XotirAI logotipiXotirAI
📖 10-sinf · Adabiyot · 202–216-b.

Pushkin “Yevgeniy Onegin” she’riy romani (1–4-fasllar)

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Epigraf, amaki va Neva bo‘ylari

Qisqacha: Onegin kasal amakisi oldiga “pochtovoy”da ketar ekan, kasal yonidan jilmay qarab yotish qanchalar kulfat ekanini o‘ylaydi. U amakisining mulkiga vorisi ekanini biladi. Muallif “Ruslan va Lyudmila” do‘stlariga murojaat qilib, Oneginni o‘zining qalin oshnasi deb tanishtiradi.

pochtovoy – pochta tashuvchi ot. Zevs – qadimgi yunon miflarida oliy ma’bud. Bu o‘rinda Pushkin o‘zining bundan oldin yozilgan “Ruslan va Lyudmila” dostonini esga olib, o‘z o‘quvchilariga murojaat qilmoqda.

Neva bo‘ylari – o‘sha paytda Rossiya imperiyasi poytaxti bo‘lgan Sankt-Peterburg shahri Neva daryosi bo‘yida joylashgan. Bu yerda Pushkin o‘zining Sankt-Peterburgdan surgun qilinganiga ishora qilmoqda.

Onegin bu – qalin bir oshnam, / Unga Neva bo‘ylari – zodgoh,— Pushkin, “Yevgeniy Onegin”, birinchi fasl

Onegin tarbiyasi va dandi

Qisqacha: Oneginning otasi qarzlar bilan yashab, yilda uch gal bazm tuzgan va xonumonsiz qolgan. Yevgeniyni avval Madame tarbiyalagan, so‘ngra Monsieur o‘rin almashgan; u hazillar bilan saboq bergan, yozgi bog‘da o‘ynatgan. Yetilgach Onegin murabbiyni haydab, ozod bo‘ldi: London dandysidek kiyindi, farang tilida ravon yozdi va mazurka o‘ynadi.

Madame (fransuzcha) – xonim, Monsieur (fransuzcha) – janob. O‘sha paytda rus zodagonlari orasida fransuz murabbiylarini yollash urf bo‘lgan. Yozgi bog‘ – Sankt-Peterburgdagi mashhur bog‘. dandy (inglizcha) – olifta, po‘rim. mazurka – polyak raqsi.

Suhbatlarda qiynalmay asta / Har sohadan ozgina cho‘qir,— Pushkin, “Yevgeniy Onegin”, birinchi fasl (Onegin haqida)

Onegin qiziqishlari va riyosi

Qisqacha: Onegin umrini hayot sadolariga baxsh etishga havas qilmaydi; yamb va xorey orasidagi farqni bilmaydi. U Homer va Feokritni so‘kadi, ammo Adam Smitni o‘qiydi — iqtisodchi edi. Otasi uni tushunmay, mulkini garovga qo‘yardi. Onegin riyo kasbini tez o‘rgandi: goh mag‘rur, goh itoatkor, goh parvona, goh bee’tibor.

yamb, xorey – she’riy vaznlar. Homer, Feokrit – qadimgi yunon shoirlari. Adam Smit – ingliz iqtisodchi olimi.

Onegin kuni: bal, restoran, teatr

Qisqacha: Onegin turmasdan unga maktublar tutarlar, uch xonadon bazmga chorlaydi. U bolivar kiyib xiyobonga chiqadi, qosh qorayganda chanaga minib Talon mayxonasiga yelib boradi, u yerda Kaverin kutadi. Keyin teatrga borib, baletdan esnaydi, so‘ng uyga borib yana kiyinadi. Uyi London va Parij buyumlari bilan to‘la — “o‘n sakkiz yosh faylasuf uyi”.

bolivar – shlyapa turi. Talon – mashhur restoran sohibi. Fedra, Kleopatra, Moina – spektakllardagi obrazlar nazarda tutilmoqda. Didlo – Sankt-Peterburgdagi taniqli baletmeyster. O‘sha paytda Rossiya teatrlarida garderob bo‘lmagani uchun ustki kiyimlarga qarollar qarab turgan.

Bular bari bezamish, tayin, / O‘n sakkiz yosh faylasuf uyin.— Pushkin, “Yevgeniy Onegin”, birinchi fasl

Bal, tong va xafaqon

Qisqacha: Onegin karetada balga shoshadi, tongda esa baldan yotoqqa ketadi, Peterburg esa shu vaqt uyg‘onadi: hammol, savdogar, sutfurush, nemis nonvoy. Onegin choshgohda uyg‘onadi, uning kunlari bir-biriga egizdek o‘xshaydi. Muallif so‘raydi: erkin Onegin baxtlimidi? Aslida uning hislari erta soviydi va rus xafaqoni chulg‘aydi.

Child Harold – ingliz shoiri Bayron asari qahramoni. Beef-steaks (ingl.) – bifshteks.

Baxtlimidi erkin Onegin? / Bazm-u ziyofatlarda butkul / Sog‘lommidi, beg‘ammidi ul?— Pushkin, “Yevgeniy Onegin”, birinchi fasl
G‘amgin, Child Harolddek, siniq / Dargohlarda ko‘rinar yana.— Pushkin, “Yevgeniy Onegin”, birinchi fasl (Onegin haqida)

Meros va qishloq

Qisqacha: Oneginning otasi vafot qildi; qarzchilar uni o‘radi, o‘z chekidan rozi bo‘ldi va meros qarzlariga ketdi. Ish boshqaruvchidan amakisi betob ekani haqida xat oldi, “pochtovoy”da yeldi, ammo qishloqqa yetganda amakisi vafot etgan edi. Dafndan so‘ng Onegin yer-suv va o‘rmonga xo‘ja bo‘ldi. Ikki kun dalalar yangicha tuyuldi, uchinchi kuni esa qishloqda ham dilgirlik uni qamradi.
Qishloqidir Onegin endi, / Yer-suvga-yu o‘rmonga xo‘ja.— Pushkin, “Yevgeniy Onegin”, birinchi fasl

Ikkinchi fasl: Lenskiy

Onegin qishloqda Germaniyada o‘qib kelgan shoir yigit Vladimir Lenskiy bilan do‘stlashadi.

Qisqacha: Lenskiy xushfe’l va badavlat; qishloqda uni kuyov sifatida peshvoz oladilar. Biroq u nikohga havas qilmaydi, Onegin bilan sobitroq do‘st tutinishni istaydi. Ular to‘lqin bilan tosh, she’r bilan nasr, muz bilan otashdek har xil edi; avval sovuqlik bo‘ldi, keyin har kun uchrashib, ajralmas do‘st bo‘ldilar.
Topishdilar. To‘lqin bilan tosh, / She’r va nasr, muz bilan otash— Pushkin, “Yevgeniy Onegin”, ikkinchi fasl

Tatyana va uchinchi fasl

Bu faslda muallif bizni Lenskiyning qallig‘i Olga, Larinaning opasi – Tatyana bilan tanishtiradi. Samuil Richardson – XVIII asr ingliz adibi. Jan Jak Russo – mashhur fransuz faylasufi va adibi.

Qisqacha: Tatyana singlisidek xushro‘y emas: yovvoyi, indamas, g‘amli, o‘rmon ohusidek hurkak qiz; o‘z uyida go‘yo begona. Yoshligidan uni Richardson va Russo romanlari maftun etgan. Otasi kitobni o‘yinchoq deb bilgan, o‘zi o‘qimagan.

Lenskiy Oneginni Larinlarning uyiga taklif qiladi.

Tatyananing Oneginga maktubi

Qisqacha: Oy yoritgan tunda Tatyana bibisidan qalam-u qog‘oz so‘rab, Oneginga maktub yozadi: unda bokira qiz sevgisi yashaydi. Maktubda u avval “siz”, keyin “sen” deb murojaat qiladi, Oneginni taqdirdan yuborilgan, tushlarida ko‘ringan inson deb biladi va taqdirini unga topshiradi. Keyin bibisidan xatni nabirasi orqali yuborishni iltimos qiladi, otini aytmaslikni so‘raydi.
Xat yozurman sizga, ne chora? / Yana ne ham ayta olurman?— Tatyananing Oneginga maktubi, uchinchi fasl
Hukm o‘qilgan arshi a’loda, / Falak amri: men – sening, sening.— Tatyananing Oneginga maktubi, uchinchi fasl
Bildim – seni yuborgan xudo, / O‘lgunimcha o‘zing panohim...— Tatyananing Oneginga maktubi, uchinchi fasl

To‘rtinchi fasl: Oneginning javobi

Qisqacha: Onegin Tatyana xatini olgach, unga o‘t tushadi va bokira qalb ishonchini aldashni istamaydi. Bog‘da, ko‘rishishda u Tatyanaga shivirlab aytadi: xatni o‘qidi, samimiyat unga aziz. Ammo uning qalbi halovat uchun yaralmagan, turmush ularga g‘am bo‘ladi, sevib ham tez soviydi. Tatyanaga akadek mehr qo‘yishini aytib, o‘zini idora qilishni maslahat beradi.
Ammo baxtga mening qalbim yot; / Yaralmabman halovat uchun.— Onegin, Tatyanaga javobi, to‘rtinchi fasl
Sevgum sizni akadek har kez, / Balki, ko‘proq suyub qaragum...— Onegin, Tatyanaga javobi, to‘rtinchi fasl

Bilimingizni sinang

Pushkin «Yevgeniy Onegin»dan oldin yozgan qaysi dostoniga murojaat qilib, Oneginni o‘zining qalin oshnasi deb tanishtiradi?
  1. “Ruslan va Lyudmila”
  2. “Kavkaz asiri”
  3. “Boqchasaroy favvorasi”
  4. “Mis chavandoz”

To‘g‘ri javob: “Ruslan va Lyudmila”. Pushkin o‘zining avvalgi «Ruslan va Lyudmila» dostonini esga oladi.

«Ham yashashga oshiqar, ham shoshar his etmakka» so‘zlari «Yevgeniy Onegin» birinchi faslining epigrafi sifatida kimga tegishli deb ko‘rsatilgan?
  1. Pushkinning o‘ziga
  2. Knyaz Vyazemskiyga
  3. Bayronga
  4. Lenskiyga

To‘g‘ri javob: Knyaz Vyazemskiyga. Epigraf knyaz Vyazemskiyga tegishli.

Pushkin «Yevgeniy Onegin»da «Neva bo‘ylari» deganda, o‘zi haqida qaysi holatga ishora qilmoqda?
  1. Sarskoye Selodagi litseyda o‘qiganiga
  2. Oneginning amakisi qishlog‘iga
  3. Moskvada tug‘ilganiga
  4. Sankt-Peterburgdan surgun qilinganiga

To‘g‘ri javob: Sankt-Peterburgdan surgun qilinganiga. Pushkin o‘zining Sankt-Peterburgdan surgun qilinganiga ishora qiladi.

Oneginni tarbiyalagan «Madame» va «Monsieur» so‘zlari fransuz tilida qanday ma’noni bildiradi?
  1. Qiz va yigit
  2. Murabbiya va xizmatkor
  3. Xonim va janob
  4. Ona va ota

To‘g‘ri javob: Xonim va janob. Madame – xonim, Monsieur – janob.

Pushkin davrida rus zodagonlari orasida bolalarni tarbiyalash borasida qanday odat urf bo‘lgan?
  1. Tarbiyani qarindoshlarga topshirish
  2. Bolalarni faqat monastirda tarbiyalash
  3. Bolalarni chet elga o‘qishga yuborish
  4. Fransuz murabbiylarini yollash

To‘g‘ri javob: Fransuz murabbiylarini yollash. Rus zodagonlari orasida fransuz murabbiylarini yollash urf bo‘lgan.

Oneginning meros bilan bog‘liq voqealarini ketma-ketlikda joylashtiring: 1) qishloqqa yetganda amakisi vafot etgan edi; 2) otasi vafot qildi, qarzchilar uni o‘radi; 3) qishloq, yer-suv va o‘rmonga xo‘ja bo‘ldi; 4) ish boshqaruvchidan amakisi betobligi haqida xat oldi.
  1. 2-4-1-3
  2. 2-1-4-3
  3. 4-2-1-3
  4. 2-4-3-1

To‘g‘ri javob: 2-4-1-3. Avval otasi vafot etgan, so‘ng xat kelgan, amakisi o‘lgan, Onegin xo‘ja bo‘lgan.

Oneginning otasi qarzlar bilan yashab, yilda necha marta bazm tuzgan?
  1. Uch marta
  2. Besh marta
  3. To‘rt marta
  4. Ikki marta

To‘g‘ri javob: Uch marta. Otasi yilda uch gal bazm tuzgan.

Yevgeniy Onegin kiyinishda kimga o‘xshar edi?
  1. Parij olimiga
  2. London dandysiga
  3. Peterburg savdogariga
  4. Moskva zodagoniga

To‘g‘ri javob: London dandysiga. Onegin kiyinishda London dandysiga o‘xshardi.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiXVII–XIX asrlar jahon adabiyoti; Pushkin “Yevgeniy Onegin”Keyingi →Pushkin “Yevgeniy Onegin”: sakkizinchi fasl va yakun