Erkin Vohidov hayoti va «Nido» dostoni

Mavzular

Bolalik va talabalik yillari

O‘zbekiston xalq shoiri Erkin Vohidov 1936-yil 28-dekabrda Farg‘ona viloyatining Oltiariq tumanida muallim oilasida tug‘ilgan. Uning otasi Ikkinchi jahon urushidan og‘ir jarohat olib qaytadi va 1945-yilda vafot etadi. Oradan bir yil o‘tgach, onasi ham dunyodan o‘tadi. O‘n yoshga yetar-yetmas ham ota, ham onadan ajrab qolgan yosh Erkinni tog‘asi o‘z tarbiyasiga oladi.

Toshkentga – tog‘asinikiga kelgan shoir qunt bilan o‘qishlarini davom ettiradi. Unda kitobga, adabiyotga havas juda erta uyg‘ondi. E. Vohidov Toshkent davlat universiteti (hozirgi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti)ning filologiya fakultetiga o‘qishga kiradi.

Dostonlari va tarjimalari

Erkin Vohidov universitetni tugatgach, uzoq yillar nashriyotlarda ishladi, o‘zbek va jahon adabiyotining eng sara asarlarini chop etishda faol ishtirok etdi. 1964-yilda yaratilgan «Nido» dostonidan so‘ng birin-ketin «Orzu chashmasi», «Palatkada yozilgan doston», «Quyosh maskani», «Ruhlar isyoni» kabi ajoyib dostonlar yozdi.

Erkin Vohidov ko‘plab mashhur shoirlarning asarlarini o‘zbek tiliga tarjima qildi. Xususan, rus shoiri Sergey Yesenin she’rlari, nemis shoiri Gyotening «Faust» asari o‘zbek adabiy muhitida katta hodisa bo‘ldi.

Shoir yangi tashkil etilgan «Yoshlik» jurnalining bosh muharriri sifatida ko‘plab yoshlarning adabiyotga kirib kelishida jonbozlik ko‘rsatdi.

To‘plamlari va dramalari

E. Vohidovning ilk to‘plami 1961-yilda «Tong nafasi» nomi bilan chop etilgan edi. Shundan so‘ng birin-ketin «Qo‘shiqlarim sizga», «Yurak va aql», «Mening yulduzim», «Nido», «Lirika», «Palatkada yozilgan doston», «Yoshlik devoni», «Charog‘bon», «Dostonlar», «Muhabbat», «Hozirgi yoshlar», «Tirik sayyoralar», «Iztirob» kabi kitoblari nashr etildi.

E. Vohidov dramaturgiya sohasida ham o‘z qalamini sinab, «Oltin devor», «Istanbul fojiasi» kabi dramalar yaratdi. Ayniqsa, «Oltin devor» komediyasi uzoq yillar o‘zbek teatri sahnasidan tushmay keladi.

Ijod mavzusi va mukofotlari

Shoir asarlarida hayotga, go‘zallikka muhabbat, yovuzlikka, tubanlikka nafrat yaqqol sezilib turadi. Uning ilk dostoni – «Nido»da insoniyatga og‘ir judoliklar, bitmas jarohatlar keltiradigan urush qattiq qoralansa, keyinroq bitilgan «Ruhlar isyoni» dostonida xalqlar, millatlar, dinlar o‘rtasidagi nizolar bashariyatga naqadar katta falokatlar olib kelishi teran tasvirlangan. Bu esa shoir ijodida insonparvarlik hamisha bosh mavzu bo‘lib kelganini ko‘rsatadi.

Erkin Vohidovning el-yurt va adabiyot oldidagi xizmatlari inobatga olinib, «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni va «O‘zbekiston Qahramoni» unvoni bilan taqdirlangan. Xalqimizning ardoqli farzandi Erkin Vohidov 2016-yil 30-mayda vafot etdi.

«Nido»: otaga bag‘ishlov

Bo‘lurmiz gal kelsa har birimizga / Tinchlik janggohining fidosi. / Bu senga, bu menga, bu bizga / Yigirmanchi asr nidosi.— Erkin Vohidov, «Nido» dostonidan

«Nido» dostoni haqida

Urushlar qadim-qadimdan insoniyat boshiga faqat kulfat keltirgan. Urush tufayli qanchadan qancha odamlar qurbon bo‘lgan, ayollar tul, bolalar yetim qolgan, gullab-yashnab yotgan shahar-u qishloqlar kultepaga aylangan. Eng oxirgi – Ikkinchi jahon urushida ellik milliondan ortiq odam halok bo‘ldi.

Erkin Vohidovning «Nido» dostoni ham xuddi ana shu urush va u olib kelgan kulfatlar, u yetkazgan jarohatlar haqida. Bu doston qisman avtobiografik xarakterga ega, ya’ni shoirning tarjimayi holi bilan bog‘liq. Doston yigirma yil avval urushda halok bo‘lgan otasini xotirlayotgan farzandning xayollari, iztiroblari bilan boshlanadi. Hamon yer qa’ridan «O‘g‘lim!» degan nido yangrab turadi.

Urush fojialari misralarda

Rustamning akasi urushdan qaytdi, / Qo‘ltiqtayog‘i bor, / Bir oyog‘i yo‘q.— Erkin Vohidov, «Nido» dostonidan

Ota quchay desa qo‘li yo‘q ekan, / Tik turgan joyida yig‘layveribdi.— Erkin Vohidov, «Nido» dostonidan (Xol aka haqida)

Darsga kelmay qoldi tunov kun Tal’at, / Muallim urishsa, turaverdi jim. / Dadasidan kelgan ekan qoraxat, / Hammamiz yig‘ladik, hatto muallim...— Erkin Vohidov, «Nido» dostonidan

Rustamning akasi bilan Xol aka-ku nogiron bo‘lishsa ham qaytib kelishibdi. Ammo el-yurtning tinchligi, farzandlarning baxtiyor kelajagi deb jon bergan insonlar qancha! Bu urush har bir xonadonga kulfat olib kelgan, har bir qalbda bitmas jarohat qoldirgan.

Dostonda tinchlik uchun kurashib jon berganlar nidosi, ularning ortida qolgan farzandlar, onalar, chol-u kampirlar nidosi umumlashib davr nidosiga – tinchlik uchun kurash nidosiga aylanib ketadi.

Ustozning yosh shoirga degani

Menga qulluq qilma, / Yurt tuprog‘in o‘p, / Unga qullar emas, fidolar kerak.— Erkin Vohidov, «Ustozning yosh shoirga degani»

Qaddingni baland tut, / Bo‘lma serta’zim, / Cho‘qqi bo‘lolmasang, mahkam qoya bo‘l. / Pillapoya bo‘ldim senga, azizim, / Sen ham gal kelganda pillapoya bo‘l...— Erkin Vohidov, «Ustozning yosh shoirga degani»

Tandir ishi hal bo‘ladi

Bilimingizni sinang