XotirAIHomer “Iliada”: Hektor, Andromaxa va Axilles
Mavzular
Hektor Paris uyida
Qisqacha: Hektor o‘n bir gazli nayza bilan Parisning uyiga kiradi. Paris egri kamon, qalqon va sovutini kiyib yasanayotgan, Yelena esa kashtachi qizlar davrasida o‘tirgan edi. Hektor inisini malomat qiladi: dahshatli yov bilan jangda xalq qon to‘kmoqda, bu urush faqat Paris tufayli. Jangdan yuz o‘girgan nomardni Paris o‘zi koyib bergan bo‘lardi, deydi.
- Aleksandr – Parisning ikkinchi ismi.
- Akropol – shahar qal’asi, shaharning balandlikka qurilgan va himoya devorlari bilan o‘ralgan qismi.
Tegramizda jo‘sh urgan bu urush faqat sen tufayli-ku— Hektor Parisga, “Iliada”, Oltinchi qo‘shiq
Paris va Yelena javobi
Qisqacha: Paris Hektorga haq berib, sovutini kiyib jangga chiqishga rozi bo‘ladi: Hektor kutsin yoki ketaversin, u orqasidan yetib oladi. Hektor jim qoladi. Yelena o‘zini badbaxt va behayo kelin deb ataydi; ma’budlar peshonasiga bu g‘amlarni yozgan, Paris esa tuzalmas tentak, deydi. Hektor Yelenaning taklifiga ko‘nmay, o‘tirmasligini aytadi va xotini, o‘g‘li bilan ko‘rishish uchun uyiga kirishni istaydi.
Bo‘lmas edi bu qirg‘inlar, to‘kilmasdi mardumlar qoni!— Yelena, “Iliada”, Oltinchi qo‘shiq
Kim biladi, yana uyga omon qaytish bo‘larmi nasib,— Hektor, “Iliada”, Oltinchi qo‘shiq
Hektor Andromaxani izlaydi
Qisqacha: Hektor o‘z qasriga borib, xotini Andromaxani topolmaydi. Uy xizmatchilari aytadiki, axeylardan troyaliklar yengilmoqda degan shum xabardan bezovta bo‘lgan Andromaxa o‘g‘li va enaga bilan minoraga chiqqan. Hektor Askey darbozasi yaqinida Andromaxa bilan ro‘baro‘ keladi. Andromaxa shoh Etionning qizi edi; yakka-yolg‘iz o‘g‘lini Hektor Askamandriy deb atagan, troyaliklar esa Astianaks, chunki Hektor Troyaning panohi edi.
- Axeylar – yunonlar.
- Zavja – xotin.
Andromaxaning iltijosi
Qisqacha: Andromaxa yig‘lab Hektorni dilovarligi uchun ayblaydi va yovlar uni mahv etib, o‘zini beva qoldirishidan qo‘rqadi. Uning otasini Axilles Fivani talon qilgan kuni o‘z qo‘li bilan o‘ldirgan, lekin sovutini yechmay, butun yarog‘i bilan yondirgan. Yetti aka-ukasini ham Axill qilichdan o‘tkazgan, onasini asirlikka olib ketib, katta to‘lov evaziga ozod qilgan; onasi baribir Feba tomonidan o‘ldirilgan. Andromaxa Hektorni qolishga va lashkarni anjir daraxti yonidagi nahra yaqiniga qo‘yishga chaqiradi.
Hektor, endi men uchun sen – ham otamsan, ham aziz onam, / Yolg‘iz og‘am ham, suyukli mahbubim ham o‘zingsan, jonim!— Andromaxa, “Iliada”, Oltinchi qo‘shiq
- Nahra – devor tuynugi.
Hektorning javobi
Qisqacha: Hektor jangdan bosh tortsa, troyalik erlar va uzun ko‘ylakli ayollar oldida xijolat bo‘lishini, vijdoni yo‘l qo‘ymasligini aytadi; u mardlikka odatlangan. Troya va Priam xalqi bilan birga halok bo‘lishini biladi, lekin eng ko‘p iztirobni Andromaxaning taqdiri keltiradi: g‘anim uni asira qilib olib ketadi, Argosda cho‘ri bo‘lib kashta tikadi va chashmadan suv tashiydi. Hektor asirligingni ko‘rgandan ko‘ra o‘lganim afzal, deydi.
Asoratda qon-qon yig‘lab yurganingni ko‘rganlar derlar: / – Bu ojiza Ilionda bo‘lgan jangda dilovarlikda / Beqiyos va sohibkamol mard Hektorning xotini edi!— Hektor, “Iliada”, Oltinchi qo‘shiq
- Argos – Yunonistondagi shahar.
Hektor va go‘dak
Qisqacha: Hektor o‘g‘lini quchmoqchi bo‘ladi, ammo go‘dak otasining dubulg‘asi va ot yolidan qo‘rqib, enagaga yopishib oladi. Ota-ona jilmayadi. Hektor dubulg‘asini yerga qo‘yib, o‘g‘lini qo‘liga oladi, erkalaydi va ma’budlarga iltijo qiladi: o‘g‘li o‘zidek nomvar va Troyada qudratli podsho bo‘lsin, odamlar “Otasidan o‘tib ketdi” desin, u jangdan qonli o‘lja bilan qaytib, onasini xushnud qilsin.
Shu suyukli o‘g‘lim xuddi mendek nomvar bo‘lsin el aro; / Xuddi mendek dilovar-u Troyada qudratli podsho.— Hektor, “Iliada”, Oltinchi qo‘shiq
Xayrlashuv va Paris
Qisqacha: Hektor Andromaxani tinchlantiradi: taqdir azal zid bo‘lmasa, hech kim uni mahv eta olmaydi; Andromaxa uyga borib ro‘zg‘or ishlari bilan ovunsin, urush esa erkaklar uchun farz va qarz. Andromaxa qarab-qarab uyiga ketadi, joriyalar tirik Hektorga hozirdanoq aza ochadi. Paris ham uyidan chiqib, bo‘rondek shahar bo‘ylab yelib, Hektorga yetib oladi. Hektor uning jangchiligini tan oladi, lekin aksar paytlarda sustkash ekanini aytadi.
- Bodpo – shamoldan tez, uchqur.
- Muhorib – jangchi.
Apollon va Axilles
Qisqacha: Yigirma ikkinchi qo‘shiq. Hurkkan kiyiklardek troyaliklar shaharga kirgan, yolg‘iz Hektor Askey minorasi ro‘parasida turgan edi. Ma’bud Apollon Axillesga murojaat qilib, uni boqiy ma’budni quvmaslikka chaqiradi. Axilles g‘azablanib, Apollonni laqillatganlikda ayblaydi va imkoni bo‘lsa, undan intiqom olishini aytadi.
Chekin; halok etolmaysan, men – boqiyman – o‘lmayman aslo— Apollon Axillesga, “Iliada”, Yigirma ikkinchi qo‘shiq
- Apollon – Zevsning o‘g‘li, musiqa va san’at ma’budi.
- Peleyzod – Axill (Axilles) shoh Peley va ma’buda (nimfa) Fetidaning o‘g‘li.
- Feb – Apollon.
Axilles yaqinlashadi
Qisqacha: Axillesning oyoqlari poygada yutgan uchqur ot kabi tez yugurar edi. Uni avval minorada turgan Priam ko‘rib qoladi: Axilles sovutlari yulduzdek chaqnab, quyundek kelardi. Bu yulduz Orionning iti deb ataladi va shum alomat darakchisi hisoblanadi. Priam nola chekib boshiga musht uradi, qo‘llarini ko‘kka cho‘zib o‘g‘liga yolvoradi, Hektor esa qopqa oldida Axilles bilan jang qilishga tayyor jim turadi.
- Orionning iti – Sirius yulduzi, osmondagi eng yorug‘ yulduz.
Priamning iltijosi
Qisqacha: Priam Hektorga Axillesga yolg‘iz ro‘baro‘ kelmaslikni aytadi, chunki Peley o‘g‘li undan qudratliroq. Axilles uni ko‘p o‘g‘illaridan judo qilgan, shu jumladan Laofoya tug‘gan Likaon va Polidordan; ular asirlikda bo‘lsa, mis va oltinga sotib olinardi. Priam Hektordan Ilionga kirishni so‘raydi, shunda shahar ahli mahv bo‘lishdan qutuladi. U o‘z taqdirini ham bashorat qiladi: o‘g‘illari halok bo‘ladi, qizlar cho‘ri bo‘ladi, go‘daklar toptaladi, oxir-oqibat uning o‘zi uy bo‘sag‘asida o‘ldiriladi.
Aziz Hektor, biz bilan bo‘l! Ilionga kir, shundagina / Shahrimizning jami ahlin qutqargaysan mahv bo‘lishdan.— Priam Hektorga, “Iliada”, Yigirma ikkinchi qo‘shiq
- Likaon, Polidor – Priamning o‘g‘illari.
- Pergam – Troya qal’asi.
Hekubaning yolvorishi
Qisqacha: Priam oh urib oppoq sochini tutamlaydi, lekin Hektorni ahdidan qaytara olmaydi. Onasi Hekuba yoqasini chok qilib, siynasini ko‘rsatib, rahm qilishni so‘raydi va yolg‘iz qattol erga qarshi turmay, qo‘rg‘onga kirishni iltimos qiladi. Axilles uni o‘ldirsa, ona ham, xotini Andromaxa ham aza tutolmaydi, uning jasadini mirmidonlar qarorgohida itlar g‘ajiydi. Hektor bu safar ham quloq osmaydi; u devor poyida do‘ng qalqoniga suyanib, ajdahodek raqibini kutadi.
Rahm qilgil, o‘g‘lim, sho‘rlik onangga, shu siynam hurmati!— Hekuba Hektorga, “Iliada”, Yigirma ikkinchi qo‘shiq
- Mirmidonlar – Axill boshchilik qilgan qabila.
Hektorning o‘y-mulohazasi
Qisqacha: Hektor o‘z-o‘ziga jangdan qochib shaharga kirsa, isnodga qolishini aytadi. Polidamas kecha tunda butun lashkarni Ilionga qaytarishni taklif qilgan edi, Hektor unga quloq osmagan va bemulohazaligi xalqini nobud qilgan. U Peley o‘g‘lini mahv etib g‘olib qaytish yoki Troya bo‘sag‘asida halok bo‘lishni afzal ko‘radi. Yelena va boyliklarni qaytarish, xazinani danaylarga bo‘lib berish haqida o‘ylab ham ko‘radi, lekin keyin buni rad etadi: Axilles unga rahm qilmaydi, qurolini qo‘ysa, uni ojizdek o‘ldiradi.
Shu bemulohazaligim nobud qildi bugun xalqimni.— Hektor, “Iliada”, Yigirma ikkinchi qo‘shiq
- Polidamas – Hektorning do‘sti.
Bilimingizni sinang
“Iliada”ning Oltinchi qo‘shig‘ida Hektor Parisning uyiga qancha gazli nayza bilan kiradi?
- To‘qqiz gazli
- O‘n bir gazli
- O‘n ikki gazli
- Yetti gazli
To‘g‘ri javob: O‘n bir gazli. Hektor o‘n bir gazli nayza bilan kirgan.
Hektor Parisning uyiga kirganda sohibjamol Yelenani qanday holatda ko‘radi?
- Minorada Axillesning yurishini kuzatayotgan
- Parisga sovut kiygizayotgan
- Kashtachi qizlar davrasida o‘tirgan
- Enaga va go‘dak bilan o‘ynayotgan
To‘g‘ri javob: Kashtachi qizlar davrasida o‘tirgan. Yelena kashtachi qizlar orasida edi.
“Iliada”da Parisning ikkinchi ismi qanday?
- Astianaks
- Askamandriy
- Likaon
- Aleksandr
To‘g‘ri javob: Aleksandr. Aleksandr – Parisning ikkinchi ismi.
Akropol deb nimaga aytiladi?
- Jangchilar yig‘iladigan keng maydonga
- Shahar darvozasi yonidagi mudofaa minorasiga
- Devordagi tuynuk – nahraga
- Shaharning balandlikka qurilgan, himoya devorlari bilan o‘ralgan qal’asiga
To‘g‘ri javob: Shaharning balandlikka qurilgan, himoya devorlari bilan o‘ralgan qal’asiga. Akropol – shahar qal’asi.
“Tegramizda jo‘sh urgan bu urush faqat sen tufayli-ku” – Oltinchi qo‘shiqdagi bu so‘zlarni kim kimga aytadi?
- Paris akasi Hektorga
- Hektor inisi Parisga
- Priam o‘g‘li Hektorga
- Menelay Parisga
To‘g‘ri javob: Hektor inisi Parisga. Hektor Parisni malomat qiladi.
Yelena Parisni qanday ta’riflaydi?
- Dilovar jangchi
- Sevikli ma’bud
- Tuzalmas tentak
- Yurt panohi
To‘g‘ri javob: Tuzalmas tentak. Yelena Parisni tuzalmas tentak deydi.
Yelena Hektorni o‘tirishga taklif qilganda, Hektor qanday javob beradi?
- Yelenani o‘zi bilan jangga chorlaydi
- Taklifga ko‘nib, Parisni kutib qoladi
- O‘tirmasligini aytadi
- Taklifni mamnuniyat bilan qabul qiladi
To‘g‘ri javob: O‘tirmasligini aytadi. Hektor o‘tirmayman, deydi.
Hektor o‘z qasrida xotini Andromaxani topolmaydi. Andromaxa kimlar bilan birga chiqib ketgan edi?
- Priam va mirmidonlar bilan
- Hekuba va joriyalar bilan
- Yelena va kashtachi qizlar bilan
- Jajji o‘g‘li va enaga bilan
To‘g‘ri javob: Jajji o‘g‘li va enaga bilan. Andromaxa o‘g‘li va enaga bilan chiqqan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash