XotirAI logotipiXotirAI
📖 10-sinf · Adabiyot · 55–66-b.

Iliada tahlili, Odisseya va Alpomish qiyosi

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Iliada va psixologizm

Qisqacha: “Iliada” dostoni Axillesning g‘azabini madh etish bilan boshlanadi. Bu g‘azab yunonlarni qirgan musibat bo‘ldi. Musibat Zevs xohishi bilan xalq cho‘boni Agamemnon va Axilles orasida chiqqan ilk nizodan boshlangan.

Asarda qahramonning ichki dunyosi, o‘y-kechinmalarining tasvirlanishi psixologizm deyiladi. Qahramonning kechinmalari bevosita (uning hislari, o‘ylarini bayon qilish orqali) yoki bilvosita (xatti-harakatlari, nutqi, boshqalarga munosabati orqali) ochib berilishi mumkin.

O, ma’buda, Peley o‘g‘li Axillesning g‘azabin madh et, / Ul g‘azabki, yunonlarni qon qaqshatib qirdi pashshaday,— “Iliada” dostonining boshlanishi

Odisseya: Odissey va Penelopa

Homerga nisbat beriladigan yana bir doston – “Odisseya”da Troya urushi ishtirokchilaridan biri, Itaka shohi Odisseyning uyiga qaytishdagi sarguzashtlari bayon qilinadi. Urush tugaganidan o‘n yil o‘tib ham Odissey dengiz ma’budi Poseydonning jahlini chiqargani uchun Itakaga qayta olmaydi.

Qisqacha: Itakada Odissey bo‘lmagan paytda “kuyovlar” Penelopaning qo‘lini so‘rab, uni nomzodlardan biriga turmushga chiqishga majburlaydi. Vafodor Penelopa kuyovlarni aldab, kafanlik to‘qishini va uni to‘qib bo‘lgandan keyin qayta turmushga chiqishini aytadi. Vaqtni cho‘zish uchun kunduzi to‘qiganini kechasi so‘kib yuboradi.

Odissey qaytishi va kamon sharti

Qisqacha: Telemax Sparta shohi Menelaydan otasi Kalipso orolida tutqunlikda ekanini bilib, Itakaga qaytadi. Ma’budlar amri bilan Kalipso Odisseyni ozod qiladi. Odissey va Telemax sodiq xizmatkor Evmeyning uyida uchrashib, kuyovlarni jazolash rejasini tuzadilar. Gadoy qiyofasidagi Odisseyni enagasi Evrikleya oyog‘ini yuvayotib chandiqlaridan taniydi. Penelopa kuyovlarga shart qo‘yadi: Odisseyning kamonidan o‘qni o‘n ikki halqadan o‘tkazgan kishiga turmushga chiqadi. Faqat Odisseyning o‘zi buni uddalaydi va kuyovlarni o‘ldiradi.

Odisseya va Alpomish yaqinligi

“Odisseya” dostonidagi bedarak ketgan qahramonni vafodor yori uzoq kutishi va uning boshqalar tomonidan ikkinchi marta turmush qurishga majburlanishi, bosh qahramon uyga qaytganda sodiq xizmatkori uning tanasidagi belgidan tanib olishi, qahramonning boshqa qiyofada hech kim o‘q uza olmaydigan kamonidan o‘q otishi singari voqealarda o‘zbek xalqining “Alpomish” dostoni bilan yaqinlikni kuzatish mumkin.

Odisseya 21: kamon bahsi

Qisqacha: Kuyovlardan Yevrimax Odissey kamonini gulxan tepasida yumshatib ham eplay olmay, sharmanda bo‘ldi. Antinoy Apollon bayrami sababli kamonni yashirib, ertaga Apollonga echki go‘shtini bag‘ishlashni taklif qildi. Gadoy qiyofasidagi Odissey kamonni sinab ko‘rishga ruxsat so‘radi, ammo Antinoy uni haqorat qildi. Penelopa gadoyga kamonni berishni talab qilib, kamonni egsa unga xiton, mantiya, shippak, nayza va qilich va’da qildi. Telemax kamon haqida gap yuritish erkaklar ishi ekanini aytib, onasini xobxonasiga jo‘natdi.

Odisseya 21: o‘q uzish

Qisqacha: Cho‘chqaboqar Yevmey kamon va o‘qlarni Odisseyga olib bordi. Telemaxning amri bilan enaga Evrikleya oqsochlarning xonalari eshiklarini qulfladi, Filoytiy esa darvozani qulfladi. Odissey kamon tilini biladigan mashshoqdek chillani ildi, momaqaldiroq Zevs belgisi bo‘lib gumburladi. U o‘qni uzdi, o‘q halqalardan birortasini shikastlamay o‘tib nishonga tegdi. Odissey ishora qildi va Telemax shamshirini qistirib, nayzasini qo‘liga oldi.
Rosa nishonga tekkizdim; Odisseyning cho‘ng kamonini / Egishda ham qiynalmadim.— Odissey, Telemaxga (“Odisseya”, yigirma birinchi qo‘shiq)

Alpomish: Qultoy to‘yda

Qisqacha: Alpomish Qultoy qiyofasida Barchinga uylanayotgan Ultontozning to‘yiga keladi. Ultontoz uni oshpazlar ichida o‘t yoqqich bo‘lishga yuboradi. Qirq oshpaz qirq qozonda osh pishirayotgan edi, Qultoy esa bir qozon oshni pishirmay quritib qo‘ydi. Alpomish ozod qilgan qul Farmonqul to‘yga bakovul bo‘lib turardi. U kapgir bilan Yodgorning og‘zini qonatdi, Qultoy Yodgorni himoya qilib, unga katta ilik berdi.
Shamol tursa, shobirlaydi shoterak, / Yodigorga zulm qilma, badirak,— Qultoy (Alpomish), “Alpomish” dostonidan

Barchin va Yodgor, yoy sinovi

Qisqacha: Yodgor ilikni ushlab kulib onasining oldiga kirdi. Ona uni Qultoy bobong emas, otang berganini aytdi: otasi yetti yil Qalmoqda bandi bo‘lib, endi ozod bo‘lgan. Qullar yoyandozlik o‘yinida Qultoy qullarning yoyini tortib, hammasini sindirdi. U Alpinbiy bobosidan qolgan o‘n to‘rt botmon yoyni Arpali ko‘lida Alpomish bilan birga tortganini aytdi. Qullar yoyni ko‘p qo‘sh ho‘kizlarda ham qimirlata olmadi, Yodgor esa uni sudrab Qo‘ng‘irot darvozasiga keltirdi. Qultoy yoy bilan chinorning bir shoxini o‘q bilan yulib ketdi.
Qultoy bo‘lib, bolam, otang kelgandi, / Mung‘ayganda ahvolingni ko‘rgandi,— Yodgorning onasi, “Alpomish” dostonidan

Bilimingizni sinang

Asarda qahramonning ichki dunyosi va o‘y-kechinmalarining tasvirlanishi adabiyotshunoslikda nima deb ataladi?
  1. Peyzaj
  2. Psixologizm
  3. Portret
  4. Monolog

To‘g‘ri javob: Psixologizm. Qahramonning ichki dunyosi tasviri psixologizm deyiladi.

Qahramonning hislari va o‘ylarini bayon qilish orqali uning kechinmalarini ochish psixologik tasvirning qaysi usuli hisoblanadi?
  1. Bilvosita
  2. Bevosita
  3. Ramziy
  4. Shartli

To‘g‘ri javob: Bevosita. Hislar va o‘ylarni bayon qilish bevosita usul; xatti-harakat va nutq orqali bilvosita.

«Iliada» dostoni kimning g‘azabini madh etish bilan boshlanadi?
  1. Xalq cho‘boni Agamemnonning g‘azabini
  2. Dengiz ma’budi Poseydonning g‘azabini
  3. Itaka shohi Odisseyning g‘azabini
  4. Peley o‘g‘li Axillesning g‘azabini

To‘g‘ri javob: Peley o‘g‘li Axillesning g‘azabini. «Iliada» Peley o‘g‘li Axillesning g‘azabini madh etib boshlanadi.

«Iliada»dan tashqari Homerga nisbat beriladigan yana bir doston qaysi?
  1. “Telemaxiada”
  2. “Penelopa”
  3. “Alpomish”
  4. “Odisseya”

To‘g‘ri javob: “Odisseya”. Homerga nisbat beriladigan yana bir doston «Odisseya».

«Odisseya»da Troya urushidan keyin uyiga qaytishdagi sarguzashtlari bayon qilinadigan Odissey qaysi joyning shohi?
  1. Poseydon oroli
  2. Itaka
  3. Sparta
  4. Troya

To‘g‘ri javob: Itaka. Odissey Itaka shohi.

Troya urushi tugaganidan o‘n yil o‘tib ham Odissey Itakaga qayta olmaydi. Buning sababi nima?
  1. U dengiz ma’budi Poseydonning jahlini chiqargan
  2. Kuyovlar uni asir qilib olishadi
  3. Penelopa uni uyga kiritmaydi
  4. Telemax unga qarshi chiqadi

To‘g‘ri javob: U dengiz ma’budi Poseydonning jahlini chiqargan. Odissey Poseydonning jahlini chiqargani uchun Itakaga qayta olmaydi.

Penelopa qayta turmushga chiqish vaqtini cho‘zish uchun kafanlikni qanday to‘qiydi?
  1. Kechasi to‘qiganini kunduzi so‘kib yuboradi
  2. Kunduzi to‘qiganini kechasi so‘kib yuboradi
  3. Har kuni yangi kafanlikni boshlaydi
  4. Faqat kechalari, kuyovlardan yashirinib to‘qiydi

To‘g‘ri javob: Kunduzi to‘qiganini kechasi so‘kib yuboradi. Penelopa kunduzi to‘qiganini kechasi so‘kib yuboradi.

Odissey va Telemax kuyovlarni jazolash rejasini tuzish uchun qaysi sodiq xizmatkorning uyida uchrashadilar?
  1. Filoytiy
  2. Antinoy
  3. Evmey
  4. Evrikleya

To‘g‘ri javob: Evmey. Ular sodiq xizmatkor Evmeyning uyida uchrashadilar.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiIliada: Axilles va Hektor jangiKeyingi →Qadimgi turkiy adabiyot, Qoraxoniylar davri va Yusuf Xos Hojib