XotirAI logotipiXotirAI
📖 6-sinf · Adabiyot · 106–116-b.

«Yulduzli tunlar» romani parchasi va tahlili (2-qism)

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Marg‘ilonga qaytish

Qisqacha: Bobur va hamrohlari to‘rt kunlik yo‘lni bir yarim kunda bosib, Isfayramsoy bo‘yida to‘xtaydi; Bobur tahorat olib, ikki rakat namoz o‘qiydi va Sohibqiron bobosiga bag‘ishlab tilovat qiladi. Marg‘ilon darvozasi oldida Ali Do‘stbek Andijonda qilgan gunohlari uchun afv so‘raydi va Qur’oni karim oldida umrbod sodiq bo‘lishga so‘z beradi. Bobur darvozani ochtiradi va Qosimbekni o‘z navkarlariga bosh qiladi.

Sohib ixtiyor eshik og‘a – saroydagi bosh xizmatkor.

Marg‘ilon bayrami

Qisqacha: Tongda jarchilar Bobur qaytganini e’lon qiladi, Tanbalning ko‘p odamlari qurolsizlantiriladi; odamlar Tanbal soliqchilarini tayoq bilan shahardan quvadi. Qosimbek Bobur nomidan minglab odamlarga osh ulashadi. Ali Do‘stbek Qosimbek o‘rniga sohib ixtiyor eshik og‘a bo‘lishni istab, uni O‘shga yubormoqchi bo‘ladi, ammo Bobur Qosimbekni yonidan ajratmaydi va O‘shga boshqa bek-u navkarlarni yuborishni aytadi.

Tanbal mag‘lub, Andijon ochildi

Qisqacha: Tanbal Andijondan katta qo‘shin bilan Marg‘ilonga hujum qiladi, ammo bek-u navkarlar va minglab yigitlar uni uloqtirib tashlaydi; quvaliklar orqadan zarba beradi, O‘sh va O‘zgan xalqi ham isyon ko‘taradi. Andijonda dorug‘a Nosirbek izdihomdan qo‘rqib, darvozalarni bekitishga va Juma namozida Bobur nomini xutbaga qo‘shib o‘qishga va’da beradi. Ertasi kuni andijonliklar Boburni karnay-nog‘ora bilan, otining oyog‘i ostiga gilam to‘shab kutib oladi.

Tanbalni ta’qib etish

Qisqacha: Andijondan quvilgan Tanbal Axsiga yo‘l oladi, lekin u yerda ham isyon ko‘tarilgan; Bobur va Qosimbekning besh mingdan oshgan qo‘shini Axsida Uzun Hasanni asir oladi. Tanbal Popga chekinadi, u yerdan ham quvilib, G‘ova orqali Chotqol tog‘lariga qochadi va besh yuztacha askari bilan Arxiyon qo‘rg‘oniga bekinadi. Shotilar G‘aznayi Namangandan keltirilguncha qorong‘i tushadi; Bobur qo‘rg‘on atrofiga chodir tiktirib, ertalab hamla qilishni buyuradi.

Tarixiy asar mas’uliyati

Tarixiy mavzuda badiiy asar yozish ijodkordan katta mas’uliyatni talab etadi. Tarix aniq bo‘lib o‘tgan, hech bir narsani qo‘shish yoki olib tashlash mumkin bo‘lmagan voqealar jamlanmasidir. Qolaversa, tarix muayyan xalqning xotirasi, asrab-avaylaydigan ma’naviy bisoti hisoblanadi. O‘tmishning har bir hodisasini yoritishda, uni talqin etishda xolislik, odillik va halollikka rioya etish lozim.

Pirimqul Qodirov, shu ma’noda, Cho‘lpon iborasi bilan aytganda, «boshini zo‘r ishga berib qo‘ygan» ijodkor hisoblanadi. Sho‘ro zamoni mafkurachilari «Yulduzli tunlar» romanidan go‘yo turli xil «g‘oyaviy xatolar» topishib, asar va uning muallifini badnom qilishga urinishdi.

mustabid tuzum tazyiqi ostida roman olti yil chop etilmay yotdi— Pirimqul Qodirovning o‘zi aytganidek («Yulduzli tunlar» haqida)

Manbalar va tarixiy asos

Pirimqul Qodirov ixtiyorida hazrat Bobur qalamiga mansub tengsiz asar – «Boburnoma», uning qizi Gulbadanbegim tomonidan bitilgan «Humoyunnoma» singari ko‘plab tarixiy hamda badiiy manbalar bor edi. Lekin Pirimqul Qodirov tarixchi sifatida emas, yozuvchi – ijodkor sifatida maydonga chiqadi.

Asarning shu qismiga asos bo‘lgan tarixiy voqealar «Boburnoma»ning «Vaqoei sanai arbaa va tis’a mia» (To‘qqiz yuz to‘rtinchi (1498–1499) yil voqealari) deb nomlangan bobidan o‘rin olgan. Bobokaloni Amir Temur poytaxt etgan Samarqand taxtida yuz kungina o‘tirgan o‘n olti yoshli Bobur mirzo ota shahri Andijonni fitnachilar qo‘lidan qutqarmoq uchun ortga qaytgan.

Bu hodisalar «Boburnoma»ning olti-yetti sahifasiga joy bo‘lgan, xolos. Yozuvchi ularni asariga singdirar ekan, «Boburnoma»da bo‘lmagan bir tafsilot bilan boyitadi. Bu Qutlug‘ Nigor xonim tomonidan o‘g‘liga noyob sovg‘a – Amir Temurning qilichi va «xotirotlar bitilgan daftarlari»ning tortiq etilishi voqeasidir.

Bilimingizni sinang

«Yulduzli tunlar»dagi «sohib ixtiyor eshik og‘a» atamasi qanday mansabni bildiradi?
  1. Xazina nozirini
  2. Qo‘shin sarkardasini
  3. Saroydagi bosh xizmatkorni
  4. Shahar dorug‘asini

To‘g‘ri javob: Saroydagi bosh xizmatkorni. Sohib ixtiyor eshik og‘a – saroydagi bosh xizmatkor.

«Yulduzli tunlar» parchasida Bobur hamrohlari bilan Marg‘ilondan berida qaysi soy bo‘yida to‘xtab, namoz o‘qiydi?
  1. Shohimardonsoy
  2. Isfayramsoy
  3. Qoradaryo
  4. Sirdaryo

To‘g‘ri javob: Isfayramsoy. Bobur Isfayramsoy bo‘yida to‘xtagan.

Ali Do‘stbek Marg‘ilon darvozasi oldida Boburdan nima uchun afv so‘raydi?
  1. O‘shdan qo‘shin yubormagani uchun
  2. Xo‘jandda Boburni kutib olmagani uchun
  3. Andijonda qilgan gunohlari uchun
  4. Samarqandda Boburga xiyonat qilgani uchun

To‘g‘ri javob: Andijonda qilgan gunohlari uchun. Ali Do‘stbek Andijonda qilgan gunohlari uchun afv so‘raydi.

Ali Do‘stbek Qur’oni karim oldida Boburga nimaga so‘z beradi?
  1. Andijonni bir oyda qaytarib berishga
  2. Dorug‘alikdan voz kechishga
  3. Umrbod sodiq qul bo‘lishga
  4. Tanbalga qarshi yolg‘iz jang qilishga

To‘g‘ri javob: Umrbod sodiq qul bo‘lishga. Ali Do‘stbek Boburga umrbod sodiq bo‘lishga so‘z beradi.

Marg‘ilon darvozasi ochilgach, Bobur o‘z navkarlariga kimni bosh qilib tayinlaydi?
  1. Qosimbekni
  2. Nosirbekni
  3. Qambarbekni
  4. Ali Do‘stbekni

To‘g‘ri javob: Qosimbekni. Bobur Qosimbekni navkarlariga bosh qiladi.

Marg‘ilonda Bobur mirzo nomidan doshqozonlarda palov damlatib, minglab odamlarga osh ulashgan kim?
  1. Qosimbek
  2. Nosirbek
  3. Ali Do‘stbek
  4. Qambarbek

To‘g‘ri javob: Qosimbek. Minglab odamlarga osh ulashgan Qosimbekdir.

Bobur nima uchun Qosimbekni O‘shga yubormay, o‘z yonida qoldirishni istaydi?
  1. Qosimbekni Marg‘ilon dorug‘asi qilmoqchi bo‘lgani uchun
  2. Qosimbek o‘zi O‘shga borishni xohlamagani uchun
  3. Qosimbek Tanbalga yon bosishidan xavotirlangani uchun
  4. Shu paytda ko‘pni ko‘rgan Qosimbek yonida bo‘lishi kerak deb bilgani uchun

To‘g‘ri javob: Shu paytda ko‘pni ko‘rgan Qosimbek yonida bo‘lishi kerak deb bilgani uchun. Bobur ko‘pni ko‘rgan Qosimbek yonida bo‘lishi kerak deb hisoblaydi.

Tanbalning Marg‘ilonga hujumi paytida unga orqadan zarba bergan kimlar bo‘ladi?
  1. Namanganliklar
  2. Axsiliklar
  3. Chotqolliklar
  4. Quvaliklar

To‘g‘ri javob: Quvaliklar. Quvaliklar Tanbalga orqadan zarba beradi.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiMuhammad Aminxo‘ja Muqimiy va «Tanobchilar»Keyingi →Abdulla Qahhor hayoti va «Bemor» hikoyasi