XotirAICho‘lpon: qishloqqa mehmonga borish parchasi
Mavzular
Qorong‘ida ashula talabi
Qisqacha: Zebi yigitning og‘zidan o‘z ismini eshitgach, badani durkirab ketadi; otasi uning mayllarini yuganlab tutishga o‘rgatgan. Aravakash qizlardan shirin gap o‘rniga ashula so‘raydi. Salti Zebidan ashula aytishni iltimos qiladi, Zebi esa otasining aytganlarini eslatib, uni koyiydi. Salti «nomahram» haqida gapirganda Zebi chin ko‘ngildan jerkib turib «Nomahramga eshitdirib-a?» deydi, qizlar kulishadi, Zebi ranjiydi.
Nomahramga eshitdirib-a?— Zebi (Salti ashula so‘ragach)
Yor-yor va Zebining ovozi
Qisqacha: Salti Zebini pichirlab tinchlantiradi va qizlarga «yor-yor» boshlashni taklif qiladi; aravakash ma’qullaydi. Salti o‘zi boshlab yuboradi, qizlar qo‘shiladi. Bir-ikki baytdan keyin Zebining tiniq, jaranglovchi ovozi qo‘shiladi va u eng yorug‘ yulduzdek boshqa ovozlardan ajralib turadi. Aravakash og‘ir «uh» tortadi, qo‘lidagi qamchisi zo‘rg‘a osilib qoladi.
Qani, qizlar, o‘zimiz «yor-yor» boshlaymiz!— Salti
Enaxonnikiga yetib kelish
Qisqacha: Arava kichkina eshik oldida to‘xtaydi, aravakash qamchi sopi bilan eshikni qoqadi. Ichkaridan kampir «Kim u?» deydi; aravakash hazillashib shahardan mehmon olib kelganini aytadi. Kampir kulgidan mehmonlarning kimligini anglab, «Saltanatxonlardir?» deydi. Qizlar aravadan tushadi, Salti paranjisini qo‘liga olib yuguradi va Enaxon bilan quchoqlashib ko‘rishadi.
Savribibi va qaynona ehtiyoti
Qisqacha: Saltining onasi qizlar bilan kattaroq biri borishini so‘raydi, qaynonasi esa o‘zlari yolg‘iz borsa javob yo‘qligini aytadi. Salti buni yoqtirmaydi. Natijada qarindosh Savribibi degan kampir qizlarga ko‘z-quloq qilib beriladi. Qizlar xafa bo‘lmaydi; kampir aravada Zebining tizzasiga bosh qo‘yib uxlaydi va qishloqqa yetganda ham uyg‘onmaydi.
Zebi va aravakash qo‘li
Qisqacha: Zebi va aravakash kampirni uyg‘otmoqchi bo‘ladi, kampir yana uxlaydi. Oy yuqori ko‘tarilgan; aravakash kulimsirab qaraydi, Zebi qizarib teskari qaraydi. Kampirni turtayotganda ikkalasining qo‘li bir-biriga tegadi, yigit uni mahkam ushlab turadi. Mehmonlar ichkarida uxlaydi; aravakash arava ustida shirin xayollarga botadi, Zebi esa ko‘kdagi oyga qarab «toy»ni o‘ylaydi.
Enaxonning ziyofat iloji
Qisqacha: Enaxon mehmonlarga yaxshi dasturxon solib, qo‘ni-qo‘shnilarni chaqirtirsa-da, yetarlicha siylay olmasligidan xijolat tortadi. Kelinbibisi ilojini topadi: teng-to‘shlarni chaqirtirish. Mingboshining qizi va uning kichik xotini Sultonxon chaqirilishi aytiladi. Kelinbibisi Zebixonning ovozi-ashulalari kattaroqlarni ham sudrab keltirishini aytadi. Ikkalasi kirganda Zebi «Qora sochim» kuyiga ashula aytayotgan edi.
Bazm va Xolmat suhbati
Qisqacha: Dasturxondan keyin bazm boshlanadi; bitta-yarimta yigit-yalang ham to‘planadi. Ular orasida Enaxonning akasi Xolmat va aravakash bola tut yog‘ochiga suyanib turadi. Aravakash Zebinisaning ovozini maqtaydi; «xon» qo‘shimchasidagi g‘ururni sezgan Xolmat «Yurakdan urgan ekan-a!..» deydi. Xolmat Saltanat Razzoq so‘fining qizi ekanini, sovchilari ko‘pligini aytadi va «noumid shayton» maqolini keltiradi.
Qumri gapi va tut tagi
Qisqacha: Mehmon Qumrixon tut tagida ikki erkakni ko‘rib uyalib qaytadi va Saltiga «bittasi o‘zimizning aravakashmi» deb pichirlaydi. Zebi «aravakash» so‘zini eshitib yuragi o‘ynaydi, o‘rnidan turib tashqariga chiqadi. Poyloqchi kampir uning peshonasidan o‘pib duo qiladi va uxlashga ketadi. Zebi tut tagiga boradi; aravakash «Ana, o‘zi kelayotir!» deb qichqiradi. Xolmat qorong‘ilikka kirib ketadi.
Ana, o‘zi kelayotir!— aravakash yigit, Zebi kelayotganini ko‘rib
Tut tagidagi uchrashuv
Qisqacha: Zebi tutning o‘ng tomonida, yigitcha chap tomonida to‘xtaydi. Ikkalasi anchagacha jim qoladi. Yigitcha «Bugun sahar... aravani qo‘shamanmi?» deb so‘raydi; Zebi so‘zga-so‘z qaytarib «Shoshiltirib nima qilasiz?» deydi, ovozi o‘ziga yot tuyuladi. Yigitcha qo‘l uzatadi, ammo qo‘llari uchrashmaydi. Keyin «Hali bir-ikki kun o‘ynaymizmi?» deydi, javob bo‘lmaydi.
Zebining qora o‘ylari
Qisqacha: Zebi o‘zining qora kunlarini o‘ylaydi: butun baxti Razzoq so‘fining johil vujudiga bog‘liq. U otasini mahkumaning jallodi kabi ko‘rib titraydi. Sovchilar qatnay boshlagandan beri qora o‘ylarga botmagan kuni yo‘q; ashula va o‘yinga berilishi shu iztirob hordig‘ini chiqarish uchun. Qizlar «Zebinisaxon!» deb chaqirganda u seskanib «Mana men... Hozir boraman...» deydi. Yigit uni o‘yin-kulgiga yuboradi.
Bilimingizni sinang
Cho‘lpon tasvirlagan qishloqqa mehmonga borish voqeasida Zebining badani durkirab ketishiga nima sabab bo‘ladi?
- Salti uni ashulaga undab turishi
- Otasining ovozini eshitib qolishi
- Aravakashning qo‘li qo‘liga tegib ketishi
- Yigitning og‘zidan o‘z ismini eshitishi
To‘g‘ri javob: Yigitning og‘zidan o‘z ismini eshitishi. Zebi yigitning og‘zidan o‘z ismini eshitgach, badani durkirab ketadi.
Cho‘lpon tasvirlagan qishloqqa borish yo‘lida aravakash qizlardan shirin gap o‘rniga nimani so‘raydi?
- Shirin-shirin ashula aytishni
- Ertak aytib berishni
- Do‘mbira chalib berishni
- Maqol aytib berishni
To‘g‘ri javob: Shirin-shirin ashula aytishni. Aravakash qizlardan shirin gap o‘rniga shirin-shirin ashula aytishni so‘raydi.
Salti Zebidan ashula aytishni iltimos qilganda, Zebi o‘rtog‘iga qanday munosabat bildiradi?
- Iltimosga rozi bo‘lib, darhol yoqimli ashula boshlaydi
- Aravakashdan yordam so‘rab, Saltini jim qildirishni iltimos qiladi
- Xafa bo‘lib, hech kimga so‘z aytmay yig‘lab yuboradi
- Otasining aytganlarini eslatib, Saltini astoydil koyiydi
To‘g‘ri javob: Otasining aytganlarini eslatib, Saltini astoydil koyiydi. Zebi otasining aytganlarini eslatib, o‘rtog‘i Saltini astoydil koyib beradi.
«Nomahramga eshitdirib-a?» — bu so‘zlarni Cho‘lpon tasvirlagan qishloqqa mehmonga borish voqeasida kim kimga aytadi?
- Salti Zebiga
- Aravakash Zebiga
- Zebi Saltiga
- Enaxon Saltiga
To‘g‘ri javob: Zebi Saltiga. Ashula so‘ragan Saltiga Zebi shunday javob qaytaradi.
Zebi nomahramga ovozini eshitdirishni istamagach, Salti qizlarga qanday taklif bilan chiqadi?
- «Qora sochim» kuyini hammaga birga aytishni buyuradi
- Aravani to‘xtatib, aravakashni ashula aytishga chorlaydi
- Ashulani butunlay to‘xtatishni talab qilib, qizlarni koyiydi
- «Yor-yor»ni boshlashni taklif qilib, o‘zi boshlab yuboradi
To‘g‘ri javob: «Yor-yor»ni boshlashni taklif qilib, o‘zi boshlab yuboradi. Salti qizlarga «yor-yor» boshlashni taklif qiladi va o‘zi boshlab yuboradi.
Cho‘lpon yor-yor aytilayotganda Zebining tiniq ovozi boshqa ovozlardan ajralib turishini qanday tasvirlaydi?
- Bulbul navosiga o‘xshatadi
- Kumush qo‘ng‘iroq jarangiga o‘xshatadi
- Peshona ustida pilpillagan eng yorug‘ yulduzga o‘xshatadi
- Tong shabadasiga o‘xshatadi
To‘g‘ri javob: Peshona ustida pilpillagan eng yorug‘ yulduzga o‘xshatadi. Zebining ovozi peshona ustida pilpillagan eng yorug‘ yulduzga o‘xshatiladi.
Yor-yorga Zebining ovozi qo‘shilishi bilan aravakash yigit qanday holatga tushadi?
- Qizlarga ovozni pasaytirishni buyuradi
- Og‘ir bir «uh» tortadi, qo‘lidagi qamchisi zo‘rg‘a osilib qoladi
- Qamchisini yerga tashlab, aravani to‘xtatadi
- Qahqaha otib, qizlar ashulasiga qo‘shilib ketadi
To‘g‘ri javob: Og‘ir bir «uh» tortadi, qo‘lidagi qamchisi zo‘rg‘a osilib qoladi. Aravakash Zebining ovozi chiqishi bilan og‘ir bir «uh» tortadi.
Arava Enaxonning kichkina eshigi oldida to‘xtaganda aravakash eshikni nima bilan qoqadi?
- Tosh bilan
- Eshik halqasi bilan
- Qamchi sopi bilan
- Mushti bilan
To‘g‘ri javob: Qamchi sopi bilan. Eshik oldiga yetganda aravakash bola qamchi sopi bilan eshikni qoqadi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash