagi ishlarga jalb qilish mumkin emas.

Bundan tashqari, ishni o‘qishlari bilan birga olib borayotgan voyaga yetmaganlarga ish beruvchilar zarur shart-sharoitlarni yaratib berishi kerak bo‘ladi.

Ham o‘qib, ham mehnat qilishni xohlovchi voyaga yetmagan bolalarga mamlakatimizning mehnat qonunchiligida bir qancha imtiyozlar berilgan. Bularga qo‘shimcha ta’tilga chiqish, qisqartirilgan ish haftasi kabilarni misol qilish mumkin.

Brainring daqiqa

Mehnat qonunchiligiga ko‘ra, 18 yoshgacha bo‘lgan shaxslar mehnatga oid yakka tartibdagi huquqiy munosabatlarda katta yoshdagi xodimlar bilan teng huquqlarga ega bo‘ladi.

Ish vaqti 16 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan bolalarga haftasiga 36 soatdan, ta’til davrida ishlayotgan 15 yoshdan 16 yoshgacha bo‘lgan o‘quvchilar uchun haftasiga 24 soatdan oshmaydigan qilib belgilanadi.

Fikrimizni tasdiqlaymiz

Voyaga yetmaganlarning har kunlik ishi (smenasi)ning davomiyligi quyidagilardan oshishi mumkin emas:

• • 15–16 yoshgacha bo‘lgan xodimlar uchun — olti kunlik ish haftasida — to‘rt soatdan, besh kunlik ish haftasida — besh soatdan;
• • 16–18 yoshgacha bo‘lgan xodimlar uchun esa olti kunlik ish haftasida — olti soatdan, besh kunlik ish haftasida — yetti soat-u o‘ttiz daqiqadan;
• • o‘quv yili davomida ishni o‘qish bilan birga olib boruvchi umumiy o‘rta, o‘rta maxsus va kasb-hunar ta’limi tashkilotlarining 15–16 yoshgacha bo‘lgan o‘quvchilari uchun — olti kunlik ish haftasida — ikki soatdan, besh kunlik ish haftasida — ikki soat-u o‘ttiz daqiqadan;
• • 16–18 yoshgacha bo‘lgan o‘quvchilar uchun esa olti kunlik ish haftasida — uch soatdan, besh kunlik ish haftasida — to‘rt soatdan oshmasligi kerak.

Tarixga nazar

Mirzo Ulug‘bek 15–16 yoshidan Samarqandni boshqara boshlagan.

Zahiriddin Bobur 12 yoshida Andijon taxtiga o‘tirib, Temuriy lar saltanatini mustahkamlash ishlarini boshlab yuborgan.

Mutsuxito (Meydzi) 15 yoshida Yaponiya imperatori sifatida ish boshlab, mamlakatni rivojlantirish yo‘lida katta islohotlar olib borgan.

Izlanishda davom eting

• – 15 yoshli xodim Zarina 10 oy ishlaganidan so‘ng rahbaridan unga mehnat ta’tili berishni so‘radi. Zarina ishlaganiga 1 yil to‘lmagani uchun unga ta’til berilmadi. Zarinaning huquqlari buzilganmi?

• – Diyorbek 14 yoshda. U qo‘shiq bastalaydi. U qo‘shiqchining iltimosiga ko‘ra, bir nechta she’rga kuy yozib berdi, lekin uni yosh bola deb kelishilgan ish haqini otasiga berishdi. Otasi esa o‘g‘lining mehnatiga to‘langan haqdan norozi bo‘lib, kuylarning narxini oshirishni so‘radi.

Izlanishda davom eting

Bilimingizni sinang