XotirAI logotipiXotirAI
📖 11-sinf · Adabiyot · 63–79-b.

Erkin Vohidov: «Ruhlar isyoni», «Inson», «Yaxshidir achchiq haqiqat»

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Erkin Vohidov haqida fikrlar

Erkin Vohidov dilbar rubobiy taronalari, asr armoni, fig‘oni darajasiga ko‘tarilgan dostonlari qatori g‘oyat nozik lutf, beozor qochirimlar, ayni paytda istehzo, kinoya-kesatiqlar, o‘tkir ijtimoiy pafos bilan yo‘g‘rilgan hajviyoti, benazir tabassumi bilan ham elimiz uchun ardoqlidir. (Umarali Normatov, adabiyotshunos)

Erkin Vohidov she’riyatida adabiy mavzular xazinasiga aniq zamon va makon kaliti orqali kirib boriladi.— Abdulla Oripov, O‘zbekiston Qahramoni
Bunday shoir hech qachon zavol ko‘rmaydi— Abdug‘afur Rasulov, adabiyotshunos

Nazrul Islom shoir bo‘lib tug‘ildi

Qisqacha: «Ruhlar isyoni» dostonining birinchi fasli Nazrul Islomning shoir bo‘lib tug‘ilishi bilan boshlanadi. Yigit yoshiga yetganda uning boshiga ishq otli qush qo‘nadi va qalamidan ishqiy baytlar sochiladi. Matnda aytilishicha, yetti asr avval tug‘ilsa, u Xusrav Dehlaviydek dostonlar, Mirzo Boburdek ruboiylar, Bedilona g‘azallar bitar edi. Ammo zamon boshqacha, el dardi o‘zga edi va zamon uning yuragini so‘rardi.
O‘zga edi ammo fursat, / O‘zga edi el dardi. / Zamon uning / Yonib turgan / Yuragini so‘rardi.— «Ruhlar isyoni», birinchi fasl

Mustamlaka Hindiston va Isyon qo‘shig‘i

Qisqacha: Doston Nazrul Islom tug‘ilmasdan oldin Hindiston ingliz zobitlari qo‘lida ezilgan paytni tasvirlaydi. Zobitlar oq o‘rgimchakdek Hindiston qonini so‘rar, hindu bilan musulmon esa bir-birini so‘yardi. Shoir hind xalqining zardobini yutar, qalbini bayroq qilib ko‘tarardi. «Isyon qo‘shig‘i»da u insonni so‘ylashga, uyg‘onishga va ozod bo‘lib qolishga chorlaydi.
So‘yla, inson, / So‘yla, qadding / Ko‘tarib baland. / Yuksaklikda sening qadring / Himolay monand.— «Isyon qo‘shig‘i», «Ruhlar isyoni»
Tug‘ilgansan ozod, mudom / Ozod bo‘lib qol— «Isyon qo‘shig‘i» yakuni

Isyon she’riga munosabat

Qisqacha: «Isyon qo‘shig‘i» mushoira minbaridan yangradi. Ba’zilar uni she’r emas dedi, boshqalar uni Sa’diy va Hofiz uchun begona deb hisobladi. Nazrul Islomni hindu «jobon», musulmon «kofir» dedi. Ko‘pchilik haq so‘z aytilgan, ammo zamon bunga yo‘l bermaydi, uyda bola-chaqa bor, deb oqlandi.

G‘alayon: Kalkutta, 1926-yil

Qisqacha: Ikkinchi fasl «G‘alayon» Kalkutta, 1926-yilga bag‘ishlanadi. Kalkuttada hindu va musulmon to‘qnashib, ko‘cha qonga to‘ladi, butxona va masjidlar vayron bo‘ldi. Derazadan oq tan janob mojaroni kuzatib xursand turardi. Nazrul Islom olomonga qarab qotillikni to‘xtatishni, bosqinchini Hind bahriga uloqtirib, birlashishni so‘radi.
Bosqinchining / Qadimdanoq – / Falsafasi ayondir. / El ichida bo‘lsa nifoq, / Demak, zolim omondir.— Nazrul Islom nutqi, «G‘alayon»

Nazrul Islomning qamalishi

Qisqacha: Nazrul Islom tunda uydan olinib, xalqdan uzoq bir xonaga solindi. Hakamlar uni g‘alayonning sababkori dedilar. Uni Hindu bilan muslim orasiga qutqu solgan, xalqiga yov deb ayblashdi. Soqchilarning bir yoni hindu, bir yoni musulmon edi va ikkalasi ham uni turtardi.

Uchinchi fasl: Tutqunlikda

Qisqacha: Uchinchi fasl «Tutqunlikda» deb nomlanadi. Zindondagi Nazrul Islom onasidan kechirim so‘raydi, chunki o‘zini faqat onasi oldida gunohkor biladi. Jismi qafasda bo‘lsa-da, ruhida ozodlik bor. U tor zindon tuynugidan osmonda uchayotgan qushlarga havas qiladi. Yurtini fil singari kuchli va yuvosh deb ta’riflaydi va uni ozod ko‘rishni orzu qiladi.
Tug‘ilishdan qul emasman, / Qullik yot bu jonimga.— Nazrul Islom, «Tutqunlikda»

Ozodlik fasli va shoir taqdiri

Qisqacha: Beshinchi fasl «Ozodlik»da el Nazrul Islom ismini bayroq qilib qo‘zg‘aladi va uni zindondan olib chiqadi, ammo faqat jismini. Shoir hushdan ayrilgan, ozodlik nafasini his etmaydi. Qirq yil o‘tdi, bosqinchilar yurtdan ketdi, ammo u buni ko‘rmadi. Nazrul Islom yetmish besh yil yashadi, ammo o‘ttiz ikki yoshda bu dunyoni tashladi.
Shoirlik – yurakda qon – / Silqib turgan jarohat.— Nazrul Islom ruhi, «Ruhlar isyoni»

«Inson» qasidasi (1973)

Qisqacha: «Inson» qasidasida shoir insonga murojaat qiladi: sen sultonsan, mehmon ham mezbonsan, dunyoda ham yaxshilik, ham yomonlik sendan. Inson ilm narvoniga minib, funun osmoniga chiqdi, ammo dahshatli balolar ham yaratdi. Zamin – onaizoring, shuning uchun uni bo‘ston qilish kerak. Qasida 1973-yilga tegishli bo‘lib, so‘nggida shoir Erkin nomini tilga oladi.
Bo‘lmasin subhing qaro, / Bor bo‘l mudom borliq aro, / O‘zni etgil doimo / Inson o‘zing, inson o‘zing.— Erkin Vohidov, «Inson» (Qasida)

«Yaxshidir achchiq haqiqat»

Qisqacha: «Yaxshidir achchiq haqiqat» she’rida shoir achchiq haqiqat yaxshi, shirin yolg‘on esa yomon, deydi. Shirin yolg‘onga aldanib qolish ham, so‘ng qiynalish ham yomon. Dard va alamni ichga yutmay aytish yaxshiligi ta’kidlanadi. Oxirida shoir o‘ziga murojaat qilib, boshiga qilich kelsa ham rostni aytishga undaydi.
Gar qilich kelsa boshingga, / Qo‘rqma, Erkin, rostni ayt, / Yaxshidir achchiq haqiqat, / Lek shirin yolg‘on yomon.— Erkin Vohidov, «Yaxshidir achchiq haqiqat»

«Ruhlar isyoni» tahlili

«Ruhlar isyoni» dostoni Erkin Vohidov ijodida muhim o‘rin tutadi. Doston o‘tgan asrning birinchi yarmida yashab ijod etgan otashin bengal shoiri Nazrul Islomning qahramonona va fojiali taqdiriga bag‘ishlanadi. Shoirga qalbidagi dardini ifodalash uchun Nazrul Islomning achchiq qismati vosita bo‘lgan. Chunki o‘sha davrda O‘zbekiston ham sobiq Ittifoqning mustamlakalaridan biri bo‘lib, o‘zbek xalqining erki va mustaqilligi o‘z qo‘lida emas edi.

Dostondagi qator mavzularni yoritishda shoir turli xil afsona hamda rivoyatlardan foydalanadi. Dostonning uchinchi faslidagi «tutqunlik» mavzusida Nazrul Islomning zindondagi o‘y-xayollari, insoniy his-tuyg‘ulari mohirona va ishonarli tarzda bayon etiladi.

Erkin Vohidovning «Ruhlar isyoni» dostoni shoir adabiy merosining, umuman, XX asr o‘zbek dostonlarining eng sara namunalari qatorida turadi.

Bilimingizni sinang

Erkin Vohidov qaysi yillarda yashab ijod etgan?
  1. 1936–2017
  2. 1938–2015
  3. 1934–2012
  4. 1940–2019

To‘g‘ri javob: 1936–2017. Erkin Vohidov 1936–2017-yillarda yashagan.

«Ruhlar isyoni» dostoni kimning qalamiga mansub?
  1. Nazrul Islom
  2. Abdulla Oripov
  3. Erkin Vohidov
  4. Umarali Normatov

To‘g‘ri javob: Erkin Vohidov. «Ruhlar isyoni» Erkin Vohidovning dostoni bo‘lib, bengal shoiri Nazrul Islom taqdiriga bag‘ishlangan.

Erkin Vohidovning «Ruhlar isyoni» dostoni qaysi shoirning qahramonona va fojiali taqdiriga bag‘ishlangan?
  1. Nazrul Islom
  2. Mirzo Bobur
  3. Xusrav Dehlaviy
  4. Bedil

To‘g‘ri javob: Nazrul Islom. Dostonning bosh qahramoni otashin bengal shoiri Nazrul Islomdir.

«Ruhlar isyoni» dostonida yosh shoir Nazrul Islomning boshiga kelib qo‘nadigan qush qanday nom bilan ataladi?
  1. Ishq otli qush
  2. Hurriyat otli qush
  3. Baxt otli qush
  4. Ozodlik otli qush

To‘g‘ri javob: Ishq otli qush. Dostonda yosh shoirning boshiga ishq otli qush kelib qo‘nadi.

Dostonga ko‘ra, Nazrul Islom boshqa zamonda tug‘ilganida kimlarga o‘xshab ijod qilgan bo‘lardi? Moslang: 1) dostonlar bitardi; 2) ruboiylar bitardi; 3) g‘azallar bitardi. a) Mirzo Bobur; b) Bedil; c) Xusrav Dehlaviy
  1. 1-a, 2-b, 3-c
  2. 1-c, 2-a, 3-b
  3. 1-b, 2-c, 3-a
  4. 1-c, 2-b, 3-a

To‘g‘ri javob: 1-c, 2-a, 3-b. Dostonlar — Xusrav Dehlaviydek, ruboiylar — Mirzo Boburdek, g‘azallar — Bedilona bitgan bo‘lardi.

«Ruhlar isyoni» dostonida Hindiston manzarasida qaysi ikki daryo tilga olinadi?
  1. Ganga va Jamuna
  2. Oqdaryo va Qoradaryo
  3. Sind va Brahmaputra
  4. Amudaryo va Sirdaryo

To‘g‘ri javob: Ganga va Jamuna. Dostonda Ganga ko‘zyosh bo‘lib, Jamuna qon bo‘lib oqadi.

«Ruhlar isyoni» dostonining qaysi qismida Nazrul Islom hind xalqini asriy qullikka qarshi kurashga chorlaydi?
  1. «Isyon qo‘shig‘i»
  2. «Ozodlik»
  3. «Tutqunlikda»
  4. «G‘alayon»

To‘g‘ri javob: «Isyon qo‘shig‘i». «Isyon qo‘shig‘i» dostonning insonni ozodlikka chorlovchi qismidir.

«Tug‘ilishdan qul emasman, Qullik yot bu jonimga» misralari «Ruhlar isyoni»ning qaysi faslida keltirilgan?
  1. Uchinchi fasl «Tutqunlikda»
  2. Beshinchi fasl «Ozodlik»
  3. Ikkinchi fasl «G‘alayon»
  4. Birinchi fasl

To‘g‘ri javob: Uchinchi fasl «Tutqunlikda». Bu misralarni zindondagi Nazrul Islom aytadi; uchinchi fasl «Tutqunlikda» deb nomlanadi.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiAlp Er To‘nga marsiyasi, qadimgi maqollar, Yusuf Xos HojibKeyingi →Qutadg‘u bilig: Kuntug‘di, Oyto‘ldi va O‘zg‘urmish