XotirAI logotipiXotirAI
📖 7-sinf · Adabiyot · 32–38-b.

Shuhrat «Mardlik afsonasi» balladasi

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Muqaddima: afsona va haqiqat

Qisqacha: Shoir massagetlar shonidan qissa bitmoqchi bo‘lib, kitobxonga murojaat qiladi. U bu qissani afsona deb o‘ylamaslikni, shonli o‘tmishdan ko‘z yummaslikni so‘raydi. Qissada afsonaga o‘xshash joylar bo‘lsa-da, haqiqat izi mavjudligini, ko‘hna tarix ibrat bo‘lsa, uni eslab turish kerakligini aytadi.
Axir, qancha chuqurdan qaynasa buloq, / Suvi shuncha pok bo‘lur, shuncha totliroq!— Shuhrat, «Mardlik afsonasi»

Kayxusrav bosqini

Qisqacha: Bir kuni bosqinchi Eron shohi Kayxusrav yurtga bostirib keladi. Uning niyati yer-suv, mulk va qiron edi. U elga bosh egishni, uy to‘ridan joy bo‘shatishni, soliq yig‘ishni talab qiladi. Amudaryodan nayrang bilan o‘tib, tinch o‘lkada ajal va erksizlik olib keladi.

Qon yig‘laydi hamma

Qisqacha: Bosqindan so‘ng el-yurtni motam libosi qopladi. Odamlar, hayvonlar va tabiat – hammasi «Qon yig‘ladi» deb tasvirlanadi: elat va urug‘, beshikdagi norasta, chol-kampir, gul va chechak, qiz-kelinchaklar, qo‘zi-qo‘y va dehqon.

To‘maris chorlovi

Qisqacha: Shunda ona To‘maris otilib chiqadi va yovga o‘lim, tiz bukmaslik haqida aytadi. U ona yurtni muqaddas deb biladi va dushmanga bosh egib yashashni uyat sanaydi. Uzun «desang» qatori orqali xalqni vatanni asrash uchun jangga chorlaydi: omochni qo‘yib, qilich yoki bolta, o‘roq olishga, kattayu kichik, er-ayol birdek maydonga chiqishga undaydi.
Omochni qo‘y, qo‘lingga qilich, yarog‘ ol! / Agar qilich topmasang, bolta, o‘rog‘ ol!— Shuhrat, «Mardlik afsonasi» (To‘maris nutqi)

Xalq javobi, jang boshlanishi

Qisqacha: Xalq «Xo‘p bo‘ladi!» deb oyoqqa turadi, hatto chollar ham hassa-tayoqqa tayanib chiqadi. Yurt bitta mushtga aylanadi. Xalq To‘marisdan o‘zi boshlashni so‘raydi va qo‘li bog‘liq yashashdan o‘lim a’lo ekanini aytadi. To‘maris xalqining so‘zini qonun deb biladi va lashkarni boshlab ketadi.
Qo‘li bog‘liq yashashdan o‘lim a’lodir, / Bosqinchi yov o‘limga mahkum balodir.— Xalq xitobi, Shuhrat «Mardlik afsonasi»dan

Jang va Kayxusrav o‘limi

Qisqacha: Jangda ming-minglab bosh uzilib, qonlar qonga qorishadi. Kayxusrav qo‘shini holi tang bo‘lgach, o‘zi jangga tushadi. To‘maris unga ot qo‘yib chiqadi, yakkama-yakka qilichbozlik boshlanadi. Kayxusrav qo‘shinini tashlab qochadi, To‘maris izma-iz quvib yetadi va qilich bilan uni urib otdan yiqitadi. Xalq «Dushmanga o‘lim!» deydi va Kayxusravning boshi tanidan uziladi.

G‘alaba va ballada janri

Qisqacha: To‘maris Kayxusravning uzilgan boshini «Mana endi to‘yib ol» deb, qon to‘la chuqurga otadi. Xalq qizini olqishlaydi, el tinchiydi. Tunda yomg‘ir va sel yovdan qolgan qonli izni yuvadi. Erksevar dehqon yana omochni tutadi, To‘maris dovrug‘ini el doston qiladi.

Ballada fransuzcha so‘zdan olingan bo‘lib, «raqs qo‘shig‘i» ma’nosini anglatadi. O‘zbek adabiyotida balladalar ko‘proq tarixiy-fantastik va qahramonlik yo‘nalishlarida bitilgan. Shuhrat To‘maris va uning o‘z qavmiga muhabbatini, ayni vaqtda, Kayxusrav va uning bosqinchi qo‘shinlariga nafratini ochiq bayon etadi. Ballada janrining talabidan kelib chiqib, To‘marisning bosqinchi forsni o‘z qo‘li bilan o‘ldirgani alohida tasvir etiladi.

Bilimingizni sinang

«Mardlik afsonasi» balladasi qaysi shoir qalamiga mansub?
  1. G‘afur G‘ulom
  2. Shuhrat
  3. Cho‘lpon
  4. Mirtemir

To‘g‘ri javob: Shuhrat. «Mardlik afsonasi» balladasi shoir Shuhrat qalamiga mansub.

O‘zbek adabiyotida balladalar ko‘proq qaysi yo‘nalishlarda bitilgan?
  1. Falsafiy-diniy va ta’limiy yo‘nalishlarda
  2. Lirik-maishiy va hajviy yo‘nalishlarda
  3. Sarguzasht va detektiv yo‘nalishlarda
  4. Tarixiy-fantastik va qahramonlik yo‘nalishlarida

To‘g‘ri javob: Tarixiy-fantastik va qahramonlik yo‘nalishlarida. O‘zbek balladalari ko‘proq tarixiy-fantastik va qahramonlik yo‘nalishlarida yozilgan.

Shuhrat «Mardlik afsonasi» balladasida qaysi xalq shonidan qissa bitmoqchi ekanini aytadi?
  1. So‘g‘dlar
  2. Massagetlar
  3. Saklar
  4. Xorazmliklar

To‘g‘ri javob: Massagetlar. Shoir massagetlar shonidan bir qissa bitmoqchi bo‘ladi.

Shuhratning «Mardlik afsonasi» balladasida massagetlar yurtiga ot solgan bosqinchi Eron shohi kim?
  1. Kayxusrav
  2. Attila
  3. Iskandar
  4. Chingizxon

To‘g‘ri javob: Kayxusrav. Yurtga bostirib kelgan bosqinchi Eron shohi Kayxusrav edi.

«Mardlik afsonasi»da Kayxusravning yurtga bostirib kelishdan asosiy niyati nima bo‘lgan?
  1. Oltin konlarini topib, xazina yig‘ish
  2. Massagetlar qizini o‘zining kelini qilish
  3. Yer-suv, mulk egallash va qiron keltirish
  4. Savdo yo‘llarini ochib, boj yig‘ish

To‘g‘ri javob: Yer-suv, mulk egallash va qiron keltirish. Kayxusravning niyati yer-suv, mulk va qiron edi.

«Mardlik afsonasi»da Kayxusrav massagetlar yurtiga bostirib kirish uchun nayrang bilan qaysi daryodan o‘tgan?
  1. Amudaryo
  2. Murg‘ob
  3. Sirdaryo
  4. Zarafshon

To‘g‘ri javob: Amudaryo. Kayxusrav Amudan nayrang bilan o‘tib, yurtga kirgan.

Shuhrat «Mardlik afsonasi»da bosqindan keyingi motam tasvirida qaysi birikmani takror-takror qo‘llaydi?
  1. Qon yig‘ladi
  2. Sel keldi
  3. Tog‘ qulab tushdi
  4. Yurt uyg‘ondi

To‘g‘ri javob: Qon yig‘ladi. Motam tasvirida «Qon yig‘ladi» birikmasi takrorlanadi.

Quyidagi misralar kimning qaysi asaridan olingan: «Axir, qancha chuqurdan qaynasa buloq, Suvi shuncha pok bo‘lur, shuncha totliroq!»
  1. Hamid Olimjonning «Oygul bilan Baxtiyor» dostonidan
  2. Oybekning «Navoiy» romanidan
  3. Shuhratning «Mardlik afsonasi» balladasidan
  4. Cho‘lponning «Kecha va kunduz» romanidan

To‘g‘ri javob: Shuhratning «Mardlik afsonasi» balladasidan. Bu misralar Shuhratning «Mardlik afsonasi» balladasidan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiSaida Zunnunova va Shuhrat: hayoti va ijodiKeyingi →Rasul Hamzatov: hayoti va she’rlari