XotirAI logotipiXotirAI
📖 11-sinf · Adabiyot · 118–121-b.

Muhammad Ali «Sohibqiron o‘ylari» va mustaqillik davri dramaturgiyasi

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Valiahd Muhammad Sulton madhi

Qisqacha: Amir Temur huzurida valiahd shahzoda Muhammad Sulton madh etiladi: u jahon amirzodasi, zamona bahodiri, aqlli va pahlavon deyiladi. Temur uni Ashparaga yuborgan, Samarqandni ishonib topshirgan, unga Hulokuxon taxtini in’om etgan, Rum fathi uning nomiga bitilgan. Valiahd nomi aytilganda Sohibqironning chehrasi ochiladi, ko‘ngli yashnaydi.

Eronda edi, shekilli, qaysidir shaharda bir nokasning unga pichoq urganini eshitganda, to shahzodaning to‘rt muchasi sog‘ ekani haqida aniq xabar olmaguncha, ko‘z ko‘zga tushmaguncha o‘zini qayerga qo‘yarini bilmagandi.

Nihol ekkan chol hikoyasi

Qisqacha: Amir Temur bahor, navro‘z pallasida Misr qishlog‘i yonidagi Bog‘i Davlatobodga borayotib, daraxt o‘tqazayotgan sakson yoshlardagi cholni ko‘rdi. Chol meva uchun besh-olti yil kerakligiga qaramay, «Noumid shayton» deb nihol ekaverdi. Temur cholga havas qilib, dinor to‘la hamyonni berdi. Chol qaytarib chaqirib, daraxtini ekiboq mevasini totib turganini aytdi.
Uning mevasi nasib etadi, o‘g‘lim, Xudo xohlasa!— Chol, Muhammad Ali «Sohibqiron o‘ylari»

Temur: nihol – shahzoda

Ha, donishmandlar donishmandi ekan o‘sha oqsoqol bobo! Toj-taxtimning yagona vorisi, valiahd shahzoda Muhammad Sulton ham ekkan niholimdur, – dedi Amir Temur ko‘ngli iyib.

Qisqacha: Temur choldek o‘z niholi mevasidan bahramand bo‘layotganini aytadi: bu nihol – Muhammad Sulton. U shahzoda uzoq yillar Turon yurtini emin-u omon saqlashini va Xudo unga e’timodini barqaror qilishini tiladi. Dodxoh ham takrorlab, ular duoga qo‘l ko‘tardilar.

O‘zbek dramaturgiyasi ildizlari

Adabiyotshunoslik fani e’tiboridan dramaga xos adabiy-nazariy qonun-qoidalarga mos asarlarning sahnaga chiqishi XX asr boshlaridagi o‘zbek madaniy muhiti bilan bog‘liq. Jadid ma’rifatchilari dramatik asarlar o‘ynaladigan teatr sahnasiga ibratxona sifatida qarashgan edi. Teatr sahnalari o‘z vaqtida taraqqiyot yo‘liga chiqayotgan xalq uchun bamisoli oyina vazifasini o‘tadi.

Komediya, fojia, tragikomediya

Dramatik tur janrlaridan biri bo‘lgan komediyada muallif o‘z g‘oyasini xarakter, kulgi va shunga mos tanlangan voqelikning sahnadagi badiiy talqini vositasida ifodalaydi.

Fojia janrida esa qahramonlararo, mavjud ijtimoiy-ma’naviy muhitlararo haddan tashqari kuchli ziddiyatlar oqibati bo‘lgan fojia ko‘rsatiladi; bu ayanchli vaziyat tufayli o‘quvchi yoki tomoshabin qalbida achinish tuyg‘usi paydo bo‘ladi.

O‘zbek dramaturgiyasi tarixida o‘zida har ikki adabiy janrga xos xususiyatlarni jamlagan «Temir xotin» nomli (Sharof Boshbekov) tragikomediya ham mavjud.

Mustaqillik davri dramasi

O‘zbek dramaturgiyasi tarixida mustaqillik davri alohida bosqich sanaladi. Bu davr o‘zbek dramalarida o‘zbekona turmushning eng muhim qirralariga, milliy qadriyatlar va urf-odatlar talqiniga alohida diqqat qaratiladi. Insonga milliy o‘zlikni anglatishda dramatik asarlar so‘z san’atining boshqa janrlariga qaraganda kuchliroq ta’sir o‘tkazadi.

Dramatik asar voqelikning o‘ziga xos badiiy talqini bo‘lgani uchun obrazlar tabiati ham dialogik va monologik nutq, xatti-harakat, imo-ishora, sukut, yig‘i yoki kulgi kabi sahnaga xos tasviriy-psixologik vositalar yordamida ochiladi.

Bilimingizni sinang

«Padarkush» dramasi kimning qalamiga mansub?
  1. Mahmudxo‘ja Behbudiy
  2. Abdulla Oripov
  3. Sharof Boshbekov
  4. Fitrat

To‘g‘ri javob: Mahmudxo‘ja Behbudiy. «Padarkush» dramasining muallifi Mahmudxo‘ja Behbudiydir.

«Abulfayzxon» dramasining muallifi kim?
  1. Sharof Boshbekov
  2. Fitrat
  3. Abdulla Oripov
  4. Mahmudxo‘ja Behbudiy

To‘g‘ri javob: Fitrat. «Abulfayzxon» dramasi Fitrat qalamiga mansub.

Abdulla Oripov qaysi dramatik asarning muallifi sifatida tilga olingan?
  1. «Abulfayzxon»
  2. «Padarkush»
  3. «Sohibqiron»
  4. «Temir xotin»

To‘g‘ri javob: «Sohibqiron». «Sohibqiron» dramasining muallifi Abdulla Oripovdir.

«Temir xotin» tragikomediyasi kimning asari?
  1. Fitrat
  2. Sharof Boshbekov
  3. Mahmudxo‘ja Behbudiy
  4. Abdulla Oripov

To‘g‘ri javob: Sharof Boshbekov. «Temir xotin» Sharof Boshbekovning tragikomediyasidir.

Sharof Boshbekovning «Temir xotin» asari qaysi janrga mansub?
  1. Tarixiy doston
  2. Fojia
  3. Tragikomediya
  4. Komediya

To‘g‘ri javob: Tragikomediya. «Temir xotin» komediya va fojia xususiyatlarini jamlagan tragikomediyadir.

Dramatik tur janri bo‘lgan komediyada muallif o‘z g‘oyasini qanday vositalar orqali ifodalaydi?
  1. Xarakter, kulgi va tanlangan voqelikning sahnadagi badiiy talqini orqali
  2. Faqat lirik kechinmalar va tabiat tasviri orqali
  3. Haddan tashqari kuchli ziddiyat va qahramonlar fojiasi orqali
  4. Voqea bayoni va tarixiy sanalar ro‘yxati orqali

To‘g‘ri javob: Xarakter, kulgi va tanlangan voqelikning sahnadagi badiiy talqini orqali. Komediyada g‘oya xarakter, kulgi va voqelikning sahnadagi talqini bilan ifodalanadi.

Fojia janrida o‘quvchi yoki tomoshabin qalbida qanday tuyg‘u paydo bo‘ladi?
  1. Hayrat va befarqlik
  2. Achinish tuyg‘usi
  3. G‘ururlanish va hasad
  4. Kulgi va quvonch

To‘g‘ri javob: Achinish tuyg‘usi. Fojia ayanchli vaziyat tufayli qalbda achinish tuyg‘usini uyg‘otadi.

Jadid ma’rifatchilari dramatik asarlar o‘ynaladigan teatr sahnasiga nima sifatida qaragan?
  1. Savdoxona
  2. Ibratxona
  3. Sayilgoh
  4. Majlisxona

To‘g‘ri javob: Ibratxona. Jadidlar teatr sahnasini ibratxona deb bilgan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiXondamir «Makorim ul-axloq»idan parchalar (Alisher Navoiy)Keyingi →Erkin A’zam «Tanho qayiq» dramatik rivoyati (1-qism)