XotirAI logotipiXotirAI
📖 11-sinf · Adabiyot · 80–94-b.

Rauf Parfi she’riyati va mustaqillik davri she’riyati

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Rauf Parfi hayoti

Rauf Parfi (Tursunali Parfiyev) 1943-yil 27-sentabrda Toshkent viloyati, Yangiyo‘l tumanidagi Sho‘ralisoy qishlog‘ida tug‘ilgan. Dastlab o‘rta maktabda o‘qidi. Keyin ToshDUning filologiya fakultetida tahsil oldi.

Rauf Parfining o‘zbek she’riyatiga qo‘shgan hissasi yuksak baholanib, unga 1999-yil «O‘zbekiston xalq shoiri» unvoni berildi. Shoir 2005-yilda Toshkent shahrida vafot etdi.

Rauf Parfi ijodi va tarjimalari

Shoirning «Karvon yo‘li» nomli birinchi she’rlar to‘plami 1968-yilda nashrdan chiqdi. Shundan keyin uning «Aks-sado», «Tasvir», «Xotirot», «Ko‘zlar», «Qaytish», «Sabr daraxti», «Sukunat», «Tavba», «So‘nggi vido», «Sakina» kabi she’riy to‘plamlari chop qilindi.

Shoir ijodida inson erki, Vatan ozodligi, Turkiston yodi, muhabbat tuyg‘usi kabi adabiy mavzular yetakchilik qiladi. Shoir o‘z quvonchlari, dard-u alami ifodasida, ko‘pincha, tabiat unsurlariga murojaat qiladi.

Tarjimon sifatida u Bayronning «Manfred», Nozim Hikmatning «Inson manzaralari», Karlo Kaladzening «Dengiz xayoli», A. Tvardovskiyning «Zaytun novdasi» asarlari va boshqa ko‘plab jahon adabiyoti namoyandalarining she’rlarini o‘zbek tiliga o‘girdi.

«Tong otmoqda» she’ri

Qisqacha: «Tong otmoqda» she’rida tong otishi urush manzarasi bilan tasvirlanadi: tong o‘qlar otadi, quyosh zambarakka o‘xshatiladi. Yaralangan Yer shari yotadi. Odamlar musaffo tongga yuragini tutadi va shu tong uchun jahonga kelib, shu tong deb o‘tadi.

«Tong otmoqda» she’rida shoirning umidlari, yorqin tuyg‘ulari ifodasini topgan. E’tibor berilsa, bunda quyosh zambarakka, uning zarrin nurlari o‘qlarga qiyoslangan.

Tong otmoqda, tong o‘qlar otar, / Tong otmoqda, quyosh – zambarak.— Rauf Parfi, «Tong otmoqda»

«Yomg‘ir yog‘ar» she’ri

Qisqacha: «Yomg‘ir yog‘ar» she’rida lirik qahramon yomg‘irga bag‘rini ochadi, asta yomg‘irni unutadi va oxir yomg‘irga asir bo‘ladi. Natijada qog‘ozga ko‘ngil yog‘a boshlaydi, ya’ni she’r tug‘iladi. «Yomg‘ir yog‘ar, shig‘alab yog‘ar» misrasi qaytariladi.

She’rdagi «Yomg‘ir yog‘ar, shig‘alab yog‘ar» misrasi olti marta qaytariladi. Bunday takror misoli yomg‘irning yog‘ish tovushini eshitishga, yomg‘irning yerga tushish harakatini tasavvur etishga yordam beradi.

Rauf Parfi o‘z she’rida so‘z, misra, tovushlar takroridan maydonga keladigan takrir, tavze’ hamda o‘zaro qarshilantirishdan paydo bo‘lgan tazod kabi badiiy san’atlardan unumli foydalangan.

«Yoz kechasi» she’ri

Qisqacha: «Yoz kechasi» she’rida yoz kechasi tasvirlanadi: qovun palakda tars yoriladi, oltin shaftolilar to‘kiladi. Dalalar uyquda yotadi, ariqlarda esa suv uyg‘oq bo‘lib, polizlarga shoshib ketadi. Chigirtkalar yoz sha’niga qo‘shiq to‘qiydi, yoz yomg‘iri esa iliq.

She’rda shoir jonlantirish, tashxis san’atini qo‘llagan holda dalalarni insondek uxlatadi. Unga zid o‘laroq, oqar suvlar hamisha uyg‘oq.

«Chigirtkalar chirillar chunon» – bu misradagi «ch» tovushining nazokati mitti hasharotlar kuylayotgan kuy nafosatiga qo‘shiladi.

«Yana qaytib keldim...» she’ri

Qisqacha: «Yana qaytib keldim...» she’rida lirik qahramon onasiga murojaat qilib, qishlog‘iga qaytganini aytadi. U chang to‘zgan yo‘lni, tomida maysa o‘sgan uyni sog‘ingan. Sopol kosada muzdek quduq suvini ichmoqchi, tandirdan uzilgan issiq nonni eslaydi. Dil turkiy olamni sog‘ingani, targ‘ilini so‘rashi va onasiga salomatman deyishi tasvirlanadi.
Qaytib keldim yana. Chang to‘zgan / Yo‘limizni sog‘indim, ona. / Tom ustida maysalar o‘sgan / Uyimizni sog‘indim, ona.— Rauf Parfi, «Yana qaytib keldim...»

«Yurak» she’ri

Qisqacha: «Yurak» she’ri yurakka murojaat bilan yoziladi. Lirik qahramon yurak yo‘llarida takror turganini va so‘zlaganini aytadi, yurakning haqligini tan oladi. U Turkiston atalgan butun Vatanni istaydi. Qalbni ajoyib diyor, shodlik va hasratning maskani deydi va yurakni qog‘ozga jarroh kabi sovuqqon yulib qo‘yishdan o‘ylaydi.
Men faqat Turkiston atalgan yorqin, / Bir butun Vatanni istayman, xolos.— Rauf Parfi, «Yurak»

Rauf Parfi she’rlari tahlili

XX asr o‘zbek adabiyoti tarixida o‘zining betakror she’rlari bilan o‘ziga munosib o‘ringa ega bo‘lgan shoirlardan biri Rauf Parfidir. Rauf Parfi she’riyat maydoniga XX asrning 60-yillarida kirib keldi. Birinchi kitobi «Karvon yo‘li» deb nomlanadi.

Shoir she’rlarida Vatan, ona, inson, tabiat mavzulari yetakchilik qiladi.

«Tong otmoqda», «Yomg‘ir yog‘ar», «Yoz kechasi», «Yana qaytib keldim...», «Yurak» she’rlari ijodkorning nechog‘li favqulodda iste’dod sohibi ekanligidan, tabiat lirikasi bilan inson «men»i uyg‘un va hamohang shaklda tarannum etilganidan darak berib turibdi.

Mustaqillik davri adabiyoti

XX asr o‘zbek xalqining boy madaniyati va badiiy tafakkuri tarixida alohida o‘ziga xos bosqich sanaladi. Bu davrda o‘zbek adabiyotining taraqqiyot yo‘lida realistik tasvir tamoyili yetakchilik qildi.

1991-yil 1-sentabrida O‘zbekiston mustaqillikka erishdi. Demak, o‘sha voqelikdan keyingi davr adabiyoti «Mustaqillik davri o‘zbek adabiyoti» deb atalishi tabiiy sanaladi. Badiiy ijodning har bir yo‘nalishi – nazm, nasr va dramaturgiya mohiyat e’tibori bilan mustaqillik davrining mavzulari bilan boyidi.

Mustaqillik davri o‘zbek she’riyati

Mafkuraviylashgan eski adabiy siyosatdan boshqacha, ya’ni inson erkini qadrlash, Vatanning chin saodati, buyuk kelajagi uchun qayg‘urish, milliy o‘zlikni anglash, milliy qadriyatlarni e’zozlash kabi qator mavzular bu davr she’riyatida yetakchilik qildi.

Abdulla Oripov bir she’rida: «Yurtim, seni faqat boyliklaring-chun Sevgan farzand bo‘lsa, kechirma aslo!» deb xitob qildi.

Bu dunyoga bir qo‘shiq, / Berib ketgin, shoirim – / Marhumlar uyg‘onsinlar, / Uxlolmasin tiriklar.— Usmon Azim

Jamol Kamol: Asr bilan vidolashuv

Qisqacha: Jamol Kamolning «Asr bilan vidolashuv» she’ri yigirmanchi asr bilan xayrlashuvdir. Unda asr ofatlari, qirg‘in va mustabidlar, atomning ko‘rilishi, ilmning olis yulduzga yetishi va inson oyga qadam qo‘yishi tasvirlanadi. Yettinchi bo‘limda Orol qulligimiz qurboni bo‘ldi deyiladi. Oxirida ozod Vatan uchun xursandlik va mustaqillikka tashakkur aytiladi.
Istiqlol, ey mening asriy murodim, / Ko‘zlarim ustiga qo‘yaber qadam— Jamol Kamol, «Asr bilan vidolashuv»

Oydin Hojiyeva she’ri

Qisqacha: Oydin Hojiyevaning she’rida tiniq bir Ayol dunyoni balo-qazodan asraydi. Uning oyog‘ida tilla kavush emas, kirza etik, g‘o‘za boshiga egilib polaponini unutadi. Erkaklar shiyponni chog‘lab qochganda, shoir ayoldan qachon hordiq bilishini so‘raydi.

Bilimingizni sinang

Rauf Parfining asl ismi-sharifi qanday?
  1. Rauf Parfiyev
  2. Tursunali Parfiyev
  3. Tursunali Raufov
  4. Tursunboy Parfiyev

To‘g‘ri javob: Tursunali Parfiyev. Rauf Parfining asl ismi Tursunali Parfiyev.

Shoir Rauf Parfi qachon tug‘ilgan?
  1. 1950-yil 27-sentabr
  2. 1943-yil 1-sentabr
  3. 1943-yil 27-sentabr
  4. 1936-yil 27-sentabr

To‘g‘ri javob: 1943-yil 27-sentabr. Rauf Parfi 1943-yil 27-sentabrda tug‘ilgan.

Rauf Parfi qaysi joyda tug‘ilgan?
  1. Samarqand viloyati, Yangiyo‘l tumanidagi Sho‘ralisoy qishlog‘i
  2. Toshkent viloyati, Yangiyo‘l tumanidagi Sho‘ralisoy qishlog‘i
  3. Toshkent viloyati, Yangiyo‘l tumanidagi Gulbahor qishlog‘i
  4. Toshkent viloyati, Chirchiq tumanidagi Sho‘ralisoy qishlog‘i

To‘g‘ri javob: Toshkent viloyati, Yangiyo‘l tumanidagi Sho‘ralisoy qishlog‘i. Shoir Yangiyo‘l tumanidagi Sho‘ralisoy qishlog‘ida tug‘ilgan.

Rauf Parfi oliy ma’lumotni ToshDUning qaysi fakultetida olgan?
  1. Tarix
  2. Filologiya
  3. Xalqaro munosabatlar
  4. Huquqshunoslik

To‘g‘ri javob: Filologiya. U ToshDUning filologiya fakultetida tahsil olgan.

Rauf Parfining birinchi she’rlar to‘plami qanday nomlanadi va qachon nashr etilgan?
  1. «Karvon yo‘li», 1968-yil
  2. «Aks-sado», 1968-yil
  3. «Sabr daraxti», 1999-yil
  4. «Karvon yo‘li», 1975-yil

To‘g‘ri javob: «Karvon yo‘li», 1968-yil. Birinchi to‘plam «Karvon yo‘li» 1968-yilda chiqqan.

Quyidagi nomlardan qaysi biri Rauf Parfining she’riy to‘plami hisoblanadi?
  1. «Zaytun novdasi»
  2. «Manfred»
  3. «Dengiz xayoli»
  4. «Sabr daraxti»

To‘g‘ri javob: «Sabr daraxti». «Sabr daraxti» shoirning to‘plami; qolganlari uning tarjimalari.

Rauf Parfi Bayronning qaysi asarini o‘zbek tiliga tarjima qilgan?
  1. «Zaytun novdasi»
  2. «Dengiz xayoli»
  3. «Inson manzaralari»
  4. «Manfred»

To‘g‘ri javob: «Manfred». Rauf Parfi Bayronning «Manfred» asarini o‘zbekchaga o‘girgan.

Rauf Parfi tarjima qilgan asarlarni mualliflari bilan moslang: 1) «Inson manzaralari»; 2) «Dengiz xayoli»; 3) «Zaytun novdasi». a) A. Tvardovskiy; b) Karlo Kaladze; c) Nozim Hikmat
  1. 1-a, 2-b, 3-c
  2. 1-b, 2-a, 3-c
  3. 1-c, 2-b, 3-a
  4. 1-c, 2-a, 3-b

To‘g‘ri javob: 1-c, 2-b, 3-a. Inson manzaralari — Nozim Hikmat, Dengiz xayoli — Karlo Kaladze, Zaytun novdasi — Tvardovskiy.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiQutadg‘u bilig: Kuntug‘di, Oyto‘ldi va O‘zg‘urmishKeyingi →Qutadg‘u bilig dostoni va Rabg‘uziy