XotirAIO‘zbekiston Respublikasida davlat hokimiyatining tashkil etilishi
IV bo‘lim. Davlat boshqaruvi organlari
Mavzu ustida ishlash natijasida: – O‘zbekiston Respublikasidagi davlat hokimiyati tizimi haqida; – O‘zbekistonda davlat hokimiyati organlarining vakolatlari haqida; – qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatining bo‘linish prinsiplari haqida bilib olasiz.
miyat uchun kurash yuki ostida nobud bo‘lib ketishini ko‘rishimiz mumkin.
Ko‘p asrlar davomida insoniyat ideal davlat barpo etish uchun «baxt-saodat formulasi»ni behudaga izladi.
Sharq o‘rta asrlar mutafakkirlaridan Abu Nasr al-Forobiy davlat, davlatni boshqarish shakllari, davlatning vazifalari va boshqa shu singari tushunchalarga ta’rif bergan.
umuminsoniy qadriyatlarga sodiqlik;
O‘zbekistonning o‘z
xalqimizning ma’naviy merosini mustahkamlash va rivojlantirish;
inson o‘z imkoniyatlarini erkin namoyon qilishi;
vatanparvarlik.
Abu Ali ibn Sino esa ijtimoiy adolat va tartibotni ta’minlagan odil hukmdor hukmronlik qilgan davlatni mukammal davlat deb hisoblagan.
Shuning barobarida, u davlatning har bir fuqarosi foydali mehnat bilan shug‘ullanishi lozim, deya ta’kidlaydi.
Mustaqillik e’lon qilinishi bilan O‘zbekistonda o‘z yangilanish va jamiyat taraqqiyot yo‘lini tanlab olish imkoniyati vujudga keldi.
Yalpi murosa qaror topmaguniga qadar kishilar va jamiyat munosabatlarini tartibga solib turuvchi kuch kerak bo‘ladi. Bugungi kunda ana shunday kuch aholi turli-tuman tabaqalari va guruhlarining bir-biriga mos kelmaydigan manfaatlarini kelishtirishga da’vat etadigan qonuniy (legi- tim) hokimiyat hisoblanadi.
1-topshiriq
2. Hokimiyat tushunchasini tavsiflovchi alomatlarni sanashga urinib ko‘ring. Jumlani davom ettiring: Hokimiyat – bu...
3. Jumlani davom ettiring: Basharti, men cheklanmagan hokimiyatni qo‘lga kirit- ganimda...
4. Hukumatning qandaydir qarorini bajarish yuzasidan ota-onangiz yoki yaqin qa- rindoshingiz faoliyatini eslang.
2. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDAGI DAVLAT HOKIMIYATI TIZIMI
Demokratik jamiyatda qonun zaminida ish ko‘ruvchi hokimiyatning obro‘yi baland bo‘ladi va kishilar bunday hokimiyatga jazo tahlikasidan emas, balki uning xatti-harakatlarini ma’qullaganliklari tufayli bo‘ysunadilar.
Hokimiyat – kishilarning xulq-atvoriga, ularning xatti-harakatlariga va odatlariga ta’sir o‘tkazish imkoniyatidir. Hokimiyat konstruktiv (yaratuvchi) tabiatga ega bo‘lishi, shu kabi talafotga olib keluvchi oqibatlarga ega bo‘lishi ham, mamlakat aholisi ko‘pchiligining manfaatlari yo‘lida ham, xuddi shu singari, bajarilmas va’dalarni ro‘kach qilgan holda ularning manfaatlariga zid o‘laroq amalga oshirilishi ham mumkin.
2-topshiriq
Davlatlar tarixidan hukmdorlar harakatlari ijobiy yoki salbiy oqibatlarga olib kel- ganiga oid misollar keltiring.
2. HOKIMIYATLARNING BO‘LINISHI PRINSIPI
Konstitutsiyaga muvofiq O‘zbekiston Respublikasida Oliy Majlis, Prezident, Vazirlar Mahkamasi, sud hokimiyati organlari davlat hokimiyatini amalga oshiradilar.
Davlat hokimiyat organlari o‘zaro hamkorlik qila turib bir-biriga ta’sir o‘tkazadilar, jamiyatda tartibotni ta’minlaydilar va kishilarni birlashtiruvchi g‘oyalarni ro‘yobga chiqaradilar.
Har bir hokimiyat organining vakolatlari hokimiyat vakolatlari doirasidan chetga chiqish, uni suiiste’mol qilish va davlat hokimiyatining boshqa organlari faoliyat sohasiga aralashishning oldini olish maqsadida nihoyatda aniq-ravshan belgilab beriladi.
Hokimiyatning davlat organlari faoliyatida eng muhimi, – bu, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 11-moddasida mustahkamlab qo‘yilganidek, hokimiyatlarning bo‘linishi prinsipini amalga oshirish imkoniyati. Bu shuni anglatadiki, qonunchilik, ijro va sud hokimiyati o‘z faoliyatlarini mustaqil, bir-birlariga xalal bermasdan amalga oshiradi.
3-topshiriq
Fuqarolarning davlat hokimiyati organlariga munosabati masalasi yuzasidan o‘z nuqtayi nazaringizni aniqlang.
Aholining xulq-atvori quyidagilarga asoslanadi: – hokimiyatning adolatli va qonuniy xatti-harakatlariga ishonishiga; – hokimiyat organlariga bo‘ysunish odatiga; – hokimiyatdan qo‘rqishiga.
Davlat hokimiyati
davlat hokimiyati – kishilar va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga solib turuvchi kuch; hokimiyat – yaratuvchi yoki buzg‘unchi harakatlar; Oliy Majlis – Qonunchilik palatasi va Senat; hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga bo‘linishi.
O‘zingizni sinang!
Bilimingizni sinang
Ko‘p asrlar davomida insoniyat ideal davlat barpo etish uchun nimani behudaga izlagan?
- Baxt-saodat formulasini
- Umumiy farovonlik rejasini
- Mukammal qonunlar to‘plamini
- Adolatli hukmdor modelini
To‘g‘ri javob: Baxt-saodat formulasini. Ko‘p asrlar davomida insoniyat ideal davlat barpo etish uchun «baxt-saodat formulasi»ni behudaga izlagan.
Sharq o‘rta asrlar mutafakkirlaridan qaysi biri davlat, davlatni boshqarish shakllari va davlatning vazifalariga ta’rif bergan?
- Abu Nasr al-Forobiy
- Mirzo Ulug‘bek
- Muhammad al-Xorazmiy
- Abu Rayhon Beruniy
To‘g‘ri javob: Abu Nasr al-Forobiy. Abu Nasr al-Forobiy davlat, davlatni boshqarish shakllari va davlat vazifalariga ta’rif bergan.
Ijtimoiy adolat va tartibotni ta’minlagan odil hukmdor hukmronlik qilgan davlatni mukammal davlat deb hisoblagan mutafakkir kim?
- Alisher Navoiy
- Imom Buxoriy
- Abu Rayhon Beruniy
- Abu Ali ibn Sino
To‘g‘ri javob: Abu Ali ibn Sino. Abu Ali ibn Sino odil hukmdor boshqargan, adolat va tartib ta’minlangan davlatni mukammal deb hisoblagan.
Abu Ali ibn Sino qanday davlatni mukammal davlat deb hisoblagan?
- Ijtimoiy adolat va tartibotni ta’minlagan odil hukmdor hukmronlik qilgan davlatni
- Qo‘shni davlatlarga qarshi doimiy harbiy tayyorgarlikda turgan hukmdor boshqargan davlatni
- Hokimiyat bir necha hukmdor o‘rtasida teng bo‘lingan va ular kelishib boshqargan davlatni
- Faqat savdo-sotiq va hunarmandchilik rivojlangan, boy xazinali davlatni
To‘g‘ri javob: Ijtimoiy adolat va tartibotni ta’minlagan odil hukmdor hukmronlik qilgan davlatni. Ibn Sino ijtimoiy adolat va tartibotni ta’minlagan odil hukmdor hukmronlik qilgan davlatni mukammal deb hisoblagan.
Yalpi murosa qaror topmaguniga qadar jamiyat munosabatlarini tartibga soluvchi qonuniy (legitim) hokimiyat qanday vazifaga da’vat etiladi?
- Aholining faqat bir qatlami manfaatlarini himoya qilishga va qolganlarini e’tiborsiz qoldirishga
- Xalqaro tashkilotlar talablarini ichki qonunlardan ustun qo‘yib, ularni bajarishga
- Barcha manfaatlarni cheklashga va yagona fikrni majburiy tarzda joriy etishga, bunga qarshilik qilmaslikka
- Aholi turli tabaqalari va guruhlarining bir-biriga mos kelmaydigan manfaatlarini kelishtirishga
To‘g‘ri javob: Aholi turli tabaqalari va guruhlarining bir-biriga mos kelmaydigan manfaatlarini kelishtirishga. Qonuniy hokimiyat aholi turli guruhlarining bir-biriga mos kelmaydigan manfaatlarini kelishtirishga da’vat etiladi.
Konstitutsiyaviy huquq nuqtai nazaridan hokimiyat nima?
- Davlat boshlig‘ining qonunlarni imzolash va ularni e’lon qilish huquqini ifodalovchi vakolat
- Qonun loyihalarini ishlab chiqish bilan shug‘ullanuvchi davlat organlari majmuasi va ularning vakolati
- Kishilarning xulq-atvoriga, xatti-harakatlariga va odatlariga ta’sir o‘tkazish imkoniyati
- Faqat jazo choralarini qo‘llash orqali jamiyatda tartib o‘rnatish vositasi, boshqa ta’sir yo‘qligi
To‘g‘ri javob: Kishilarning xulq-atvoriga, xatti-harakatlariga va odatlariga ta’sir o‘tkazish imkoniyati. Hokimiyat – kishilarning xulq-atvoriga, ularning xatti-harakatlariga va odatlariga ta’sir o‘tkazish imkoniyatidir.
Demokratik jamiyatda qonun zaminida ish ko‘ruvchi hokimiyatga kishilar nima sababdan bo‘ysunadilar?
- Faqat qonunbuzarlik uchun jazolanishdan qo‘rqqanlari tufayli bo‘ysunadilar
- Boshqa tanlov yo‘qligi va hokimiyat o‘ta kuchli bo‘lgani tufayli
- Hokimiyatning boy-badavlat va juda ta’sirli bo‘lgani tufayli, albatta
- Jazo tahlikasidan emas, uning xatti-harakatlarini ma’qullaganlari tufayli
To‘g‘ri javob: Jazo tahlikasidan emas, uning xatti-harakatlarini ma’qullaganlari tufayli. Qonun zaminida ish ko‘ruvchi hokimiyatga kishilar jazo tahlikasidan emas, uning xatti-harakatlarini ma’qullaganliklari tufayli bo‘ysunadilar.
Bir davlatda aholi hokimiyatga faqat jazodan qo‘rqib bo‘ysunadi, hokimiyatning xatti-harakatlarini esa ma’qullamaydi. Demokratik jamiyat nuqtai nazaridan qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Bunday hokimiyatning obro‘yi eng baland, chunki qo‘rquv demokratik jamiyatda tartibni ta’minlaydi, ma’qullash shart emas
- Demokratik jamiyatda qonun asosida ish ko‘ruvchi hokimiyatga ma’qullash tufayli bo‘ysuniladi, qo‘rquv tufayli emas
- Jazo tahlikasi demokratik jamiyatda bo‘ysunishning yagona asosi hisoblanadi, ma’qullash esa ahamiyatga ega emas
- Aholi fikri demokratik jamiyatda hokimiyat obro‘siga ta’sir etmaydi, chunki obro‘ faqat kuch bilan ta’minlanadi
To‘g‘ri javob: Demokratik jamiyatda qonun asosida ish ko‘ruvchi hokimiyatga ma’qullash tufayli bo‘ysuniladi, qo‘rquv tufayli emas. Demokratik jamiyatda qonun zaminida ish ko‘ruvchi hokimiyatga kishilar jazo tahlikasidan emas, uning xatti-harakatlarini ma’qullaganliklari tufayli bo‘ysunadilar.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash