XotirAI logotipiXotirAI
📖 6-sinf · Adabiyot · 82–97-b.

Janni Rodari ertaklari: Hurishni eplolmagan kuchukcha

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Rodarining bolaligi va oilasi

Janni Rodari
Janni Rodari

Italiyalik ertakchi Janni Rodari o‘zining mo‘jizali, o‘quvchini hayratga soluvchi ertaklari bilan jahon bolalarining qalbini rom etgan adibdir. Janni Rodari 1920-yilning 23-oktabrida Italiya shimolidagi Omenya shahrida hunarmand oilasida tavallud topdi. Jannining bolalik yillari mashaqqatli kechdi.

Uning otasi Juzeppe Rodarining kasbi novvoy bo‘lib, Jannining bolaligi, adibning o‘zi ta’kidlaganidek, «olov jizillab turadigan tandir yonida, un va ko‘mir solingan qoplar orasida» kechdi. Jannining otasi nisbatan erta vafot etadi. Tirikchilik og‘irlashgach, ularning oilasi boshqa shaharga ko‘chib ketadi.

Janni bolaligida qo‘g‘irchoq yasovchi usta yoki rassom bo‘lishni orzu qilgan edi. Biroq kambag‘allik tufayli o‘zi orzu qilmagan diniy maktabga o‘qishga kirishga majbur bo‘ladi. Chunki bu yerda o‘quvchilarga ovqat va kiyim-kechak tekin berilar edi. Rodari bu maktabda ikki yildan ortiq o‘qiy olmaydi.

O‘qituvchilik va ilk to‘plam

Yosh Janni universitetga o‘qishga kiradi. Ayni vaqtda boshlang‘ich maktabda o‘qituvchilik bilan shug‘ullanadi. Maktabdagi o‘quv jarayoni, bolalar bilan yaqindan muloqotda bo‘lish, ularning fe’l-atvori, qiliqlari, qiziqishlarini chuqur o‘rganish Rodarining bolalar yozuvchisi sifatida shakllanishida jiddiy omil bo‘ldi.

Yosh o‘qituvchi o‘quvchilari bilan uzoq suhbat qurar, ularning savollariga javob berish uchun turli xil voqealarni hikoya qilib berardi. J. Rodari bu jarayonda o‘zi ham bilmagan holda kichik ertaklar to‘qir, ularni yosh do‘stlariga aytib berar edi. Keyinchalik u o‘zi to‘qigan ertaklarni qog‘ozga tushira boshlaydi. Ana shu tarzda yozuvchining ilk to‘plami – «Quvnoq she’rlar kitobi» yuzaga keladi.

Asarlari, mukofoti, vafoti

Bu asarlarning ko‘pchiligi o‘zbek tilida ham nashr etilgan. Janni Rodari ahamiyati jihatidan Nobel mukofotiga teng bo‘lgan Hans Kristian Andersen mukofotiga sazovor bo‘lgan adib edi. Mashhur yozuvchi 1980-yil 14-aprelda vafot etdi.

Kuchukcha va xo‘roz, tulki

Qisqacha: Hurishni eplolmaydigan mushtdaygina kuchukcha qishloqda yashar, undan nega hurmasligini so‘rashadi. Xo‘rozcha unga «Qu-qu-qu-quvvv!» deb qichqirishni o‘rgatmoqchi bo‘ladi. Kuchukcha o‘rmonda mashq qilib, ovozi jarangdor chiqadigan bo‘ladi. Qichqiriqni eshitgan tulki xo‘roz o‘rniga kuchukchani ko‘rib hafsalasi pir bo‘ladi va kulib yuboradi, xafa bo‘lgan kuchukcha uyga qaytadi.

Kakku, ovchi va o‘q

Qisqacha: Yo‘lda kakku g‘amgin kuchukchaning ko‘nglini so‘rab, unga kukulashni o‘rgatadi. Kuchukcha «kuk-ku»ni takrorlab, bir haftadan keyin ajabtovur kukulaydigan bo‘ladi. Ov mavsumida bir ovchi butalar orasidan «Kuk-ku» degan ovozni eshitib, ustma-ust o‘q uzadi. O‘q kuchukchaga tegmaydi, ovchi esa alamini sichqon bolasiga o‘q uzib bosmoqchi bo‘ladi.

Ertakning uch xil tugashi

Qisqacha: Birinchi tugashda sigir kuchukchaga «Mo‘-o‘» deb mo‘rashni o‘rgatadi, kuchukcha esa barcha hayvonlar tilini o‘rganib sirkda tomosha ko‘rsatishni o‘ylaydi. Ikkinchi tugashda dehqon uni tovuqxonani qo‘riqlashga olib ketadi, kuchukchaning bo‘yniga zanjir tushadi, nasibasi kunda bir kosa suyak bo‘ladi. Uchinchi tugashda u ovchining kuchugini uchratadi, undan hurishni o‘rganadi va o‘zini baxtiyor his qiladi.

Qutbdagi gunafsha

Qisqacha: Shimoliy qutbda katta ayiq uyg‘onib, g‘alati hid sezadi; ayiq bolalari binafsharang gunafsha topishadi. Gunafsha ingichka poyasida qaltirab, dadil hid taratadi. Uni ko‘rgani bug‘ular, morjlar, tyulenlar, tulkilar, bo‘rilar keladi. Chayka janubdan gunafsha deb atalishini va u yerda millionlab topilishini aytib keladi. Kechasi muzlar qars-qurs qiladi, gunafsha so‘lib o‘ladi, lekin kimdir boshlashi kerak edi, deb o‘ylaydi.
Qachonlardir bu yerda million-million gunafsha ochilib yotadi. Muzlar eriydi, orollar hosil bo‘ladi— «Qutbdagi gunafsha» ertagida gunafshaning oxirgi o‘y-fikrlari

Kuchukcha ertagining mazmuni

Janni Rodari «Uchtadan oxiri bor ertaklar» turkumi bilan jahon ertakchiligida yangi bir usulni yaratdi. Bu yangilik shundan iborat ediki, ularda voqealar yechimi uch xil yakun topadi. Bunda har bir yakun o‘zining boshqasidan tubdan farq qiladigan mazmun-mohiyatiga ega bo‘ladi.

Men astoydil ertakning uchinchi tugashini yoqlayman. Inson uchun, avvalo, yaxshi bir ustoz darkor— Janni Rodari, «Hurishni eplolmagan kuchukcha» ertagi haqida

Shahzoda Plombir ertagi

Adibning «Rim ertaklari» turkumiga kirgan «Shahzoda Plombir» ertagining qahramoni senyor Molteni «Qo‘shaloq qutb» firmasidan kreditga, ya’ni qarzga xolodilnik (muzlatkich) olgan. Senyor Molteni bu qarzni ikki oydan beri to‘lay olmayapti, firma uning xolodilnigini qaytarib oladi.

Bilimingizni sinang

Italiyalik ertakchi Janni Rodari qaysi sanada tug‘ilgan?
  1. 1923-yilning 14-oktabrida
  2. 1920-yilning 23-oktabrida
  3. 1920-yilning 14-aprelida
  4. 1980-yilning 23-oktabrida

To‘g‘ri javob: 1920-yilning 23-oktabrida. Rodari 1920-yil 23-oktabrda tug‘ilgan.

Mashhur italiyalik ertakchi Janni Rodari qachon vafot etgan?
  1. 1980-yil 23-oktabrda
  2. 1980-yil 14-aprelda
  3. 1920-yil 14-aprelda
  4. 1978-yil 14-aprelda

To‘g‘ri javob: 1980-yil 14-aprelda. Rodari 1980-yil 14-aprelda vafot etgan.

Janni Rodarining otasi Juzeppe Rodari qanday kasb egasi bo‘lgan?
  1. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi
  2. Novvoy
  3. Qo‘g‘irchoq yasovchi usta
  4. Rassom

To‘g‘ri javob: Novvoy. Otasi novvoy bo‘lgan, bolalik yillari tandir yonida o‘tgan.

Janni Rodari o‘zi orzu qilmagan diniy maktabga o‘qishga nima sababdan majbur bo‘lgan?
  1. Oilasining kambag‘alligi tufayli
  2. Ertak yozishni o‘rganish istagi tufayli
  3. Otasining vasiyati tufayli
  4. Ustozlarining maslahati tufayli

To‘g‘ri javob: Oilasining kambag‘alligi tufayli. Kambag‘allik tufayli diniy maktabga kirishga majbur bo‘lgan.

Janni Rodari diniy maktabda necha yildan ortiq o‘qiy olmagan?
  1. Bir yildan
  2. Ikki yildan
  3. To‘rt yildan
  4. Uch yildan

To‘g‘ri javob: Ikki yildan. Rodari diniy maktabda ikki yildan ortiq o‘qiy olmagan.

Yosh Janni Rodari universitetda o‘qigan paytida qaysi maktabda o‘qituvchilik qilgan?
  1. San’at maktabida
  2. Diniy maktabda
  3. Boshlang‘ich maktabda
  4. O‘rta maktabda

To‘g‘ri javob: Boshlang‘ich maktabda. Universitet davrida boshlang‘ich maktabda o‘qituvchi bo‘lgan.

Janni Rodarining ilk to‘plami qanday nomlanadi?
  1. «Quvnoq she’rlar kitobi»
  2. «Telefonda aytilgan ertaklar»
  3. «Rim ertaklari»
  4. «Osmondagi tort»

To‘g‘ri javob: «Quvnoq she’rlar kitobi». Ilk to‘plami «Quvnoq she’rlar kitobi».

Janni Rodari ahamiyati jihatidan qaysi mukofotga teng bo‘lgan Hans Kristian Andersen mukofotiga sazovor bo‘lgan?
  1. Pulitser mukofotiga
  2. Gonkur mukofotiga
  3. Nobel mukofotiga
  4. Oskar mukofotiga

To‘g‘ri javob: Nobel mukofotiga. Andersen mukofoti Nobelga teng deyiladi.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiZulfiya hayoti va she’rlariKeyingi →Pirimqul Qodirov hayoti va «Yulduzli tunlar» (1-qism)