XotirAINavoiy “Saddi Iskandariy”: Iskandar devori
Mavzular
Ya’jujlarning zulmi
Qisqacha: Xalq Iskandarga ya’juj-ma’jujlar har yili ikki marta tog‘ oralig‘idan chiqib, chumolidek hamma yoqni bosishini aytadi. Ular odamni o‘ldirib go‘shtini yeydi, qoramollarni haydab, zaxiralarni talon-toroj qiladi. Xalq shohdan ofatdan qutqarishni so‘raydi.
Kishi topsalar aylab oni halok, / Taloshib yemakka etin zavqnok.— Alisher Navoiy, “Saddi Iskandariy”
Shoh qarori
Qisqacha: Xalq qora chang-to‘zon ko‘ringach, ya’jujlar kelayotganini bilishini aytadi. Tadbirli shoh chorasini ko‘rishga bel bog‘laydi va xalqni mamlakatdan ko‘chishga chaqiradi. Odamlar buyumlarini ko‘chirib ketdi, shoh esa ko‘chmadi.
Alar chiqtilar mulkdin xonako‘ch, / Vale qilmadi shohi farzona ko‘ch.— Alisher Navoiy, “Saddi Iskandariy”
Xandaq va tayyorgarlik
Qisqacha: Iskandar buyrug‘i bilan atrofga ochiq va chuqur xandaqlar qazildi. Farang, Rus, Shom, Rum o‘lkalaridan me’mor, usta va ishchilarni topib kelishga vakillar jo‘natildi. Mis, qalay, birinj, temir, qo‘rg‘oshin va tol ko‘mir tayyorlanib, tuyalarga ortildi. Ikki ming toshkesar usta Farhoddek tosh kesdi.
Bori zo‘rdast ichra po‘loddek, / Qotig‘ xora kesmakda Farhoddek.— Alisher Navoiy, “Saddi Iskandariy”
Xandaqdagi jang
Qisqacha: Odamlar va podalar xandaqqa yig‘ildi. Shoh pistirmaga besh ming jangchini, shu jumladan o‘nta Mag‘rib vahshiyzodini qo‘ydi. Ya’jujlar guruh-guruh kelganda pistirmadagilar hujum qilib ko‘pini o‘ldirdi. Ya’jujlar qarshi hujumga o‘tdi, o‘q-qilichdan qo‘rqmadi, halok bo‘lganlarni talashib yedi.
Alar ham ko‘p elni halok aylabon, / Halok aylaganni xo‘rok aylabon.— Alisher Navoiy, “Saddi Iskandariy”
Jang oqibati
Qisqacha: Kechgacha shoh askarlarining ko‘pi halok bo‘ldi, qolganlari qo‘rg‘onga kirib qutuldi. Ya’jujlar tong otguncha it kabi uvlashib chiqdi. Shoh o‘lganlarga ta’ziya bildirdi va oson g‘alaba yo‘li topilmagach, sabr qilib ko‘proq o‘ylashga qaror qildi. Yemak topmagan ya’jujlar kelgan tomoniga qaytdi.
Chu hozir bo‘lub shah qoshig‘a sipoh, / Musibat tutub xayli g‘oyibqa shoh.— Alisher Navoiy, “Saddi Iskandariy”
Dara va birinchi tosh
Qisqacha: Shoh olimlar va hunarmandlar bilan darani ko‘rdi: go‘zal keng vodiy, ikki tomonida ikki tog‘ bor edi. Tanob bilan o‘lchab, eng yaqin yer o‘n ming qari ekani aniqlandi. Munajjimlar xosiyatli soatni belgiladi. Shoh reja solishni buyurdi va poydevorning birinchi xarsangtoshini o‘zi qo‘ydi.
Tanob onchakim chektilar har sari, / Yaqinroq yeri erdi o‘n ming qari.— Alisher Navoiy, “Saddi Iskandariy”
Saddi Iskandariy qurilishi
Hunarmand ustalar ganch o‘rniga yetti xil ma’dan qotishmasini biriktirib yerga quydilar. Uning ustiga taxlangan toshlarni bosib, har tomonini tekislab, tarashladilar. Devorning uzunligi o‘n ming, eni esa besh yuz quloch tengligida qurildi.
Tamom ettilar Saddi Iskandariy.— Alisher Navoiy, “Saddi Iskandariy”
Toshbo‘ron va qaytish
Qisqacha: Sad tayyor bo‘lgach, shoh Tangriga sajda qildi va sadni qo‘riqlash uchun bir necha yuz kishi tayinladi. Ya’jujlar yana kelib sad bilan bekitilganini ko‘rgach, tinkalari quridi. Shoh toshbo‘ron buyurdi, ular qochib ketdi va qaytib qaramaydigan bo‘ldi. Shoh Rum taxtiga qaytdi.
Dedi shohkim: “Sangboron qiling, / Balo xaylig‘a toshni parron qiling!”— Alisher Navoiy, “Saddi Iskandariy”
Navoiyning vatan haqidagi xotimasi
Qisqacha: Navoiy soqiydan may keltirishni so‘raydi, chunki ko‘ngliga vatan ishtiyoqi tushgan. U jahongashtalikni tark etishni istaydi. O‘ziga murojaat qilib, vataniga qaytganda ham yor-do‘stlaridan hammasi g‘urbat xonasiga ketganini aytadi.
Ketur, soqiy, ul jomi taqvishikan / Ki, ko‘nglumga tushmish havoyi vatan.— Alisher Navoiy, “Saddi Iskandariy”
“Navodir ush-shabob” g‘azali
- “Xazoyin ul-maoniy”ning ikkinchi devoni – “Navodir ush-shabob” (“Yigitlik nodirliklari”).
To muhabbat dashti bepoyonida ovoramen, / Har baliyat kelsa ishq oshubidin bechoramen.— Alisher Navoiy, “Navodir ush-shabob” devonidan, 496-g‘azal
Bilimingizni sinang
Xalq Iskandarga ya’juj-ma’jujlar tog‘ oralig‘idan chiqib, hamma yoqni nimadek bosishini aytadi?
- Quzg‘undek
- Chigirtkadek
- Chumolidek
- Selday
To‘g‘ri javob: Chumolidek. Ya’jujlar tog‘ oralig‘idan chiqib, xuddi chumolidek hamma yoqni bosadi.
“Kishi topsalar aylab oni halok, / Taloshib yemakka etin zavqnok” misralarida qaysi mavjudotlarning vahshiyligi tasvirlangan?
- Ya’jujlar
- Rus va Farang jangchilari
- Toshkesar ustalar
- Mag‘rib vahshiyzodlari
To‘g‘ri javob: Ya’jujlar. Misralar ya’jujlarning odam go‘shtini zavq bilan yeyishini tasvirlaydi.
“Saddi Iskandariy”da ya’jujlar qoramollarni nima qiladi?
- Tog‘ga chiqarib yuboradi
- Xalqqa qaytarib beradi
- Haydab, o‘z yurtlariga olib ketadi
- Qirib, xandaqqa tashlaydi
To‘g‘ri javob: Haydab, o‘z yurtlariga olib ketadi. Ya’jujlar qoramollarni haydab, o‘z yurtlariga olib ketadi.
“Saddi Iskandariy”da ya’jujlarning ochko‘zligi haqida nima deyiladi?
- Ular yegan bilan mutlaqo to‘ymaydi
- Ular faqat tunda ovqatlanadi
- Ular o‘lganlarni dafn etadi
- Ular faqat qoramol go‘shtini yeydi
To‘g‘ri javob: Ular yegan bilan mutlaqo to‘ymaydi. Ya’jujlar yegan bilan mutlaqo to‘ymaydi.
Xalq Iskandarga ya’jujlar kelayotganini nimadan bilishlarini aytadi?
- Daryolar qurib qolishidan
- Yerning titrashidan
- Itlarning uvillashidan
- Osmonni qop-qora chang-to‘zon bosishidan
To‘g‘ri javob: Osmonni qop-qora chang-to‘zon bosishidan. Ya’jujlar kelishidan oldin osmonni qop-qora chang-to‘zon bosadi.
Iskandar buyrug‘i bilan ya’jujlar kelishi mumkin bo‘lgan joy atrofiga nima qazildi?
- Yer osti yo‘llari
- Ochiq va g‘oyat chuqur xandaqlar
- Chuqur quduqlar
- Suv ombori
To‘g‘ri javob: Ochiq va g‘oyat chuqur xandaqlar. Atrofga ochiq va g‘oyat chuqur xandaqlar qazilgan.
Iskandar usta va me’morlarni topish uchun vakillarni qaysi o‘lkalarga jo‘natadi?
- Qirvon, Mag‘rib, Zobul va Marvga
- Eron, Turon, Xuroson va Iroqqa
- Farang, Rus, Shom va Rumga
- Hind, Chin, Kashmir va Xorazmga
To‘g‘ri javob: Farang, Rus, Shom va Rumga. Vakillar Farang, Rus, Shom va Rum o‘lkalariga jo‘natilgan.
Devor qurilishi uchun qaysi materiallar tayyorlandi?
- Oltin, kumush, mis, qalay va tol ko‘mir
- Sof temir, toshqol, ganch, mis va yog‘och
- Mis, qalay, birinj, temir, qo‘rg‘oshin va tol ko‘mir
- Birinj, kumush, qo‘rg‘oshin, ganch va tosh
To‘g‘ri javob: Mis, qalay, birinj, temir, qo‘rg‘oshin va tol ko‘mir. Mis, qalay, birinj, temir, qo‘rg‘oshin va tol ko‘mir tayyorlangan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash