Mirkarim Osim hayoti va «Zulmat ichra nur» qissasi

Mavzular

Bolalik va ta’lim yillari

Taniqli yozuvchi Mirkarim Osim 1907-yilda Toshkentda ziyoli oilasida tug‘ilgan. Dastlab eski maktabda, 1917–1920-yillar oralig‘ida esa «Shams ul-urfon» nomli boshlang‘ich maktabda o‘qigan.

1921–1924-yillarda shahardagi ta’lim va tarbiya texnikumida tahsil olgan. Do‘stlari Oybek va Homil Yoqubov bilan shu texnikumda adabiyot va san’at sirlarini o‘rgangan.

1926-yilda Moskvadagi pedagogika institutining tarix fakultetiga o‘qishga kirib, uni 1930-yilda muvaffaqiyatli bitirgan.

Ish faoliyati va qatag‘on

Yurtimizga qaytib kelgach, Samarqanddagi o‘qituvchilar tayyorlash kursida dars bergan. 1932–1949-yillarda esa avval Toshkent pedagogika ilmiy tekshirish institutida, keyin Maorif xalq komissarligi (vazirligi) qoshidagi muassasada ilmiy xodim bo‘lib ishlagan. Shu paytlarda she’rlar, tarix fanidan qo‘llanma va darsliklar yaratgan.

Mirkarim Osim o‘tgan asrning 50-yillarida sobiq sho‘ro davlatining qatag‘on siyosatidan cheksiz azob-uqubatlar tortdi. Uning xalqimiz shonli tarixidan hikoya qiluvchi, vatanparvarlik, millatparvarlik ruhida yozilgan asarlari qoralanib, yozuvchining o‘zi 1950-yil 15-yanvarda qamoqqa olindi.

O‘n oy davom etgan tergov azoblaridan so‘ng adib «sovetlarga qarshi targ‘ibot qilgan»likda ayblanib, 10 yil muddatga ozodlikdan mahrum etildi.

Ozodlik va muharrirlik

1955-yilga kelibgina qatag‘on siyosatidan omon qutulgan adib 1959-yildan to 1972-yilgacha Toshkentdagi G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyotida muharrir vazifasida xizmat qilgan.

Mirkarim Osim 1984-yilda vafot etdi. Adib 2002-yilda «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan mukofotlandi.

Tarixiy qissalar va Navoiy mavzusi

Mirkarim Osimning «Yangi ariq» nomli dastlabki qissasi 1925-yilda yaratilgan bo‘lsa-da, sho‘ro hukumati uning o‘z vaqtida e’lon qilinishiga yo‘l qo‘ymagan.

Adibning tarixga oid dastlabki yirik asari – «Astrobod» qissasi bo‘lib, u buyuk mutafakkir Alisher Navoiy hayotiga bag‘ishlangan edi. Umuman, 1937–1940-yillar ichida adib Navoiyning hayot va ijod yo‘llarini keng aks ettiruvchi «Alisher Navoiy va Darvishali», «Badarg‘a», «Navoiyning xislatlari», «Ulug‘bek va Navoiy» singari qissa va hikoyalar yozdi.

• Tarixiy mavzudagi asarlari: «To‘maris», «Shiroq», «Iskandar va Spitamen», «Aljabrning tug‘ilishi», «Ibn Sino qissasi», «Jayhun ustida bulutlar», «O‘tror», «Temur Malik», «Mahmud Tarobiy», «Karvon yo‘llarida», «Singan setor», «Mohlaroyim va Xonposhsha».

Tarjimonlik va «Zulmat ichra nur»

Yozuvchi tarjimonlik faoliyati bilan ham elimiz ma’naviyati yuksalishi yo‘lida katta xizmatlar qilgan. U rus yozuvchisi M. Sholoxovning «Tinch oqar Don», S. Borodinning «Yeldirim Boyazid» nomli romanlarini, L. Batning «Hayot bo‘stoni» qissasini va boshqa ko‘plab asarlarni ona tilimizga mahorat bilan o‘girgan.

Yozuvchining tarixiy asarlari ichida Alisher Navoiy hayotiga bag‘ishlangan kitoblari, ayniqsa, «Zulmat ichra nur» qissasi alohida o‘rin tutadi. Bu asar o‘tgan asrning 60-yillarida, Navoiy tavalludining 525 yilligi arafasida yaratilgan edi.

Alisher, kitob va tog‘alar

Katta tog‘asi Mirsayid jiddiy, kamgap, sipo odam edi, kichigi Muhammad Ali esa xushchaqchaq, gapdon yigit bo‘lib, tor va tanburni yaxshi chalar edi.

Rindemu oshiqemu jahonso‘zu joma chok, / Bo davlati g‘ami tu fikri jahon chi bok?— Qosim Anvor matla’si, uni Alisher tog‘alari oldida o‘qigan

Maktab va do‘st Husayn

Shohrux o‘limi va ko‘chish

Jon omon qolsa, mol topiladur!— Mirsayid, G‘iyosiddin bilan suhbatda

Yazd cho‘li va Sharafiddin Ali Yazdiy

Alisher cho‘lda yolg‘iz

Bilimingizni sinang