XotirAI logotipiXotirAI
📖 5-sinf · Adabiyot · 61–77-b.

Hamid Olimjon va «Oygul bilan Baxtiyor» ertak-dostoni

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Hamid Olimjon: umri va bolaligi

Hamid Olimjon
Hamid Olimjon

Hamid Olimjon (1909 – 1944) o‘zbek she’riyatining yorqin vakillaridan biri. U bor-yo‘g‘i 34 yil umr ko‘rgan bo‘lsa-da, o‘zidan boy adabiy meros qoldirgan. Uning asarlari jami o‘n jildni tashkil qiladi. Hamid Olimjon qobiliyatli rahbar va olim ham edi: o‘ttiz yoshga yetar-yetmas O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasini boshqardi, o‘ttiz uch yoshida akademik unvonini oldi.

Hamid Olimjon 1909-yil 12-dekabrda Jizzax shahrida tug‘ildi. Jizzax ko‘plab xalq baxshilarining vatani hisoblanadi.

Hamid Olimjonning onasi Komila aya juda ko‘p doston va ertaklarni yod bilardi. Ularni eshitgan yosh Abdulhamidning xayolida qadimgi asarlar qahramonlari xuddi qayta jonlanardi.

Ta’lim va ilk she’rlar

Hamid Olimjon Jizzaxdagi Narimonov nomidagi boshlang‘ich maktabni tugallab, o‘sha davrda (1932-yilga qadar) O‘zbekistonning poytaxti bo‘lgan Samarqand shahriga bordi. U yerda avval pedagogika bilim yurtida (1923–1926), keyin Pedagogika akademiyasida (1926–1931) tahsil oldi.

Talaba shoirning dastlabki she’rlari Samarqandda chop etiladigan «Zarafshon» gazetasida 1926-yilda bosilgan. Uning «Ko‘klam» nomli birinchi she’rlar to‘plami 1929-yilda o‘quvchilar qo‘liga yetib bordi.

Ijodining yo‘nalishlari

Hamid Olimjon ham zamonaviy, ham tarixiy mavzularda samarali ijod qilardi. Uning «Muqanna» nomli tarixiy, «Jinoyat» deb nomlangan zamonaviy mavzudagi she’riy dramalari bor. Xalqimizning sevimli qo‘shiqlariga aylangan g‘azallari, ko‘plab tarjima asarlari mashhur.

Hamid Olimjon onasidan eshitgan ertak va dostonlar hamda xalq tarixini o‘rganish jarayonida orttirgan bilimlarini umumlashtirib, 1937-yilda «Oygul bilan Baxtiyor» nomli mashhur dostonini yaratdi.

Bolalik kunlarimda, / Tohir-Zuhra, Yoriltosh, / Uyqusiz tunlarimda / Oyni uyaltirgan qosh...— Hamid Olimjon, «Oygul bilan Baxtiyor» dostoni

Doston: Jambil qo‘zg‘oloni

Qisqacha: «Oygul bilan Baxtiyor» ertak-dostoni shoirning bolalik esdaliklari bilan boshlanadi. Juda qadim zamonda Jambil degan yurtda xalq o‘zini qul qilgan xon zulmiga qarshi bosh ko‘taradi. Qo‘zg‘olonga keksa qul Darxon va uning qizi Oygul boshchilik qiladi. Kuchlar teng bo‘lmagani uchun qo‘zg‘olonchilar mag‘lub bo‘ladi, Darxon qizining ko‘z o‘ngida xon tomonidan qatl etiladi.
Qisqacha: Saroyda xizmat qiladigan keksa qul Tarlon zindonda yotgan Oygulni qutqarishga jazm etadi. Qizni sandiqqa solib, yetadigan non bilan birga daryoga oqizib yuboradi. Sandiq uch oy oqib, Jurjon yurtiga kelib qoladi.
Jambil degan tomonda, / Juda qadim zamonda / Qullar isyon qildilar.— «Oygul bilan Baxtiyor» dostoni

Jurjon podshosi va baliq

Qisqacha: Jurjonda kambag‘al chol sandiqni daryodan olib, bozorga olib boradi va o‘g‘ri gumon qilinib podshoh saroyiga keltiriladi. Podshoh cholning boshini kestiradi. Sandiqdan Oygul chiqadi; podshoh uning go‘zalligiga mahliyo bo‘lib, «Sen menga tekkin», deydi. Oygul qirq kun muhlat so‘raydi, podshoh bir kundan ortiq bermaydi. Oygul qirq qizga qo‘shilib cho‘milishni bahona qilib daryoga boradi va o‘zini suvga otadi. Uni Jayhun baliq yutib yuboradi.
Oy deganda yuzi bor, / Kun deganda ko‘zi bor / Bir go‘zal qiz qarshida— «Oygul bilan Baxtiyor» dostoni (Oygul tasviri)

Baxtiyor va Oygulning topilishi

Qisqacha: Susambil yurtida Baxtiyor ismli kambag‘al podachi bor edi; u chinorday qomatli, Rustamday zo‘r edi. U daryo bo‘yida baliqchilardan non so‘raydi, ular to‘rga chiqqanini olishga ruxsat beradi. Baxtiyor Jayhun baliqni ikki ho‘kizga ortib uyiga olib keladi. Otasi bilan baliq qornini yorganda Oygul ko‘zini ochadi, ikkisi bir-birini sevib qoladi. Oygul Baxtiyorning otasidan o‘g‘liga tegishga rozilik so‘raydi.
Qisqacha: Oygul baliq qornidan topgan ikki halqali gavharning birini bozorda sotishni cholga buyuradi. Savdogar gavharga bir sandiq oltin beradi. Oygul oltin bilan xalqni yig‘ib kengash ochadi, odamlarni yangi turmushga boshlaydi va Susambilni jannatmisol yurtga aylantiradi.

Jambilga hujum va g‘alaba

Qisqacha: Oygul qullarning qasosini olishga ahd qiladi. Baxtiyor bilan «Jambilga o‘t ochamiz» deb qaror qilishadi. Oygul katta qo‘shin bilan Jambilga hujum qilib g‘alaba qozonadi. Xon og‘ilda ushlanadi. Oygul elga Tarlon otani rahbar etib tayinlaydi. Jambil xalqi qirq kecha-yu qirq kunduz bayram qiladi, so‘ng Oygul Baxtiyor yurti Susambilga qaytadi.

Dostonning badiiy tili

Qizning oldida bu xirs / Ko‘rsatib yovvoyi hirs— «Oygul bilan Baxtiyor» dostoni (zolim xon tasviri)
Soqchilar zolim xonni, / Bu ajoyib hayvonni / Og‘ilda ushladilar— «Oygul bilan Baxtiyor» dostoni

Bilimingizni sinang

Hamid Olimjon qaysi shaharda tug‘ilgan?
  1. Buxoro
  2. Samarqand
  3. Toshkent
  4. Jizzax

To‘g‘ri javob: Jizzax. Hamid Olimjon Jizzax shahrida tug‘ilgan.

Hamid Olimjon qaysi sanada tug‘ilgan?
  1. 1909-yil 3-iyul
  2. 1910-yil 12-dekabr
  3. 1909-yil 12-dekabr
  4. 1944-yil 12-dekabr

To‘g‘ri javob: 1909-yil 12-dekabr. Hamid Olimjon 1909-yil 12-dekabrda tug‘ilgan.

Hamid Olimjon bor-yo‘g‘i necha yil umr ko‘rgan?
  1. 34 yil
  2. 33 yil
  3. 39 yil
  4. 44 yil

To‘g‘ri javob: 34 yil. Shoir 1909–1944-yillarda, bor-yo‘g‘i 34 yil umr ko‘rgan.

Hamid Olimjonning asarlari jami necha jildni tashkil qiladi?
  1. besh jild
  2. o‘n jild
  3. o‘n ikki jild
  4. yetti jild

To‘g‘ri javob: o‘n jild. Hamid Olimjon asarlari jami o‘n jildni tashkil qiladi.

Hamid Olimjon qaysi yoshida akademik unvonini olgan?
  1. o‘ttiz besh yoshida
  2. o‘ttiz yoshida
  3. o‘ttiz to‘rt yoshida
  4. o‘ttiz uch yoshida

To‘g‘ri javob: o‘ttiz uch yoshida. Shoir o‘ttiz uch yoshida akademik unvonini olgan.

Hamid Olimjonning onasi Komila aya nimalarni juda ko‘p yod bilgan?
  1. g‘azal va ruboiylarni
  2. doston va ertaklarni
  3. qo‘shiq va laparlarni
  4. maqol va topishmoqlarni

To‘g‘ri javob: doston va ertaklarni. Komila aya juda ko‘p doston va ertaklarni yod bilgan.

Hamid Olimjonning bolalikdagi to‘liq ismi qanday bo‘lgan?
  1. Abdulla
  2. Abdulhakim
  3. Abdurahmon
  4. Abdulhamid

To‘g‘ri javob: Abdulhamid. Shoirning bolalikdagi ismi Abdulhamid bo‘lgan.

Hamid Olimjon Jizzaxda kimning nomidagi boshlang‘ich maktabni tugallagan?
  1. Zarafshon
  2. Navoiy
  3. Ulug‘bek
  4. Narimonov

To‘g‘ri javob: Narimonov. Shoir Jizzaxdagi Narimonov nomidagi boshlang‘ich maktabni tugallagan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← Oldingi«Uch og‘a-ini botirlar» ertagi haqidaKeyingi →Aka-uka Grimmlar va «Botir tikuvchi» ertagi