XotirAI logotipiXotirAI
📖 5-sinf · Adabiyot · 106–109-b.

«Zulmat ichra nur» qissasi: parchaning yakuni va tahlili

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Alisher suv topadi, ota topadi

Qisqacha: Alisher uzoqdan gumbazga o‘xshash narsani ko‘rib, unga qarab yurdi; u suv solinadigan to‘rsiq ekan. Alisher to‘rsiqdan to‘yib suv ichdi va kuch oldi. Yo‘lovchilar quduq yoniga yetgach, Alisherning yo‘qligini payqashdi; onasi yig‘lay boshladi, otasi qotib qoldi. G‘iyosiddin otliqlar bilan qidirishga chiqdi. Alisher otliqlarni ko‘rib suyundi, otasini tanib yig‘lab yubordi. G‘iyosiddin uni otiga mingashtirdi.

Qissa haqida: Alisher bolaligi

Xalqimiz: «Bo‘ladigan bola...», – deganidek, Alisher Navoiy bobomizning nihoyatda o‘tkir zehnli bo‘lgani, o‘qish va yozishni juda erta o‘rganib olgani, eng muhimi – bolaligidan she’riyatga, adabiyotga g‘oyat qiziqqani haqida tarixiy asarlar guvohlik beradi. «Zulmat ichra nur» qissasida biz to‘rt yoshli Alisherni yaqindan tanib boramiz.

Garchi Alisher ko‘rib o‘tirgan katta kitob «ikki qo‘y bahosiga sotib olingan» bo‘lsa-da, otasi – G‘iyosiddin Kichkina o‘g‘lining bu fe’lidan xursand.

Ziyolilar muhiti va g‘azalxonlik

Yosh Alisher voyaga yetgan muhit chinakam ziyolilar – olim-u ijodkorlar muhiti. Uning ikki tog‘asi ham yaxshigina g‘azal yozadigan shoirlar. Biri «Kobuliy», boshqasi «G‘aribiy» taxallusi bilan ijod qilishadi. Alisherlar uyida Hirotning yetuk ziyolilari tez-tez yig‘ilishib, qizg‘in bahs-munozaralar o‘tkazib turishlari odat tusiga kirgan. Bu yig‘inlar, albatta, she’riyat bazmiga – g‘azalxonliklarga ulanib ketardi.

Shu tariqa bo‘lg‘usi shoirning so‘z boyligi kengayar, she’rlardagi o‘xshatishlar, badiiy uslublar uning xotirasiga xuddi naqshdek muhrlanib qolardi.

Alisher va Husayn farqi

Xuroson taxtining bo‘lg‘usi egasi Husayn Boyqaro Alisherdan ikki yosh katta. Agar Alisher kitob o‘qishga, she’rlar yodlashga ko‘proq qiziqsa, Husayn o‘yinchoq qo‘chqor urishtirishga, «shahar tashqarisidagi Gozurgohga chiqib» kamondan o‘q otishga ko‘proq qiziqadi. Yozuvchi Mirkarim Osim bu ikki o‘rtoqning kelgusi taqdiriga ishora sifatida solishtirishni bizga havola etadi.

Sharafiddin Ali Yazdiy bilan suhbat

Alisherning ruhiyati, tabiati tengdoshlarinikidan yaqqol ajralib turadi. Bunga Alisherning Taft qishlog‘idagi xonaqohda notanish nuroniy bilan qilgan suhbati ham aniq dalil bo‘la oladi. Keyinchalik ma’lum bo‘ladiki, bor-yo‘g‘i olti yasharlik notanish bola – Alisher bilan dildan samimiy suhbat qurgan bu qariya «Sharafiddin Ali Yazdiy degan ulug‘ tarixchi» ekan.

Olti yoshli Alisherning bergan javoblari ulug‘ tarixchi Sharafiddin Ali Yazdiyni ham lol qoldiradi. Hayoti davomida juda ko‘p yaxshi-yomon odamlarni ko‘rgan, sinovdan o‘tkazgan ul tabarruk zot ham yosh Alisherning zehniga, ziyrakligiga «ofarin» aytib, unga oq fotiha beradi.

Asarning ahamiyati

Agar «Zulmat ichra nur» qissasini topib to‘liq o‘qisangiz, Alisher Navoiyning naqadar chuqur aql, tajriba egasi bo‘lganini bilib olasiz. O‘zbek xalqining o‘z Navoiysini yaqindan bilishi, sevib ardoqlashi, bu ulug‘ farzandiga sadoqat va e’tiqod bilan qarashida fidoyi adib Mirkarim Osimning asarlari, ayniqsa, «Zulmat ichra nur» tarixiy qissasi muhim o‘rin tutishi shubhasizdir.

Bilimingizni sinang

Cho‘lda suv solinadigan to‘rsiqni topgan Alisher uning og‘zini ochib nima qilgan?
  1. Suvni ot uchun saqlab qo‘ygan
  2. To‘yib-to‘yib suv ichgan
  3. Otasini chaqirib, yordam so‘ragan
  4. To‘rsiqni olib karvonga chopgan

To‘g‘ri javob: To‘yib-to‘yib suv ichgan. Alisher to‘rsiqning og‘zini ochib, to‘yib-to‘yib suv ichdi.

G‘iyosiddin cho‘lda o‘g‘li Alisherni topib olgach, nima qilgan?
  1. Uni tanbeh bilan koyigan
  2. Uni yerdan ko‘tarib, otiga mingashtirgan
  3. Uni tog‘asiga topshirgan
  4. Uni xonaqohga yetaklab borgan

To‘g‘ri javob: Uni yerdan ko‘tarib, otiga mingashtirgan. G‘iyosiddin Alisherni yerdan ko‘tarib, otiga mingashtirgan.

Cho‘lda Alisher otasini uzoqdan tanigach, qanday holga tushgan?
  1. O‘pkasi to‘lib, hiqillab yig‘lab yuborgan
  2. Quvonib kulib yuborgan
  3. Otasiga qarab jim turib qolgan
  4. Qo‘rqib yashirinib olgan

To‘g‘ri javob: O‘pkasi to‘lib, hiqillab yig‘lab yuborgan. Alisher otasini tanib hiqillab yig‘lab yuborgan.

Alisher Navoiyning bolaligi haqida tarixiy asarlar nimaga guvohlik beradi?
  1. U bolaligidan davlat ishlariga aralashganligiga
  2. U bolaligidan she’riyatga, adabiyotga g‘oyat qiziqqanligiga
  3. U bolaligidan jang va ovga qiziqqanligiga
  4. U maktabga borishni xohlamaganligiga

To‘g‘ri javob: U bolaligidan she’riyatga, adabiyotga g‘oyat qiziqqanligiga. Tarixiy asarlar Navoiyning bolaligidan she’riyatga qiziqqanini tasdiqlaydi.

Alisher Navoiyning bolalikdagi qobiliyati haqida so‘z borganda, xalqimiz qaysi naqlni eslaydi?
  1. «Ilm – nur»
  2. «Bo‘ladigan bola...»
  3. «Yoshlikda olgan ilm – toshdagi naqsh»
  4. «Bola – kelajak»

To‘g‘ri javob: «Bo‘ladigan bola...». Xalq «Bo‘ladigan bola...» degan naqlni eslaydi.

Alisher ko‘rib o‘tirgan katta kitob qaysi bahoda sotib olingan bo‘lsa-da, otasi G‘iyosiddin Kichkina o‘g‘lining bu fe’lidan xursand bo‘lgan?
  1. Uch qo‘y bahosida
  2. Besh tilla bahosida
  3. Ikki qo‘y bahosida
  4. Bir ot bahosida

To‘g‘ri javob: Ikki qo‘y bahosida. Kitob «ikki qo‘y bahosiga sotib olingan» edi.

Alisherning ikki tog‘asi qaysi taxalluslar bilan she’r yozadi?
  1. Foniy va Navoiy
  2. G‘aribiy va Husayniy
  3. Kobuliy va G‘aribiy
  4. Yazdiy va Kobuliy

To‘g‘ri javob: Kobuliy va G‘aribiy. Biri «Kobuliy», boshqasi «G‘aribiy» taxallusi bilan ijod qiladi.

Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Husayn Boyqaro Alisherdan ikki yosh katta. II. Alisher kitob o‘qishga, she’rlar yodlashga ko‘proq qiziqqan. III. Husayn she’rlar yodlashga, Alisher esa kamondan o‘q otishga ko‘proq qiziqqan.
  1. Faqat I
  2. I va II
  3. II va III
  4. I, II va III

To‘g‘ri javob: I va II. Husayn qo‘chqor urishtirish va o‘q otishga qiziqqan, III noto‘g‘ri.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiMirkarim Osim hayoti va «Zulmat ichra nur» qissasiKeyingi →Oybek hayoti va «Fanorchi ota» hikoyasi