Oybek «Bolalik» qissasi va Mirtemir she’rlari

Mavzular

«Bolalik» qissasi haqida

Oybek hayotining so‘nggi yillarigacha bolalik kunlarini o‘zgacha sog‘inch bilan xotirlardi. Uning bu esdaliklari «Bolalik» nomli hajman katta qissasining dunyoga kelishiga zamin bo‘ldi.

Bugun «Bolalik» asaridan bir parchani o‘qiymiz-da, xuddi bir hovuch suvga qarab dengizni his qilishga uringandek, shu qissaga xos bo‘lgan muhim jihatlarni sezishga intilamiz.

Handalak va ikki chol

Bolaning ko‘ngli poshsho— bobo, «Bolalik» qissasidan olingan parcha

Sobir baqqol do‘konida

Lavhaning tahlili

Qissadan olingan kichkinagina lavhadayoq biz o‘zimizni birdaniga yozuvchi bolaligi kechgan davrga tushib qolgandek his qilamiz. Ko‘z oldimizda XX asrning boshlaridagi ko‘hna Toshkentning g‘ala-g‘ovur ko‘chalari namoyon bo‘ladi.

Bo‘zchilarning o‘z ishlarini ko‘chaga olib chiqqanlaridan bilamizki, ularning hovlilari unchalik katta emas. Oybek bolalar xarakterini shu darajada yaxshi biladiki, yozuvchi tasvirida ular juda tabiiy gavdalanadi.

Bola guvoh bo‘lgan suhbatidan anglashiladiki, ularning ayni kuchga to‘lgan paytlari Musulmonqullar, ya’ni Qo‘qon xonligi davriga to‘g‘ri kelgan. Abdulla Qodiriyning «O‘tkan kunlar» romanida ham shu hodisalar haqida hikoya qilinadi.

Oybek: olim, tarjimon, unvonlar

Oybek faqat iste’dodli shoir va mashhur yozuvchigina bo‘lib qolmay, yirik olim, publitsist va tarjimon ham edi. U rus adabiyotining quyoshi sanalgan Pushkinning «Yevgeniy Onegin» she’riy romanini, Lermontovning «Maskarad» asarini, arman xalq eposi «Sosunli Dovud» dostonini va boshqa o‘nlab asarlarni ona tilimizga mahorat bilan o‘girgan.

Oybek 1943-yilda O‘zbekiston Fanlar akademiyasining haqiqiy a’zosi etib saylangan, «O‘zbekiston xalq yozuvchisi» degan yuksak unvonga sazovor bo‘lgan edi.

Mirtemir: hayoti va o‘qishi

Ko‘l-u tog‘lik, / Bog‘-u rog‘lik o‘zbek elim. / Momo yurti, / Bobo yurti Chambilbelim.— Mirtemir

Mirtemir Tursunov 1910-yilda Qoratog‘ etaklarida – hozirgi Qozog‘istonning Turkiston shahriga yaqin Iqon qishlog‘ida tug‘ilgan. Avval bobosi qo‘lida, keyin eski maktabda tahsil olgan. So‘ng Toshkentga kelib, «Almaiy» nomidagi maktabda tarbiya ko‘radi. Samarqanddagi O‘zbekiston davlat pedagogika akademiyasida o‘qiydi. O‘qishni bitirib, maktablarda muallimlik qiladi, nashriyotlarda, Yozuvchilar uyushmasida ishlaydi.

Birinchi she’r va tarjimalar

Shoirning birinchi she’ri «Tanburim ovozi» 1926-yilda, 16 yoshida e’lon qilinadi. 1928-yilda uning «Shu’lalar qo‘ynida» nomli ilk she’riy to‘plami nashr etiladi. Keyin «Zafar», «Qaynashlar», «Tong» to‘plamlari dunyo yuzini ko‘radi.

Antik dunyo shoiri Homer, shuningdek, Sh. Rustaveli, H. Hayne, R. Tagor, Maxtumquli, Berdaq, N. Hikmat she’riy asarlari, «Manas» qirg‘iz xalq eposi, «Qirq qiz» qoraqalpoq xalq dostoni Mirtemir zahmatlari tufayli o‘zbek o‘quvchisiga yetib kelgan.

To‘plamlar, mavzu va vafoti

«Bong», «Poytaxt», «O‘ch», «Surat», «Qoraqalpoq daftari», «Tingla, hayot!», «Izlaganim», «Tog‘day tayanchim», «Yodgorlik» kabilar ularning ichida eng mashhurlaridir.

Shoirning ijodidagi bosh mavzu: yurtga, tabiatga oshiqlik, bolalik xotiralariga sadoqat, o‘z xalqidan faxrlanish, uni chin dildan sevish va ardoqlash.

Shoir umrining oxirida «Yodgorlik» deb nomlangan she’riy to‘plam tayyorladi. Mirtemir 1978-yil 24-yanvarda 68 yoshida vafot etdi. Mustaqillik yillari «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni berildi.

«Bulut» she’ri

Ko‘k yuzida pag‘a bulut – oq bulut, / Oq bulutdan sut yog‘armi yoki qut?— Mirtemir, «Bulut» she’ri

Yog‘ib o‘tsang – tizza bo‘yi o‘t bo‘lur, / O‘t bo‘lur, ham sut bo‘lur, ham qut bo‘lur.— Mirtemir, «Bulut» she’ri

Bulut – bu yomg‘ir darakchisi. Pag‘a-pag‘a oq bulut, odatda, bahor faslida yog‘adigan yomg‘irlarni buvalarimiz «obirahmat» deydilar. Shuning uchun ham shoir bu bulutni sutga, barqutga o‘xshatadi.

Shoir «o‘t», «sut», «qut» so‘zlarini marjondek bir qatorga tizib, ham kuchli ma’no, ham yoqimli ohangdoshlikni ta’min etadi.

«Shudring» she’ri

Yo‘q, bu giryon ko‘zlarning yarqiroq zamzamasi, / Kechasi onam tag‘in yig‘labdi-da chamasi...— Mirtemir, «Shudring» she’ri

E’tiborli tomoni shundaki, sarlavhadan boshqa she’rning biror misrasida shudring so‘zini uchratmaymiz. Bu she’r ham bolalik xotiralari bilan hayotiy kuzatishlarning uyg‘unligi asosiga qurilgan.

Xususan, kelinlar taqinchog‘iga, uzuk ko‘zlariga, ko‘zmunchoqqa, qizlarning suzilib turgan ko‘zlariga qiyoslaydi. Shudring ana shu ma’noda ona, ya’ni tabiatning ko‘z yoshi degan nihoyatda nozik bir o‘xshatish topadi shoir.

«Baliq ovi» she’ri

Bizning qishloq tog‘ bag‘rida, / Tog‘ bag‘rida – bog‘ bag‘rida, / Etagida chopqillar soy.— Mirtemir, «Baliq ovi» she’ri

«To‘r tashlasam ham, zo‘r tashlayman» misrasi bilan o‘zini katta orzular va katta ishlarga chog‘lanayotganini bildirib o‘tadi.

Bilimingizni sinang