G‘afur G‘ulom «Shum bola» qissasi (parcha va tahlil)

Mavzular

Sabzi kavlash va moshxo‘rda

• G‘ulom gardish – xizmatkorlar (qadim o‘tmishda qullar) yashashi uchun qurilgan boshpana.

Xo‘jayin taklifi va sigir

• Sangob – teri oshlash uchun qilingan ohak yoki qum eritmasi.
• Bo‘ka – hayvonlar terisi ustiga tushadigan parazit hasharot.

Omon bo‘kib qoladi, Shum bola aldaydi

• Cho‘t – to‘rtburchak ramkaga mahkamlangan temir simlarga tizilgan donalarni surib, qo‘shuv va ayiruv amallari bajariladigan sodda hisob moslamasi.
• Kunlashmoq – hasad, rashk qilmoq.

Karavot va suzmali non

Kek tashlash va qochish rejasi

• Muzd – xizmat haqi, to‘lov.

Sigirni so‘yish va qop

• Korafta – tajribali, ko‘pni ko‘rgan.
• Sallox – qassob, teri shiluvchi.
• Pud – 16,38 kilogrammga teng og‘irlik o‘lchov birligi.

Itlar va ochilgan hiyla

Bu senmisan, go‘shtmisan? Go‘sht bo‘lsang, o‘zing qani, o‘zing bo‘lsang, go‘sht qani?— Omon, «Shum bola» qissasidan parchada

Qissa qahramoni va yetimlik

G‘afurjon to‘qqiz yoshida otasidan, o‘n beshga kirib-kirmay mehribon onasidan ajraladi. Ukalari va singillari bilan g‘irt yetim qoladi.

«Shum bola» qissasining bosh qahramoni ham shunday og‘ir kunlarda otasidan ayrilgan, qariyb siz tengi – o‘n to‘rt yoshli bolakay.

Kunlarning birida u onasini xafa qilib qo‘yganidan xijolat bo‘lib, qolaversa, biror oy mehnat qilib pul topib kelish ilinjida yo‘lga tushadi. Uning Toshkent atrofidagi qishloqlarda kechadigan sarguzashtlariga sarguzasht ulanib, yarim yildan ortiq davom etadi.

Qissadagi voqealar va noinsof kimsalar

Pochchasi avaylab boqayotgan qimmatbaho qushlarga qatiq, suzma ichirib harom o‘ldirib qo‘yadi, do‘sti Omonga qo‘shilib Sulton o‘g‘ri boshchiligidagi kissavurlar bilan tunni o‘tkazadi, ko‘chmanchilar ovulida o‘lik yuvib sharmanda bo‘lishadi, masjid imomining og‘ilxonasida o‘sallab qolgan ho‘kiz o‘rniga soppa-sog‘ eshakni so‘yib qo‘yib rosa kaltak yeydi va hokazo.

Masalan, yuzlab qalandarlarga yo‘lboshchi bo‘lib olib, har gapida qayta-qayta Xudoni tilga oladigan ikkiyuzlamachi Eshon Shum bolani to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘g‘irlik qilishga yo‘llaydi.

Shaharning bir chekkasidagi xaroba uyni nashavand-bangilar yig‘iladigan takyaxonaga aylantirgan Hoji bobo ham o‘zicha xudojo‘ylikda boyagi Eshondan qolishmaydi.

Sariboy va «innaykeyin»

Avvalo shuni aytish kerakki, Shum bolaning Sariboyni mot qilish usuli Sharq xalqlari og‘zaki ijodi namunalarini – ertaklarni ijodiy qayta ishlash mahsuli hisoblanadi. Biron muhim voqeani aytish uchun uni bu voqeaga mutlaqo aloqasi yo‘q tafsilotlar orqali bayon qilish usuli, jumladan, «Uch yolg‘onda qirq yolg‘on» ertagida uchraydi.

Chunki, xoh yaxshi, xoh yomon gap bo‘lsin, Sariboy nuqul «xo‘sh, innaykeyin-chi» deb, Shum bola aytganidek, «odamni xit qilib yuboradi».

«Dandon sopli pichoq»ning sinishi bilan boshlangan gap kenjatoy o‘g‘il Bo‘riboyvachchaning «terakdan yiqilib o‘lishi» bilan tugaydi. Bu ham yetmaganday, boyning turmushga chiqmagan o‘rtancha qizi «dunyoga arziydigan o‘g‘ilcha tug‘gani», chaqaloq esa Badal aravakashga «quyib qo‘yganday» o‘xshashi to‘g‘risidagi gaplar Sariboyni, nihoyat, yiqitadi.

«Shum bola»dagi o‘xshatishlar

Endi «Shum bola» qissasida uchraydigan ko‘plab badiiy tasvir vositalaridan ayrimlarini – o‘xshatishlarni e’tiboringizga havola etamiz:

It quvgan tulkiday olazarak Omon menga ergashdi— G‘afur G‘ulom, «Shum bola»

Zinadan chiqqan itdek to‘rt oyoqlab narvonga tirmashib tomga chiqdim— G‘afur G‘ulom, «Shum bola»

Har ikkovimizning yuragimiz dard tekkan terak yaprog‘iday qaltirab turibdi— G‘afur G‘ulom, «Shum bola»

Bilimingizni sinang