XotirAIFitrat “Abulfayzxon”: kimsalar, birinchi parda
Mavzular
Kimsalar: xon va saroy
- Abulfayzxon – Buxorodagi o‘zbek xonlarining so‘nggisi.
- Ulfat – xonning xo‘jasaroyi (haram boshlig‘i).
- Davlat to‘qsoba – xonning yaqin xizmatchilaridan.
- Qozi Nizom – Buxoroning qozikaloni.
- Hakimbiy – xonning inog‘i, so‘ngra otalig‘.
- Rahim qo‘rchi – so‘ngra to‘qsoba, so‘ngra otaliq; Hakimbiyning o‘g‘li.
- Mir Vafo – Rahimxonning hukmronlik tarixiga bag‘ishlangan “Tuhfayi xoniy” asarining muallifi; Hakimbiyning odami.
- Donyolbiy – Hakimbiyning ukasi.
Kimsalar: boshqa obrazlar va lug‘at
- Ibrohim inoq – so‘ngra otaliq. Tog‘ayqulbek – mang‘it beklarindan. Xo‘ja Kalon – mashhur xo‘jalardan. Oxund – Buxoroning katta mullasi.
- Nodir shoh – Eron shohi. Rizoqulixon – Nodir shohning o‘g‘li. Mirzo Mahdi – shohning bosh kotibi. Aliqulixon, Husaynxon, Ahmadxon – Eronning qo‘shun boshliqlari.
- Abdumo‘minxon – Abulfayzxon o‘g‘li, 15 yashar. Yo‘ldosh, Ergash – qalandar kiyimlik tilchilar, Hakimbiyning odamlari.
Birinchi parda: taxta o‘yini
Qisqacha: Birinchi parda kechasi Buxoro arkida Ulfat xo‘jasaroy, Mir Vafo va Qozi Nizom taxta (shaxmat) o‘ynaydilar. Mir Vafo tushida xonni bo‘z otga minib, qo‘lida qilich bilan ko‘rganini aytadi. Abulfayzxon og‘ir bosib chiqib, katga yonboshlab yotadi; u kuchli qayg‘u ostida ezilib turgani ko‘rinadi.
Farhod otaliq haqida hisobot
Qisqacha: Xon Qozi Nizomdan Farhod otaliqni ko‘rgan-ko‘rmaganini so‘raydi. Qozi otaliq Eron qo‘shinining ketishini Xiva qo‘shini kelganini eshitib qo‘rqqani bilan tushuntirganini va Hakimbiy Nodir shohga elchi yuborgan bo‘lsa kerakligini aytganini bildiradi. Xon Nodir shoh unga do‘st bo‘lsa, nega qizini yubormaydi, deb so‘raydi. Xon qahrlanib, Ulfatga Farhod otaliq boshini keltirishni buyuradi.
Xoqonimizg‘a ma’lumdirkim, podshohliq qon bilan sug‘orilaturg‘an bir og‘ochdir.— Ulfat, “Abulfayzxon” dramasi, birinchi parda
Xon va el boshliqlari
Qisqacha: Xon Farhod otaliq xitoy qipchoqning boshlig‘i ekanini va el boshliqlari uni tinch qo‘ymasligini aytadi. Otam sotib olgan qullar Ulfat bilan Davlat deydi. Mir Vafo otaliqlikka mang‘itlardan Hakimbiy, qalmoqlardan Jiyanqulibiy, kenagaslardan Ibroqimbiyni ko‘rsatadi; xon Hakimbiy yoki Ibrohim kenagasdan birini tanlashni aytadi. Xon Hakimbiyning Nodir shoh bilan xabarlashayotganidan gumon qiladi.
Mana shul Davlat bilan Ulfat kabi o‘nta odamim bo‘lsa edi, Buxoroni tinchg‘ina saqlar edim.— Abulfayzxon, “Abulfayzxon” dramasi, birinchi parda
Ibrohimbiy otaliqqa tayinlanadi
Qisqacha: Xon Rahim qo‘rchidan Eron qo‘shinidan tutilgan odamlar haqida so‘raydi; Rahim ularni otasi Hakimbiy ozod qilganini aytadi. Xon Farhod otaliqni lavozimidan tushirib, Ibrohimbiyni otaliq, Rahim qo‘rchini to‘qsoba qiladi. Ibrohimbiy avval otaliqlikni bajara olmayman, deydi, chunki Ulfat bilan Davlatni rozi qilib bo‘lmaydi; keyin esa buyruqni qabul qiladi.
Farhod otaliqning boshi
Qisqacha: Ulfat qizil o‘rtuk bilan o‘ralgan taboqni olib kiradi; unda Farhod otaliqning qonga bo‘yalgan oq soqolli boshi bor. Xon uni “Chil duxtaron” qudug‘iga tashlashni buyuradi. Ulfat otaliqni xonning ishlari bor deb bir uyga kiritganini, yashiringan ikki kishi yiqitib boshini kesganini aytadi.
Butun janjallarni o‘lum bitiradir.— Abulfayzxon, “Abulfayzxon” dramasi, birinchi parda
Xonning azobi va tushi
Qisqacha: Yolg‘iz qolgan xon hech kimga ishonchi qolmaganini aytib, dushmanlarini o‘ldirishda davom etishini bildiradi. Ulfat Hakim inoqning Nodir bilan xabarlashayotganini aytadi. Xon akasini va ko‘p do‘stlarini o‘ldirganini, kechalari o‘liklar uni aylanib olishini tan oladi. Tushida akasining, bo‘g‘ib o‘ldirilgan xotinning va Farhod boshini olib kelgan yigitning xayoli unga hujum qiladi; u qichqirib uyg‘onadi.
Shekspirning “Makbet” tragediyasida Makbet taxtni egallash uchun qirol Bankoni o‘ldiradi va oqibatda uni Bankoning arvohi ta’qib qila boshlaydi. “Abulfayzxon” tragediyasida ham shunga o‘xshash holatni ko‘rish mumkin.
Ikkinchi parda: Hakimbiy hovlisi
Qisqacha: Ikkinchi parda oydinli kechada Hakimbiyning hovlisida boshlanadi. Hakimbiy yolg‘iz minorga qarab o‘limdan qo‘rqmasligini aytadi, shu kecha Chorjo‘ydan o‘g‘li qaytishini, erta Nodir shoh qo‘shuni bosib kelishini bildiradi. Mir Vafo Jubor mavzesida Xo‘ja Kalon bilan ko‘rishgani va xon tomonida ikki-uch mulladan boshqa kishi qolmaganini aytadi. U xonning Rahim to‘qsobani yo‘lda yo‘q etish uchun Forobgacha kishilar yuborganini ham ma’lum qiladi.
O‘lum minoridir bu! Buning ko‘lkasinda yashaganlar o‘lumdan qo‘rqmaylar.— Hakimbiy, “Abulfayzxon” dramasi, ikkinchi parda
Bilimingizni sinang
Fitrat “Abulfayzxon” asarini «Yo‘qsul o‘lkasining tarixidan» degan izoh bilan necha pardali fojia deb atagan?
- uch pardali fojia
- to‘rt pardali fojia
- yetti pardali fojia
- besh pardali fojia
To‘g‘ri javob: besh pardali fojia. Asar «Yo‘qsul o‘lkasining tarixidan besh pardali fojia» deb nomlangan.
Fitratning “Abulfayzxon” dramasida Ulfat kim?
- Eron shohining bosh kotibi
- Xonning xo‘jasaroyi (haram boshlig‘i)
- Buxoroning qozikaloni (bosh qozisi)
- Hakimbiyning ukasi va qo‘shin boshlig‘i
To‘g‘ri javob: Xonning xo‘jasaroyi (haram boshlig‘i). Ulfat xonning xo‘jasaroyi, ya’ni haram boshlig‘i.
“Abulfayzxon” dramasida Qozi Nizom qanday lavozimda ishlaydi?
- Xonning xo‘jasaroyi
- Eron qo‘shini boshliqlaridan biri
- Buxoroning qozikaloni
- Hakimbiyning o‘g‘li
To‘g‘ri javob: Buxoroning qozikaloni. Qozi Nizom Buxoroning qozikaloni, ya’ni bosh qozisi.
“Abulfayzxon” dramasida avval qo‘rchi, so‘ngra to‘qsoba va otaliq bo‘lgan Rahim kimning farzandi?
- Hakimbiyning o‘g‘li
- Donyolbiyning o‘g‘li
- Nodir shohning o‘g‘li
- Ibrohim inoqning o‘g‘li
To‘g‘ri javob: Hakimbiyning o‘g‘li. Rahim qo‘rchi Hakimbiyning o‘g‘li.
“Abulfayzxon” dramasida Mir Vafo kimning odami hisoblanadi?
- Farhod otaliqning
- Ibrohim inoqning
- Hakimbiyning
- Xo‘ja Kalonning
To‘g‘ri javob: Hakimbiyning. Mir Vafo Hakimbiyning odami.
“Abulfayzxon” dramasida Donyolbiy kimning ukasi?
- Qozi Nizomning
- Hakimbiyning
- Abulfayzxonning
- Farhod otaliqning
To‘g‘ri javob: Hakimbiyning. Donyolbiy Hakimbiyning ukasi.
Fitratning “Abulfayzxon” dramasida Rizoqulixon kim?
- Abulfayzxonning o‘g‘li
- Hakimbiyning o‘g‘li
- Mirzo Mahdining o‘g‘li
- Nodir shohning o‘g‘li
To‘g‘ri javob: Nodir shohning o‘g‘li. Rizoqulixon Eron shohi Nodir shohning o‘g‘li.
Qalandar kiyimlik tilchilar Yo‘ldosh va Ergash “Abulfayzxon” dramasida kimning odamlari?
- Abulfayzxonning
- Hakimbiyning
- Xo‘ja Kalonning
- Nodir shohning
To‘g‘ri javob: Hakimbiyning. Yo‘ldosh va Ergash qalandar kiyimlik tilchilar, Hakimbiyning odamlari.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash