XotirAI logotipiXotirAI
📖 11-sinf · Adabiyot · 122–133-b.

Erkin A’zam «Tanho qayiq» dramatik rivoyati (1-qism)

Mavzular

Erkin A’zam va «Tanho qayiq»

TANHO QAYIQ. Orol bobodan dramatik rivoyat. Erkin A’ZAM, O‘zbekiston xalq yozuvchisi (1950-yilda tug‘ilgan).

Birinchi qism, 1. Atrofi qamish chiy bilan o‘ralgan, dov-daraxtsiz yaydoq hovli. Bir yonda bahaybat duradgorlik dastgohi, tegishli asbob-anjom; yerda eski imoratlardan chiqqan uzun-qisqa taxta-yu tunuka qirqimlari, nam latta o‘rab simga tortilgan egma-qayishqoq tol novdalari-yu yirik-yirik mum palaxsalari va qirindi-payraxalar aralash-quralash bo‘lib yotibdi.

Orol boboning tongi

Qisqacha: Tong bo‘zarganda Orol bobo tom ustidagi qayiqda uyg‘onadi. U avval qum o‘rniga suvni ko‘rgandek bo‘lib, Orol qaytib kelganini, qayiqlar suzayotganini o‘ylaydi, so‘ng bu tush ekanini anglaydi. O‘zini «esini yegan telba chol» deydi. Bobo qayiqdagi qarmoqqa ilashgan katta baliqni olib, Xudoga shukr aytadi.

Shundan oting «Orolbola» bo‘lib ketdi. Keyin-keyin – Orolboy, endilikda – Orol bobo.

Sen yasagan qayiqlar, shogirdlaring yasagan qayiq. Suvga tashna, suvga ilhaq. Suzadigan suv bo‘lmasa, mavj-u to‘lqinlar bo‘lmasa, yasagan qayig‘ing kimga kerak?!

Shayton va Orol haqida suhbat

Qisqacha: Tushlikda shogirdlar Jumaboy, Tilovbergan, Genjamurod bor. Orol bobo hushtak chalishni shaytonni chaqirishga o‘xshatadi va shayton odamzod ichida bo‘lishini aytadi. U shogirdlarning dillari beg‘ubor deydi. Orol qaytib keladi, deb ishonadi va Orolning qurishiga odamlar sababchi, deb hisoblaydi. Keyin shogirdlarga ish buyuradi.

Albatta qaytadi! Men ko‘rolmasam, sizlar ko‘rasizlar o‘sha kunni, xudo xohlasa! Bu yasagan qayiqlaring nima uchun axir!..

Ametning shisha rejasi

Qisqacha: Orol bobo Ametning bir necha kundan beri kelmaganidan tashvishlanadi. Amet kelib, shogirdlarga yerga chizib reja tushuntiradi: ovulni shisha bosib yotibdi, uni olib, Orol tomoniga tashlab ketilsa, suvday yaltirab yotadi. Amet buni cholning ko‘nglini ovlash deydi. Jumaboy va Genjamurod rozi bo‘lmaydi, Amet esa uni o‘zi bajarishini aytadi.
Men hech qayoqqa bormayman!— Amet, Erkin A’zam «Tanho qayiq»

Qayiqlarni tomga qo‘yish

Qisqacha: Orol bobo shogirdlarga ikkita qayiqni tomga qo‘yishni buyuradi. Pirnazar eshkak ko‘chib ketgani uchun qizg‘ish qayiqni Najim muallimning tomiga qo‘ydiradi. Tilovbergan qorasini To‘qliboy polvonnikiga taklif qilsa, Orol bobo rad etadi. Qayiqlardan biri Jang‘il momoning kulbasiga qo‘yiladi. Bobo ularni qo‘ltiqlab olishga o‘rgatadi, so‘ng yolg‘iz qolib o‘zini xudbin chol deb ayblaydi.
Suv – bo‘ladi! Suv – keladi!..— Orol bobo, Erkin A’zam «Tanho qayiq»

O‘g‘li Qalimbetning kelishi

Qisqacha: Kechqurun «diplomat» ko‘tarib, bashang kiyingan o‘g‘li Qalimbet otasini shahardagi sotib olingan hovliga olib ketmoqchi bo‘ladi. Orol bobo onasi shu yerda yotganini aytib rad etadi. Qalimbet Orol qaytmaydi desa, Orol bobo undan jahli chiqib, Xudo to‘ldiradi deydi. Vasiyat qiladi: o‘lsa, jasadi qayiqqa solinib Orolga tashlansin. Qalimbet Gulxadicha deputat bo‘lmoqchiligini aytadi.
Xudo senlarga insof bergan kuni u o‘z-o‘zidan suvga to‘ladi!— Orol bobo, Erkin A’zam «Tanho qayiq»

Planshet va «tanho qayiq»

Qisqacha: Qalimbet planshetda nevaralarni ko‘rsatadi: Kamol, Gulzira, Kenjabek. Orol bobo Kamolni arslondek bo‘libdi deydi va planshetga lab tekkizadi. So‘ng Qalimbet dunyo xaritasini ko‘rsatib, Orolni topishni so‘raydi. Orol xaritada shuginami, deb xafa bo‘lgan bobo planshetni nari suradi. Qalimbet kinoya qilib, o‘rtasida bitta qayiq, yakka, tanho qayiq, unda – siz, deydi.
O‘-o‘rtasida bitta qayiq – yakka, tanho qayiq, unda – siz...— Qalimbet, Erkin A’zam «Tanho qayiq»

Bilimingizni sinang

Erkin A’zam adabiyotimizda qanday unvonga sazovor adib sifatida ko‘rsatiladi?
  1. O‘zbekiston xalq shoiri
  2. O‘zbekiston xalq o‘qituvchisi
  3. O‘zbekiston xalq artisti
  4. O‘zbekiston xalq yozuvchisi

To‘g‘ri javob: O‘zbekiston xalq yozuvchisi. Erkin A’zam O‘zbekiston xalq yozuvchisi.

Erkin A’zamning «Tanho qayiq» asarida Orol bobo tong bo‘zarganda qayerda uyg‘onadi?
  1. Dastgoh yonidagi taxtada
  2. Qamishzor ichidagi kulbada
  3. Ovul chetidagi mozorda
  4. Tom ustidagi qayiqda

To‘g‘ri javob: Tom ustidagi qayiqda. Orol bobo tom ustidagi qayiqda uyg‘onadi.

«Tanho qayiq»da Orol bobo har erta tushida nimani ko‘radi?
  1. O‘g‘li Qalimbet uni shaharga olib ketayotganini
  2. Tom ustidagi qayiq yonib ketayotganini
  3. Ovulni shisha bosib yotganini
  4. Orol suvlari mavjlanib yotganini va qayiqlar suzib yurganini

To‘g‘ri javob: Orol suvlari mavjlanib yotganini va qayiqlar suzib yurganini. Bobo tushida Orol suvga to‘lib, qayiqlar suzayotganini ko‘radi, uyg‘onsa qum.

Orol bobo «Tanho qayiq»da Orolning qurishiga kimlarni sababchi deb hisoblaydi?
  1. Olimlarning noto‘g‘ri hisob-kitoblarini
  2. Qattiq issiq va qurg‘oqchil yillarni
  3. Xudoning irodasi va taqdir hukmini
  4. Odamlarning o‘zini – sen bilan menga o‘xshaganlarni

To‘g‘ri javob: Odamlarning o‘zini – sen bilan menga o‘xshaganlarni. Bobo Orolning boshiga odamlarning o‘zi yetganini aytadi, Xudoni emas.

«Tanho qayiq»da Orol bobo hushtak chalishni nimaga o‘xshatadi?
  1. Shaytonni chaqirishga
  2. Baliq ovlashga
  3. Duo o‘qishga
  4. Qo‘shiq aytishga

To‘g‘ri javob: Shaytonni chaqirishga. Bobo hushtak chalishni shaytonni chaqirishga o‘xshatadi.

«Tanho qayiq»da Orol bobo shayton haqida qanday fikrda?
  1. Faqat g‘aflatdagi bolalarga yaqinlashadi
  2. Hamma joyda bor, odamzod ichida ham bo‘ladi
  3. Faqat cho‘lda, qum orasida yashaydi
  4. Faqat tunda hushtak chalinganda paydo bo‘ladi

To‘g‘ri javob: Hamma joyda bor, odamzod ichida ham bo‘ladi. Shayton hamma joyda bor, hamma joydan topiladi.

«Tanho qayiq»da Jumaboy kimning nevarasi deb ataladi?
  1. Jang‘il momoning
  2. To‘qliboy polvonning
  3. Qulboy qarmoqning
  4. Pirnazarning

To‘g‘ri javob: Qulboy qarmoqning. Jumaboy – Qulboy qarmoqning nevarasi.

«Tanho qayiq»da Orol boboning shogirdlari orasida eng tiki va dadili yigit kim?
  1. Tilovbergan
  2. Genjamurod
  3. Jumaboy
  4. Amet

To‘g‘ri javob: Amet. Shogirdlardan eng dadili Amet.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiMuhammad Ali «Sohibqiron o‘ylari» va mustaqillik davri dramaturgiyasiKeyingi →Saddi Iskandariy: XXXIX, XL, XLI boblar