XotirAIAvaz O‘tar hayoti va ma’rifatparvarlik she’rlari
Mavzular
Avaz O‘tar va uning oilasi
O‘zbek mumtoz adabiyotining taniqli vakili Avaz O‘tar o‘g‘li o‘zining ma’rifatparvarlik ruhidagi asarlari bilan adabiyotimiz tarixida alohida o‘rin tutadi. Avaz O‘tar o‘g‘li 1884-yil 25-avgustda Xiva shahrida hunarmand oilasida tug‘ilgan.
Shoirning otasi Polvonniyoz O‘tar Gadoyniyoz o‘g‘li sartarosh edi. Xalq o‘rtasida usta O‘tar nomi bilan mashhur bo‘lgan bu kishi san’at va adabiyotga juda qiziqardi. O‘z zamonasining yetuk adiblari Ogahiy, Komil Xorazmiy, Mujrib Xonaxarobiy, Bayoniy kabi shoirlar bilan do‘stona munosabatda bo‘lib, tez-tez suhbatlashar, doimiy muloqot qilar edi.
Ta’lim va she’riyatga kirish
Otasi Avazni sakkiz yoshida maktabga beradi. Avaz maktabdan keyingi tahsilni madrasada davom ettiradi. U Xo‘ja Hofiz, Nizomiy, Jomiy, Lutfiy, Navoiy, Fuzuliy ijodini qiziqib o‘rganadi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, Avaz O‘tar o‘n to‘rt yoshlaridayoq she’r yozishga kirishgan, o‘n sakkiz yoshlarida yetuk shoir nomini olib ko‘pchilikning e’tiboriga tushgan. Iste’dodli shoir Avaz O‘tar to‘g‘risidagi xabarlar xon saroyigacha yetib boradi.
Saroy va qiynoqlar, vafoti
Shoir bir qancha vaqt Xiva xoni saroyida ijod qiladi. Biroq uning bu yerdagi faoliyati ko‘p davom etmaydi. Saroydagi biqiq ijodiy muhit shoirning ko‘ngliga o‘tirmaydi, uning she’rlariga hasad bilan qaragan ayrim kimsalar turli bo‘htonlar to‘qib Avazni xonga yomon ko‘rsatadilar. Xonning buyrug‘i bilan shoirni 200 darra urib jazolaydilar.
Tazyiq va xo‘rliklardan bezgan shoir saroyni tark etadi va ota kasbi – sartaroshlik bilan tirikchilik qila boshlaydi. Xiva xoni Muhammad Rahimxon II vafotidan so‘ng otasi o‘rniga taxtga o‘tirgan Isfandiyorxon ham unga zulm qiladi, Avazni bog‘lab 50 darra urdiradi. Shoir o‘ttiz besh yoshida vafot etadi.
Janrlar va «Saodat ul-iqbol»
Avaz O‘tar mumtoz she’riyatning g‘azal, muxammas, masnaviy, mustazod, ruboiy, qit’a kabi keng tarqalgan janrlarida ajoyib asarlar yaratdi. Shoir o‘z she’rlarini to‘plab kattagina devon tuzgan va uni «Saodat ul-iqbol» deb nomlagan. Asarlar to‘plami bir necha marta nashr etilgan.
Uning muhabbat haqidagi nozik hislarni uyg‘otuvchi she’rlari hozirgacha kuyga solinib ijro etilayotgan bo‘lsa, ma’rifatparvarlik ruhidagi asarlari ilm olishga, ma’rifatli bo‘lishga da’vat bo‘lib yangramoqda.
Shoir Muqimiy, Furqat, Zavqiy, Hamza kabi shoirlar qatorida hurmat bilan tilga olishga loyiq ijodkor.
«Til» va «Maktab» she’rlari
Shoirning ma’rifatparvarlikni targ‘ib etuvchi asarlaridan yana biri «Maktab» she’ridir. G‘azal shaklidagi bu she’rda Avaz maktabni ilm-madaniyat manbayi sifatida ta’riflaydi.
Avaz himmatni qil oliy ocharg‘a emdi maktabkim, / Baloi jahl-u nodonlikni barbod etgusi maktab.— Avaz O‘tar, «Maktab» g‘azali
Har tilni biluv emdi bani odama jondur, / Til vositai robitai olamiyondur.— Avaz O‘tar, «Til» g‘azali
«Fidoyi xalqim» g‘azali
Avaz O‘tarning «Fidoyi xalqim» deb boshlanuvchi g‘azalida shoirning mazlum xalq ahvoliga achinishi, uning mashaqqatli hayotidan cheksiz afsuslanishi yaqqol sezilib turadi. Shoir o‘zi mansub xalqqa jonini fido qilishga tayyor.
Fidoyi xalqim bo‘lsun tanda jonim, / Bo‘lub qurbon anga ruhi ravonim.— Avaz O‘tar, «Fidoyi xalqim» g‘azali
Avaz O‘tar she’rlari mazmun jihatdan chuqur, ta’sirchanligidan tashqari, ixcham va ravon bitilgan. Shuning uchun ular ravon o‘qiladi, tez tushuniladi va tez yodda qoladi.
Bilimingizni sinang
Avaz O‘tar o‘g‘li qaysi yil va qaysi shaharda hunarmand oilasida tug‘ilgan?
- 1894-yil, Xiva
- 1884-yil, Xiva
- 1880-yil, Qo‘qon
- 1884-yil, Buxoro
To‘g‘ri javob: 1884-yil, Xiva. Shoir 1884-yil 25-avgustda Xiva shahrida tug‘ilgan.
Ma’rifatparvar shoir Avaz O‘tarning hayot yillari qaysi javobda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
- 1884–1929
- 1884–1919
- 1874–1919
- 1894–1919
To‘g‘ri javob: 1884–1919. Avaz O‘tar 1884–1919-yillarda yashagan.
Avaz O‘tarning otasi Polvonniyoz xalq o‘rtasida qanday nom bilan mashhur bo‘lgan?
- Polvon ota
- Usta O‘tar
- Usta Avaz
- Gadoy usta
To‘g‘ri javob: Usta O‘tar. Xalq uni usta O‘tar deb atagan.
Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Usta O‘tar Ogahiy bilan do‘stona munosabatda bo‘lgan; II. Usta O‘tar Komil Xorazmiy bilan do‘stona munosabatda bo‘lgan; III. Usta O‘tar Furqat bilan do‘stona munosabatda bo‘lgan.
- Faqat I
- I va II
- II va III
- I, II va III
To‘g‘ri javob: I va II. Usta O‘tar Ogahiy, Komil Xorazmiy, Mujrib Xonaxarobiy, Bayoniy bilan do‘st bo‘lgan; Furqat ularning qatorida emas.
Avaz O‘tar maktabdan keyingi tahsilni qayerda davom ettirgan?
- Xon saroyida
- Bilim yurtida
- Ustoz yonida
- Madrasada
To‘g‘ri javob: Madrasada. Maktabdan keyin madrasada o‘qigan.
Avaz O‘tar hayotidagi yoshlarni voqealar bilan moslang: 1) sakkiz yoshida; 2) o‘n to‘rt yoshlaridayoq; 3) o‘n sakkiz yoshlarida; a) she’r yozishga kirishgan; b) yetuk shoir nomini olib e’tiborga tushgan; c) maktabga berilgan.
- 1-a, 2-b, 3-c
- 1-c, 2-a, 3-b
- 1-b, 2-c, 3-a
- 1-c, 2-b, 3-a
To‘g‘ri javob: 1-c, 2-a, 3-b. Sakkiz yoshida maktabga, o‘n to‘rtda she’r yozishga, o‘n sakkizda yetuk shoir nomini olishga.
Quyidagi ijodkorlardan qaysi biri Avaz O‘tar yoshligida qiziqib o‘rgangan shoirlar qatoriga kiradi?
- Muqimiy
- Furqat
- Fuzuliy
- Hamza
To‘g‘ri javob: Fuzuliy. Avaz Fuzuliy ijodini o‘rgangan; Muqimiy, Furqat, Hamza esa zamondosh shoirlar qatorida tilga olinadi.
Avaz O‘tar Xiva xoni saroyida uzoq tura olmasligiga qaysi holat sabab bo‘lgan?
- Xon unga hech qanday vazifa bermagani
- Madrasaga qaytishni istagani
- Saroydagi biqiq ijodiy muhit ko‘ngliga o‘tirmagani
- Ota kasbini tashlay olmagani
To‘g‘ri javob: Saroydagi biqiq ijodiy muhit ko‘ngliga o‘tirmagani. Biqiq ijodiy muhit shoirning ko‘ngliga o‘tirmagan.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash