Abdulla Oripov va «O‘zbekiston» qasidasi

Mavzular

Madhiya muallifi va oilasi

Mana shu madhiyaning so‘zlari muallifini bilasizmi? Uni atoqli shoirimiz Abdulla Oripov yozgan. Abdulla Oripov – zamonaviy o‘zbek adabiyotining zabardast vakillaridan, mashhur shoir, tarjimon, O‘zbekiston Qahramoni edi. Shoir 1941-yilning 21-martida Qashqadaryo viloyati Koson tumanining Neko‘z qishlog‘ida tug‘ilgan. Otasi Orif bobo ko‘pni ko‘rgan, donishmand kishilardan edi.

Onasi Turdi Karvon qizi shoirtabiat, xalq adabiyotini nozik his qiluvchi fozila ayollardan bo‘lgan. U erta vafot etdi. Bu tuyg‘ular shoirning «Onajon» she’rida juda samimiy ifodalangan. So‘ngroq shoir shu nomda butun bir kitob ham yozdi.

Maktab va universitet yillari

Abdulla Neko‘zdagi o‘rta maktabda o‘qidi. Ta’lim-tarbiyasida oila muhitining ta’siri katta bo‘ldi. To‘rt aka-ukaning hammasi adabiyot muxlisi edi. She’rga, kitobga mehr Abdullada maktab yoshida paydo bo‘ldi. Dastlabki she’rlari o‘quvchiligida bosildi. Birinchi maslahatchilari akalari va muallimlari bo‘lishdi.

Abdulla Oripov 1958-yilda o‘rta maktabni bitirib, Toshkentga keladi va hozirgi O‘zbekiston Milliy universitetining filologiya fakultetiga o‘qishga kiradi. 1963-yilda ushbu fakultetning jurnalistika bo‘limini tamomlaydi va nashriyotlarda ishlaydi.

Birinchi kitob va mukofotlar

Abdulla Oripovning birinchi kitobi 1965-yilda «Mitti yulduz» nomi bilan bosilib chiqadi. Unga o‘z davrining eng mashhur adiblari, masalan, Abdulla Qahhor e’tibor bilan qaragan va salohiyatiga yuksak baho bergan edi.

So‘ng Abdulla Oripovning o‘nlab kitoblari nashr etildi. Buyuk italyan shoiri Dantening «Ilohiy komediya» asarini juda katta mahorat bilan o‘zbek tiliga tarjima qildi. Amir Temur haqida «Sohibqiron» nomli drama yozdi. Ulug‘ ijodkor Abdulla Oripov 2016-yilning 5-noyabrida hayotdan ko‘z yumdi.

Abdulla Oripov O‘zbekiston xalq shoiri unvoni hamda Alisher Navoiy nomidagi respublika davlat mukofotiga sazovor bo‘lgan. 1998-yilda shoir va yozuvchilarimiz orasida birinchi bo‘lib «O‘zbekiston Qahramoni» faxriy unvoni bilan taqdirlangan.

Qasida: Vatan, shoirlar, ustozlar

Yurtim, senga she’r bitdim bu kun, / Qiyosingni topmadim aslo.— Abdulla Oripov, «O‘zbekiston» qasidasi, 1-band

Ko‘klamingdan olib sururni, / Dovruq soldi ustoz Olimjon. / G‘afur G‘ulom tuygan g‘ururni / Qilmoq mumkin dunyoga doston.— Abdulla Oripov, «O‘zbekiston» qasidasi

Qasida: Temur, Ulug‘bek, Beruniy, Navoiy

Do‘stlar, ko‘kda yulduzlar emas, / U Ulug‘bek ko‘zidagi yosh.— Abdulla Oripov, «O‘zbekiston» qasidasi

Dengiz ortin yoritdi ilk bor / Beruniyning aql mash’ali.— Abdulla Oripov, «O‘zbekiston» qasidasi

Temur tig‘i yetmagan joyni / Qalam bilan oldi Alisher.— Abdulla Oripov, «O‘zbekiston» qasidasi

Qasida: ona xalq va mashaqqatli tarix

Jaloliddin samani bo‘lib / Sakrab o‘tding Amudaryodan.— Abdulla Oripov, «O‘zbekiston» qasidasi

Lekin, yurtim, kezolmas g‘anim / O‘zbekiston atalgan bog‘da.— Abdulla Oripov, «O‘zbekiston» qasidasi

Qasida: dehqon yurt va so‘nggi band

Zavol ko‘rma hech qachon, o‘lkam, / Zavol bilmas shu yoshing bilan. / Muzaffar bo‘l, g‘olib bo‘l, o‘ktam / Do‘st-u yoring, qardoshing bilan.— Abdulla Oripov, «O‘zbekiston» qasidasi, so‘nggi band

Qasida haqida: shakl va jasorat

Qasida hajman salmoqli, har biri 10 satrlik 14 banddan iborat. Jami – 140 satr. Banddagi toq va juft satrlar o‘zaro qofiyalanib kelgan. Har bandning so‘nggi bayti bir-biri bilan qofiyalanadi. She’r g‘oyat muhim mavzuga – ona Vatanimiz sha’niga bag‘ishlangan.

Qasidaning har bir bandi «O‘zbekiston – Vatanim manim!» degan g‘ururbaxsh satr bilan yakunlanadi. Shuni alohida aytish kerakki, bu fikrlar 1968-yilda yozilgan edi. U paytlari «SSSR – bizning yagona Vatanimiz!» degan soxta shior million-million insonlar ongiga singdirilgan edi. Abdulla Oripov shunday bir sharoitda: «O‘zbekiston – Vatanim manim!» – deb chiqdi. Bu jasorat edi.

Qasida tahlili: ulug‘ siymolar

Ustoz Hamid Olimjon bu yurtning ko‘klamini qalamga olgan edi – dovrug‘i olamga yoyildi. Shoir yurtining kechmishiga nazar tashlaydi. Olis tarix qa’ridagi buyuk ajdodlarni ko‘radi. Ana, yarim dunyoni zabt etib, ulug‘ saltanat o‘rnatgan sohibqiron. Beriroqda, 1018 ta yulduzni aniqlab bergan, «osmon ilmi»ni yaratib ketgan nabirasi – Ulug‘bek.

Ana, muallif bir zot ustida to‘xtab qoldi. U – Beruniy! U Xristofor Kolumbdan salkam besh yuz yil oldin Amerika qit’asini bashorat qilgan edi. Uning kashf etilishi shuhrati esa Kolumbga o‘tib ketdi. Shoirning Kolumbda «alami bor»ligi shundan.

Alisher Navoiy – dunyoni o‘z qalami bilan zabt etgan va dunyoni chamanzorga aylantirgan siymo.

Qasida tahlili: xalq va Vatan

Dovrug‘iga hasad qilib Chingiz keldi. Uni dunyodan yo‘qotmoq qasdi bilan keldi. Jaloliddin samani bo‘lib, daryodan sakrab o‘tdi, omon qoldi. So‘ng inqilob keldi. U ham ofat edi. Chora istab faryod qildi. Shahidlarning qirmiz qonidan qora tunlari alvon bo‘ldi. So‘ng fashist keldi. Yana qonlari oqdi.

Yondirib kultepaga aylantirilgan yurtimiz xarobalar ostidan har gal afsonaviy samandardek chiqib kelaverdi... Darhaqiqat, o‘zbek degani bu O‘zbekistondir, O‘zbekiston deganda esa o‘zbek ko‘z oldimizga keladi.

Bu she’r yana bir mashhur shoirimiz Erkin Vohidovning «O‘zbegim» qasidasi bilan deyarli bir vaqtda yozildi va ikkala asar xalqimizning o‘zligini anglashida muhim rol o‘ynadi.

«Qushcha» va «Samoviy mehmon» boshi

Goh butoqqa, goh gulga qo‘nar / Tinim bilmas sayroqi qushcha.— Abdulla Oripov, «Qushcha»

«Samoviy mehmon»: kampir mehri

Bilimingizni sinang