Anbar Otin “Risolayi falsafayi siyohon” asari

Mavzular

Anbar ismi va asar maqsadi

Bul kamina va bechora devor qo‘njida to‘shakka mazbut mixlang‘on ahvolda yotish ilan ma’yus va majruh yotgan yillarim kamina va mahzuna nomimki Anbardur.

Ammo man kamina andak ishorat qilurmanki, bu kaminani nomi bejiz emaski, bu Anbar zohirda tim qaro eng hidli nimarsa bo‘lib, botini hama qarolarni timsolidurki, ul qarolar niyz zohirida qaro ko‘rinadur, lek ani botinida sonsiz va sanoqsiz orzular mavjud erurki, bu orzularni ham shu zohir ko‘z ilan ko‘rib tasvir qilib bo‘lmas. Ani botindagi o‘tkur diyda ilan tafakkur yurutmak lozim o‘lur.

• zohir – yuzaki, tashqi; botin – ichki; madfun – ko‘milgan; murcha – chumoli

Kitob muallifi va to‘rt fasl

• Avvalg‘i fasl qarolar orazi bayonida,
• Ikkinchi fasl farqi qarolar bayonida,
• Uchinchi fasl baxti qarolar bayonida,
• To‘rtinchi fasl qaro zulmat tasvirida.

Farq nima va uning egasi

Bu faslda man farqi qarolar taqdirini bayong‘a keltirurman. Avvalo, farq iborasi uldurki, ayollar boshini ikki qismg‘a ajratib, peshonadin, ya’ni burni ustidin ayruliq yo‘l tushar, shu yo‘lni farq deyilur, ma’nisi ulki, o‘ng taraf va chap tarafni farq qilmoq uchun zarurdir. Ma’lum o‘ldiki, farq deb ayol boshidag‘i chiziqni nom olduk.

Bu farq egasini man inson onosi har nechuk donishmand enagasi deb bilurman, ul ono shundog‘ onodur va mohir donodurki, Aflotun va Arastuni, Doniyolni, Xizr ila Ilyosni, Iskandar-u Doroni, Luqmon va Sulaymonni, Abu Sino va Ulug‘bekni, Jomiyni, Sa’diyni, Navoiyni, Firdavsiyni, Bedil va Xayyomni, Nodira va Uvaysiyni, meni va seni o‘z qornida o‘n oy ko‘tarub tug‘gan.

Ona mehri va fidokorligi

O‘shal ono o‘zi o‘rgatgan harakatlar chaqaloqdin voqe’ bo‘lganda, kamoli xushnudlikdan boz bolani qaynoq va yumshoq ko‘ksiga bosub, hidlab, bo‘salar qilur.

Agar bolasig‘a biror ayb yo dard iloshgon bo‘lsa, iloj boricha bolani muolaja qilish chorasini izlar. Ul holda dardni tortub olib, o‘zi tortub, onoliq-dardkashliq vazifasini ado etmoqqa tayyordur.

Bas, shundog‘ mehribon ono ham mazkur farqi qarolar jumlasidandur. Bul farqi qarolar nafaqat bolani tug‘ub tarbiyat eturlar, balki bolani egnig‘a iloji qilib yaxshi va toza yarashuqlik libos tikib kiyirmoq va yaxshi laziz ovqot yedurmoq, o‘ynatmoq va kuldurmoq tadoriklarini qilur.

Ayolni hurmatlash g‘azali

Muhabbat birla sevgil, san, hama farqi qarolarki, / Ayol deb yerga urma, xo‘rlama farqi qarolarni.— Anbar Otin, “Risolayi falsafayi siyohon” (g‘azal)

Farqi qarolarni, qaro soch, qaro ko‘z, qaro xol va lola yuz, la’ldek lab, sadafdek tish va hokazolar ila tasvir etgonda, ularda o‘z husni jamollarig‘a yaroshgon aql, farosat, himmat va g‘ayrat, xizmat va mehnatlari ham bordurki, ul fazilatlar ila birga yodlamoq lozimdur.

Ne xush baxtki, erurman shu go‘zal inson farzandi, / Bu Anbar husni ham aqli ilan ash’orig‘a qodir.— Anbar Otin, “Risolayi falsafayi siyohon” (g‘azal)

Ma’shuqalar haqidagi bo‘htonga javob

Ayollarni va sohibjamollarni aksar shoirlar jon oluvchi, qatl etuvchi, qaro novaklarini tiyri farron tarzida otub, oshiq bag‘rini shikof qilur va yorig‘a bevafoliq qilur, deyurlar. Bu mulohiza va tafsilot mutlaqo ma’shuqalar sha’nig‘a bo‘htondur.

Yaqin bilmoq lozimki, ayollar erlarg‘a ko‘ra sodda, rahmdil va qo‘rqoq – gibrur bo‘lur, vaholonki, go‘zallar borahm, husn latofatlarig‘a mos mehr-u shafqat va g‘ayrat, himmat egasidurlar.

Misol, Layli Majnung‘a barobar oshifta erdi, Shirin Farhodg‘a chin muhabbatda bag‘ri kabob erdi va boshqa ko‘p ma’shuqalar ham o‘z oshiqlarig‘a subh-u shom xayrixoh, vafodor, chin do‘st, oshifta erdilar.

Zaifalar ahvoli va farq g‘azali

Ko‘zing och, zulmat ichra qolg‘on ul farqi qarolardur, / Firoq-u oh-u dardg‘a bezabon baxti qarolardur.— Anbar Otin, “Risolayi falsafayi siyohon” (g‘azal)

Agar san o‘z onangni hurmat etsang, elni hurmat et / Ki, borcha nozaninlar el ichida mohliqolardur.— Anbar Otin, “Risolayi falsafayi siyohon” (g‘azal)

Bu zamoni pur tolonda zaifalar kunji kulbada yoturlar va ichkari hovlida og‘ir xizmatlar ilan giriftor erurlarki, alar ostonadin tashqari qadam qo‘ymoq huquqig‘a ega emasdurlar. Qiz-juvonlar ko‘chag‘a yasanib chiqmoqlari man’ etilur.

Kelajak haqidagi bashorat

Layli ishq yo‘lida ovora va Majnun yo‘lida nazzora qilub jon berdi. Kelgusi Laylilar el xizmatida obro‘ topub, suygon yorlarini majnun qilmay, vafodor bo‘lurlar. Zamoni kelurki, har Farhod suygan yoridin mehnat mukofotini olur va visolig‘a muyassar bo‘lur.

Bilimingizni sinang