XotirAI logotipiXotirAI
📖 7-sinf · Adabiyot · 46–57-b.

Asqad Muxtor, she’r vaznlari, Mirmuhsin

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Asqad Muxtor: o‘qishi va ishlari

1945-yilda Asqad Muxtor Toshkentga qaytadi. U avval markaziy gazetalarda bo‘lim mudiri, mas’ul kotib, so‘ng «Sharq yulduzi», «Guliston» jurnallarida bosh muharrir bo‘lib ishladi. «O‘zbekiston adabiyoti va san’ati» gazetasiga rahbarlik qildi.

Asqad Muxtor she’riyati

Asqad Muxtor badiiy ijodga she’rlar yozish bilan kirib keldi. Yosh shoir katta matbuotda «O‘zbekiston adabiyoti va san’ati» sahifalarida 1938-yili «Bizning avlod» she’ri bilan paydo bo‘ldi. 1947-yilda bosilgan «Po‘lat quyuvchi» poemasi orqali katta ijodkorlar nazariga tushadi.

Shoir o‘z she’rlarida biz yashab turgan dunyo haqiqati, inson umrining mazmuni, ezgulik va qabohat kabi azaliy muammolarni yangi davr kishisi nuqtayi nazari bilan yoritishga harakat qiladi.

Nasri va dramaturgiyasi

1950-yilda A. Muxtorning «Daryolar tutashgan joyda» nomli birinchi qissasi bosilib chiqadi. 1955-yili nashr etilgan «Opa-singillar» romani bilan adabiy jamoatchilik va kitobxonlar e’tiborini qozondi.

Tarjimonligi, unvoni, vafoti

Asqad Muxtor mohir tarjimonlardan biridir. Sofoklning «Shoh Edip» fojiasi, Shekspir va Shiller tragediyalari, Pushkin, Lermontov, Blok, Mayakovskiy asarlarini mahorat bilan o‘zbek tiliga o‘girgan. Asqad Muxtor «O‘zbekiston xalq yozuvchisi» faxriy unvoni bilan taqdirlangan. Asqad Muxtor 1997-yilning 17-aprelida Toshkent shahrida vafot etdi.

«Yulduzim» va «Yo‘l»

Qisqacha: Lirik qahramon bolaligida qishloq chetidagi dashtda, polizkapa tomida yulduz sanab yotadi. Bir kun yulduz mushakday yonib Jizzax cho‘liga tushadi. Bola gugurt olib, tomdan sakrab o‘sha yoqqa yuguradi, cho‘lda uzoq kezadi, lekin yulduzni topolmaydi. Shoir hali ham izlashini va yulduzi shu cho‘llarda ekanini aytadi.
Hali ham izlayman. Bilaman: Yerda, / Shu cho‘llarda mening yulduzim!— Asqad Muxtor, «Yulduzim»
Qisqacha: «Yo‘l» she’rida ostonadan taralgan yo‘llar quyosh nurini eslatadi va umrni uzaytiradi. Uyda o‘tirib qolsa, hayot chetlab o‘tadi. Bobosi «Ko‘rganing – seniki» der edi, shuning uchun ellar va dillarni ko‘rish kerak. Ijod dardi yo‘l azobi, ruh yo‘lda ekan, umrning nihoyasi yo‘q.

«Tug‘ilish» she’ri

Qisqacha: She’r tong oldi yomg‘iri, yulduzlar va yerdan ko‘tarilgan hovur tasviri bilan boshlanadi. Iyul quyoshining ilk yolqinlari yaproqlarga sachraydi, g‘unchalar ochiladi, yashil shabboda eshikdan eshikka yugurib suyunchi so‘raydi. Ota iymanibroq poygakda turadi, ichkarida esa oppoq choyshabda jahonning umidi jilmayib yotadi.
Iymanibroq turar ota poygakda, / Ko‘ksida yulduzi, bir qo‘li mayib... / Ichkarida esa oppoq choyshabda / Jahonning umidi yotar jilmayib.— Asqad Muxtor, «Tug‘ilish»

Ikki yulduzcha (* * *) she’ri

Qisqacha: Birinchi she’rda lirik qahramon bu umr to‘la o‘ziniki emasligini sezadi: bir vaqtlar uni deb halok bo‘lgan kimdir bor va u o‘sha kishi uchun ham yashaydi. Umrning achchiq-chuchugi, guli, mevasi o‘rtada baham, yengil-yelpi o‘tsa, egasi rozi-rizo bo‘lmaydi.
Qisqacha: Ikkinchi she’rda yakka o‘sgan o‘rik bodroq-bodroq gullaganida ko‘lankasi bilan do‘st tutinadi. Soya sodiq do‘st bo‘lishga so‘z beradi, ammo bulutli kunda yo‘q bo‘lib qoladi, o‘rik guli yerga to‘kiladi. Shoir soya ham do‘st bo‘ladimi deydi va har qanday ob-havoda yoningda turgan kishi haqiqiy do‘st ekanini aytadi.

She’r va vaznlar haqida

Shoirning fikri va ichki kechinmalari ifodasi bo‘lib, ma’lum bir tartibga solingan ritmik nutq she’r deb ataladi. Ijodkorning qalbida ma’lum bir voqea-hodisaga nisbatan paydo bo‘lgan munosabat ichki kechinma deyiladi. Adabiyotshunoslik ilmida nutqning bu tarzda qolipga, o‘lchamga solinishi vazn yoki she’riy tizim deb ataladi. She’riyatimizda asosan uchta: barmoq, aruz va erkin vaznlar qo‘llanib kelingan.

Barmoq vaznining turlari

Barmoq she’r tizimida ikki xil vazn bor: sodda vazn, qo‘shma vazn. Agar she’rning boshidan oxirigacha misralardagi bo‘g‘inlar miqdori bir xil bo‘lsa, sodda vazn deyiladi. Misralardagi bo‘g‘inlar miqdori ikki xil ko‘rinishda bo‘lsa, qo‘shma vazn deb ataladi.

Mirmuhsin hayoti

Shoir va yozuvchi Mirmuhsin Mirsaidov 1921-yilning 3-mayida Toshkent shahrining Qo‘rg‘ontegi mahallasida kulol oilasida tug‘ildi. O‘rta maktabni bitirgach, Toshkent davlat pedagogika institutiga kirib, uni 1942-yilda tugatdi.

Mirmuhsinning asarlari

Badiiy ijodni shoir sifatida boshlagan Mirmuhsin 1936-yilda «Sheralining mardligi» va «Ovchi bolalar» nomlari bilan she’r va hikoyalar to‘plamlarini chiqargan. 1938-yilda «Qamar» nomli ilk dostoni bosilib chiqdi. Shoir bir qator dostonlar ham yaratgan. Chunonchi, «Usta G‘iyos» (1946), «Do‘nan», «Yashil qishloq» (1948), «Shiroq» (1969), «Nevara», «Avesto» (1970).

Mirmuhsin – o‘zbek adabiyotida 1954-yilda yaratilgan «Ziyod va Adiba» ilk she’riy romanining muallifi. Mirmuhsinning ilk qissasi «Jamila» 1956-yilda e’lon qilingan. 1960-yilda bosilgan «Chodrali ayol» hikoyalar to‘plami va 1979-yilda chop etilgan «Chodrali ayol» qissasi chet ellardagi kishilar hayotini ko‘rsatishga bag‘ishlangan.

Bilimingizni sinang

Asqad Muxtor qachon va qayerda tug‘ilgan?
  1. 1920-yil 23-dekabrda, Farg‘ona shahrida
  2. 1922-yil 3-dekabrda, Andijonda
  3. 1920-yil 23-dekabrda, Samarqandda
  4. 1918-yil 23-dekabrda, Farg‘onada

To‘g‘ri javob: 1920-yil 23-dekabrda, Farg‘ona shahrida. Adib 1920-yilning 23-dekabrida Farg‘ona shahrida tug‘ilgan.

Asqad Muxtorning oilasi asli qayerdan kelgan bo‘lib, farg‘onaliklar orasiga singishib ketgan?
  1. Tataristondan
  2. Ozarbayjondan
  3. Buxorodan
  4. Qozog‘istondan

To‘g‘ri javob: Tataristondan. Oilasi asli Tataristondan kelgan.

Asqad Muxtorning otasi qaysi yilda, adib necha yoshligida vafot etgan?
  1. 1935-yilda, o‘n besh yoshida
  2. 1929-yilda, to‘qqiz yoshida
  3. 1933-yilda, o‘n uch yoshida
  4. 1931-yilda, o‘n bir yoshida

To‘g‘ri javob: 1931-yilda, o‘n bir yoshida. Otasi 1931-yilda, adib o‘n bir yoshida vafot etgan.

Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Asqad Muxtor o‘n ikki bolaning uchinchisi bo‘lgan. II. U 1936-yili Toshkentga kelib, jurnalistika kursida o‘qigan. III. U 1938-yili Toshkent davlat pedagogika institutiga kirgan.
  1. Faqat I
  2. II va III
  3. I va II
  4. I va III

To‘g‘ri javob: I va II. III noto‘g‘ri: 1938-yili Samarqanddagi davlat dorilfununiga kirgan.

Asarlarni nashr yillari bilan moslang: 1) «Po‘lat quyuvchi» poemasi; 2) «Daryolar tutashgan joyda» qissasi; 3) «Opa-singillar» romani. a) 1950; b) 1947; c) 1955.
  1. 1-a, 2-b, 3-c
  2. 1-b, 2-a, 3-c
  3. 1-c, 2-a, 3-b
  4. 1-b, 2-c, 3-a

To‘g‘ri javob: 1-b, 2-a, 3-c. Poema 1947, qissa 1950, roman 1955-yilda chiqqan.

Asqad Muxtor 1938-yili qaysi oliy o‘quv yurtiga kirgan?
  1. Andijon davlat pedagogika institutiga
  2. Toshkent davlat konservatoriyasiga
  3. Samarqanddagi O‘zbekiston davlat dorilfununiga
  4. Toshkent davlat pedagogika institutiga

To‘g‘ri javob: Samarqanddagi O‘zbekiston davlat dorilfununiga. 1938-yili Samarqanddagi O‘zbekiston davlat dorilfununiga kirgan.

Asqad Muxtor Andijon davlat pedagogika institutida qanday lavozimda ishlagan?
  1. O‘zbek adabiyoti kafedrasi mudiri
  2. Rektor
  3. Kutubxona mudiri
  4. Dekan

To‘g‘ri javob: O‘zbek adabiyoti kafedrasi mudiri. Andijon pedagogika institutida o‘zbek adabiyoti kafedrasi mudiri bo‘lgan.

Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. «Daryolar tutashgan joyda» Asqad Muxtorning 1950-yilda bosilgan birinchi qissasi. II. «Opa-singillar» romani 1947-yilda nashr etilgan. III. Asqad Muxtor «O‘zbekiston xalq yozuvchisi» faxriy unvoni bilan taqdirlangan.
  1. I va II
  2. I va III
  3. II va III
  4. Faqat III

To‘g‘ri javob: I va III. II noto‘g‘ri: «Opa-singillar» 1955-yili nashr etilgan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiRasul Hamzatov: hayoti va she’rlariKeyingi →Mirmuhsin: «Me’mor» romanidan parcha (1-qism)