XotirAIAbulfayzxon fojiasi: Hakimbiy va Nodir shoh
Mavzular
Hakimbiy va Nodir shoh do‘stligi
Qisqacha: Hakimbiy, Tog‘ayqulbek va Donyolbiy uchrashadi. Donyolbiy Nodir shohning Buxoroga kelishi sababini so‘raydi, Hakimbiy Nodir shoh Buxoroni olmoqchi ekanini aytadi. Hakimbiy o‘g‘li Rahim to‘qsobani Chorjo‘yga Nodir shohning fikrini bilib kelish uchun yuborgan. Qarshida Eron qo‘shuni bilan urushgandan keyin Hakimbiy Nodir shoh bilan do‘stlik yo‘lini ochgan.
Nodir shoh emdi keladir. Bundan burun kelgan uning o‘g‘li edi.— Hakimbiy, Abulfayzxon fojiasi, ikkinchi parda
Nodir qo‘shuni chekinishi o‘yin
Qisqacha: Hakimbiy Nodir qo‘shunining Qarshidan chekilishini bir o‘yin deb bilgan: Hindistonni olgan qo‘shun boshqa sababsiz chekinmaydi. Eron qo‘shuni ikkinchi marta yurishini ko‘rgandek bo‘lgani uchun u Nodir bilan do‘stlashishga intilgan. Hakimbiy fikricha, Nodir shoh endi kuchli, xon esa kuchsiz; shoh xonga dushman, Hakimbiyga do‘st bo‘lib keldi.
Hakimbiy xonning qilmishlarini sanaydi
Qisqacha: Hakimbiy xiyonat ayblovini rad etib, Abulfayzxonning qilmishlarini sanaydi: xon akasini o‘ldirib taxtga chiqdi, yordam bergan beklarni birin-ketin o‘ldirdi, Farhod otaliqni ham o‘ldirib, qizini oldi. Ibrohim kenagasni otaliq qildi, keyin uni qochirdi; Hakimbiy xon tomonida Ibrohim inoq bilan olti-yetti yil urushdi. Keyin xon unga o‘zi dushman bo‘lib qoldi.
Qisqacha: Hakimbiy xon yomonligi yuvmoq bilan ketmasligini aytadi: Parvonachini minordan tashlaganlarini hech kim unutmagan. Mir Vafo ham oltmish ikki olchin yuqoridan tushib, suyaklari sharqillab singan tovushi quloqlaridan ketmasligini aytadi.
Hakimbiyning rejasi
Qisqacha: Hakimbiy fikricha, Eron qo‘shuni erta Buxoroga yursa kerak. Nodir shohni do‘stlik bilan qarshi olsa, Buxoro qutuladi, aks holda Eron qo‘shuni kulni ko‘kka uchiradi. U xon Nodir shoh bilan urushga chiqmasligi uchun tirishadi. Xo‘ja Kalon va Qozi Nizom keladi; Hakimbiy fikri: hammasi birga Nodir shohni qarshi olib, xon Buxoro xonligini unga tortiq qilsin.
Men butun borlig‘im bilan tirishurmankim, xonimiz Nodir shoh bilan urushg‘ali chiqa olmasun.— Hakimbiy, Abulfayzxon fojiasi
Rahim to‘qsoba va qalandarlar
Qisqacha: Rahim to‘qsoba safardan qaytadi: u shohni ko‘rgan, shoh “qo‘noq bo‘lib keldik” degan. Eron qo‘shuni kuchli. Ikki qalandar Balxdan keladi; biri Hakimbiyning qulog‘iga arkdan chaqirishlarini, ketmaslik va tayyorlik ko‘rish kerakligini aytadi, Rahim to‘qsobaga esa katta o‘rin va’da qiladi.
Dunyo, dunyo, sen dunyo-ye, / Kimga vafo qilarsan, ey!— qalandarlar qo‘shig‘i, Abulfayzxon fojiasi
Ulfat xati va Hakimbiy tayyorligi
Qisqacha: Ulfat xo‘jasaroy xon nomasini keltiradi: xon Eron qo‘shuni haqida Hakimbiy bilan kengashmoqchi, Rahim to‘qsobani ham chaqirgan. Hakimbiy erta boraman, deydi. Xonning chaqirishi hiyla, deb o‘ylab, o‘ttuz merganini Mir arab madrasasiga yuboradi, Donyolbiy va Tog‘ayqulni qorovul qo‘yishga jo‘natadi. Qalandarlar Hakimbiyning kishilari Yo‘ldosh bilan Ergash bo‘lib chiqadi.
Yo‘ldosh va Ergash xabarlari
Qisqacha: Yo‘ldosh ikki kundan beri arkda bo‘lgan: xon juda umidsiz, kuchsizligini anglagan, biroq hamma ishni Hakimbiydan biladi va uni yo‘q qilish yo‘llarini qidiradi. Ergash Karmanagacha borib, xatlarni berib, el orasida so‘z tarqatgan: el Hakimbiyga yaxshi qaraydi, Nodir shoh bilan urushni hech kim istamaydi. Hakimbiy Rahim to‘qsobani odamlari bilan tomga chiqarib, otishni buyuradi.
Ulfat bilan so‘nggi suhbat
Qisqacha: Ulfat xo‘jasaroy yana keladi: xon muboraknoma yozib chaqirgan, kelmaganlar; xon uylariga borganda odamlar miltiq bilan qarshi olgan. Hakimbiy xonning buyruqlari arkdan Mir Arabgacha yurmasligini va Nodir shohga qarshi urushga kuch yo‘qligini aytadi. U xon Juborga, Xo‘ja Kalon uyiga kelib, el kattalarini chaqirsin, deydi va beklarni ham Juborga yuboradi.
Xonning buyruqlari arkdan Mir Arabg‘acha yurmaydir.— Hakimbiy, Abulfayzxon fojiasi
Uchinchi parda: Nodir shoh chodirida
Qisqacha: Uchinchi parda Buxoroga yaqin “G‘ozi obod” qishlog‘ida, Eron qo‘shuni orasidagi Nodir shoh chodirida bo‘ladi. Rizoquli elchisidan eshitgan xabarga ko‘ra, Abulfayzxon Hakimbiyning uyini bosmoqchi bo‘lgan, ammo miltiq otilgach qaytgan; xon Juborda majlis qilgan. Nodir shoh o‘g‘liga Buxoroni urushsiz, o‘lkaning o‘zidan do‘stlar topib olish yaxshi siyosat ekanini aytadi.
Har o‘lkani urushub olmoq siyosat emas. Urush choralarining eng so‘ngg‘isidir.— Nodir shoh, Abulfayzxon fojiasi, uchinchi parda
Xonlik va’dasi keyinga qoldiriladi
Qisqacha: Nodir shoh Hakimbiyning yaxshi ishlaganini aytadi. Hakimbiy Buxoro xonligini o‘g‘liga berishimizni istaydi, deydi shoh va Mirzo Mahdiga: Buxoro xonligi Hakimbiyning o‘g‘liga beriladi, ammo Xiva masalasi bitgandan keyin. Hozirgi eng foydali siyosat Abulfayzxonni mamnun qilib qaytarishdir. Keyin Abulfayzxon, Hakimbiy, Xo‘ja Kalon, Qozi Nizom, Ulfat va boshqalar chodirga keladi.
Bilimingizni sinang
Hakimbiy o‘g‘li Rahim to‘qsobani Chorjo‘yga nima maqsadda yuborgan?
- Nodir shohning fikrini bilib kelish uchun
- Xiva qo‘shinini chaqirish uchun
- Xon bilan sulh tuzish uchun
- Qurol-aslaha yig‘ib kelish uchun
To‘g‘ri javob: Nodir shohning fikrini bilib kelish uchun. Rahim Nodir shohning fikrini bilib kelishi uchun Chorjo‘yga yuborilgan.
Hakimbiy Qarshida Eron qo‘shuni bilan urushgandan keyin Nodir shohga nisbatan qanday yo‘l tutgan?
- Do‘stlik yo‘lini ochib, u bilan xabarlashib turgan
- Xivaga elchi yuborib, yordam so‘ragan
- Shohning elchilarini zindonga tashlagan
- Qarshida xon bilan birga qamalda qolgan
To‘g‘ri javob: Do‘stlik yo‘lini ochib, u bilan xabarlashib turgan. Hakimbiy Qarshi urushidan keyin shoh bilan do‘stlik yo‘lini ochgan.
Hakimbiy Nodir qo‘shunining Qarshidan chekilishiga qanday baho beradi?
- Bir o‘yin deb biladi
- Xiva xonining hiylasi deb biladi
- Xonning katta g‘alabasi deb biladi
- Vabo tufayli ro‘y bergan deb biladi
To‘g‘ri javob: Bir o‘yin deb biladi. Hakimbiy chekinishni bir o‘yin deb bilgan.
Hakimbiy Nodir shoh bilan Abulfayzxonni solishtirib, kuchi va munosabatlari haqida nima deydi?
- Xon kuchsiz, shoh kuchli; shoh xonga dushman, menga do‘st
- Xon kuchli, shoh kuchsiz; shoh xonga do‘st, menga dushman
- Xon kuchsiz, shoh kuchli; shoh xonga do‘st, menga dushman
- Ikkalasi ham kuchli; shoh menga ham, xonga ham dushman
To‘g‘ri javob: Xon kuchsiz, shoh kuchli; shoh xonga dushman, menga do‘st. Hakimbiy xonni kuchsiz, shohni kuchli deydi; shoh xonga dushman, unga do‘st.
Hakimbiyning aytishicha, Abulfayzxon akasini o‘ldirib xon bo‘lishda kimlarning yordamidan foydalangan?
- Farhod otaliq kabi beklarning
- Eron qo‘shinining
- Xiva xonining
- Xo‘ja Kalon kabi xo‘jalarning
To‘g‘ri javob: Farhod otaliq kabi beklarning. Xon Farhod otaliq kabi beklar yordamida akasini o‘ldirib xon bo‘lgan.
Hakimbiyning aytishicha, Abulfayzxon Farhod otaliqni o‘ldirgach, uning nimasini olgan?
- Otini va qilichini
- Qizini
- Qo‘shinini
- Mulki va xazinasini
To‘g‘ri javob: Qizini. Xon Farhod otaliqni o‘ldirib, qizini olgan.
Hakimbiy xon tomonida Ibrohim inoq bilan necha yil urushganini aytadi?
- olti-yetti yil
- uch-to‘rt yil
- bir-ikki yil
- o‘n-o‘n ikki yil
To‘g‘ri javob: olti-yetti yil. Hakimbiy Ibrohim inoq bilan olti-yetti yil urushgan.
Hakimbiy Abulfayzxonning Ibrohim kenagasga munosabatini qanday tasvirlaydi?
- Uni elchi qilib Eronga yuborgan
- Uni xonlikka da’vogar deb zindonga tashlagan
- Uni qozikalon qilib tayinlagan
- Uni katta dabdaba bilan otaliq qilib, keyin qochirgan
To‘g‘ri javob: Uni katta dabdaba bilan otaliq qilib, keyin qochirgan. Xon Ibrohim kenagasni dabdaba bilan otaliq qilgan, keyin qochirgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash