XotirAI logotipiXotirAI
📖 7-sinf · Adabiyot · 147–161-b.

«Ravshan» dostoni: zindon, Hasanxon va to‘rt kal

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Zulxumor va sehrli uzuk

Qisqacha: Bog‘dagi qizlar begona yigitni ko‘rib, Zulxumorga xabar beradi. Zulxumor Oqqiz degan kanizini yigitning ko‘rmanasini olib kelishga jo‘natadi. Ravshanning tillasi yo‘q edi, shuning uchun u momosi Yunus pari bergan sehrli uzukni ko‘rmana qilib yuboradi. Zulxumor uzukda o‘z ismi va suratini ko‘rib, yigitni huzuriga olib kelishni buyuradi.

Zulxumor uzuk ko‘zidagi yozuvni taqdirning bitigi deb bilganidan, yigitning chin oshiq ekanini sezib, yoqtirib qolganidan uni qabul qiladi. Bir necha kunni Ravshanbek Zulxumor bilan shod-xurram o‘tkazdi.

Oqqiz hasadi, zindon va xat

Qisqacha: Ravshanga ko‘ngli ketgan hasadgo‘y Oqqiz Zulxumorning Ravshan bilan yashayotganini onasiga aytadi, ona Qoraxonga yetkazadi. Ravshan bandi qilinib, podsho uni osishga buyuradi. Shirvon kattalari maslahati bilan Ravshan qirq kunga zindonga tashlanadi. Zulxumor kanizlari bilan hovliga qamalib, besh yuz sarboz qorovul qo‘yiladi. Zulxumor Ravshanning ota-onasiga o‘z qo‘li bilan xat yozadi.

Shirvon kattalari: «Yigitni o‘ldirishga shoshmaslik kerak, yosh, aqlli va botir yigit ekan, uni qirq kun zindonga tashlasak, so‘ng chiqarib dinimizga kirishini so‘rasak, ko‘nsa, sizga kuyov qilsak, ko‘nmasa, osaverasiz», – deb maslahat berishadi.

Mayna va xon Dalli

Qisqacha: Zulxumorning xati mayna qushning bo‘yniga mahkam boylanadi. Mayna Chambilga uchib, sahar vaqti xon Dallining qo‘liga qo‘nadi. Maynaning bo‘ynida arza xati bor edi. Xatdan xabar topgan Hasanxon Go‘ro‘g‘lining G‘irko‘k otini minib, zudlik bilan Shirvonga jo‘naydi.
Sahar vaqti, mayna gulday jaynading, / Osoyishta tanda jonim qiynading,— xon Dalli maynaga

Hasanxon Shirvon yo‘lida

Qisqacha: Go‘ro‘g‘libek yig‘lab, Hasan mardga oq fotiha berib yuboradi. Hasan G‘irko‘kni o‘ynatib, yakka-tanho Shirvon tomon ketadi. U qo‘rqmay suvsiz cho‘llar va yirtqichlar yurmaydigan yerlardan o‘tib boradi. Maqsadi Qoraxonni yengish va Ravshanni qutqarish edi.
Tonglar otib boradi, / Kunlar botib boradi, / Suvsiz cho‘lda mard Hasan / Yakka ketib boradi.— «Ravshan» dostonidan

Kampir va to‘rt kal

Qisqacha: Kampirning katta o‘g‘lining nonxo‘r polvoni to‘rt og‘a-ini kal edi, kattasi Aynoq kal. Ukalari Jaynoq kal, Ersak kal, Tersak kal deb yuritilardi. Jaynoq har tusli bo‘lib o‘zgara olardi, Ersak kamondan qushni ko‘zidan urardi, Tersak yilqining tulporini suyagidan tanirdi. Kampir Aynoq kalga borib, Ravshanni ayirib olishni so‘radi, Aynoq rozi bo‘ldi.

Kallar Hasan bilan uchrashadi

Qisqacha: Muhlat tugamasdan oldin kallar bozorjoyda o‘tirgan edi. Hasan mard ham shu yerga kelib, G‘irko‘kdan tushadi. Bozorning o‘rtasida Ravshan uchun yangi dor qurilgan edi. Tersak sinlab, Hasan mardni tanidi. Aynoq Hasan bilan quchoqlashib ko‘rishadi, Hasanni ziyofat qilib kutadi va ertangi urushga tayyorlanadi.
Ot chopilar baland tog‘ning pastida, / Quloq soling gapimning payvastiga, / Shu ot kepti Qoraxonning qasdida, / Endi maydon bek Ravshanning ustida.— Tersak kal

Dor ostida Ravshan

Qisqacha: Qirq kun muhlat tugadi, Ravshan zindondan chiqarilib dorga olib kelindi. Zulxumor kanizlari bilan, kampir ona ham yig‘lab keladi. Hasan mard G‘irko‘kka minib, eski to‘n kiyib devonadek turadi. Qoraxon nomidan Ravshanga dinini qabul qilsa, dordan olib qolish va Zulxumorni berish taklif etiladi. Ravshan rad etadi.
Men o‘lmasam, o‘z elimdan kechmayman! / Aziz boshing oyog‘imga teng emas...— Ravshanbek, vazirlarga
Mehribonim kelgan ekan, ming shukur, / Tulporini yelgan ekan, ming shukur, / Meni o‘ldirmoqqa kelgan Qoraxon – / Endi zolim o‘lgan ekan, ming shukur.— Ravshanbek otasiga

Jang, Qoraxonning o‘limi va to‘y

Qisqacha: Hasanxon na’ra tortib, G‘irko‘kka qamchi berib, qilichini sug‘urib ot qo‘yadi. Hasan va G‘irko‘k qo‘shinning ko‘pini qirib tashlaydi. Qoraxon qochadi, Hasan uni quvib yetib, oq nayzaga ildirib, o‘ldiradi. Shirvon xalqi omonlik tilab itoat qiladi. Qirq kun to‘y qilinib, Zulxumor Ravshanga nikoh qilib beriladi, Shirvon kallarga topshiriladi. Chambilda yana qirq kun to‘y bo‘ladi.
Endi Hasanxon polvon, / G‘irko‘k otin yeldirdi, / Zo‘rligini bildirdi, / Quvib yetib ortidan, / Oq nayzaga ildirdi...— «Ravshan» dostonidan

Bilimingizni sinang

Zulxumor bog‘dagi begona yigitning ko‘rmanasini olib kelish uchun qaysi kanizini jo‘natadi?
  1. Mayna
  2. Oqqiz
  3. Yunus pari
  4. Ersak

To‘g‘ri javob: Oqqiz. Zulxumor ko‘rmanani olib kelish uchun Oqqiz degan kanizini yuborgan.

Tillasi bo‘lmagani uchun Ravshan Zulxumorga ko‘rmana sifatida nimani yuboradi?
  1. Sehrli uzukni
  2. Oltin kamarni
  3. Kumush xanjarni
  4. Ipak ro‘molni

To‘g‘ri javob: Sehrli uzukni. Ravshan tillasi yo‘qligi sababli sehrli uzukni ko‘rmana qilib yuborgan.

Ravshanning Zulxumorga yuborgan sehrli uzugini unga kim bergan edi?
  1. Momosi Yunus pari
  2. Xon Dalli
  3. Go‘ro‘g‘libek
  4. Kanizi Oqqiz

To‘g‘ri javob: Momosi Yunus pari. Sehrli uzukni Ravshanga momosi Yunus pari bergan.

Zulxumor sehrli uzuk ko‘zidagi yozuvni ko‘rgach, nima uchun Ravshanni qabul qiladi?
  1. Oqqizning maslahatidan qo‘rqib qolgani uchun
  2. Qoraxonning buyrug‘ini bajarish uchun
  3. Go‘ro‘g‘libekdan xat olgani uchun
  4. Yozuvni taqdir bitigi deb bilgani va yigit chin oshiqligini sezgani uchun

To‘g‘ri javob: Yozuvni taqdir bitigi deb bilgani va yigit chin oshiqligini sezgani uchun. Zulxumor uzukdagi yozuvni taqdirning bitigi deb bilgan.

Ravshanga ko‘ngli ketgan hasadgo‘y Oqqiz Zulxumorning Ravshan bilan yashayotganini kimga aytib beradi?
  1. Aynoq kalga
  2. Qoraxonga
  3. Hasanxonga
  4. O‘z onasiga

To‘g‘ri javob: O‘z onasiga. Oqqiz buni onasiga aytgan, ona esa Qoraxonga yetkazgan.

Ersak kal qanday mahorati bilan ajralib turgan?
  1. Kamondan qushni ko‘zidan urgan
  2. Zo‘r polvon sifatida ot chopib yurgan
  3. Har xil tusga kirib o‘zgara olgan
  4. Yilqining tulporini suyagidan taniy olgan

To‘g‘ri javob: Kamondan qushni ko‘zidan urgan. Ersak kal mergan bo‘lib, kamondan qushni ko‘zidan urgan.

Qirq kunlik muhlat tugagach, Ravshan zindondan olib chiqilib qayerga keltiriladi?
  1. Bozorjoyning o‘rtasida qurilgan dorning tagiga
  2. Qoraxon saroyining bosh darvozasiga
  3. Kallar o‘tirgan ziyofat uyiga
  4. Shirvon shahrining chekkasidagi qal’aga

To‘g‘ri javob: Bozorjoyning o‘rtasida qurilgan dorning tagiga. Bozor o‘rtasida Ravshan uchun yangi dor qurilgan edi.

Aynoq kal Hasan mardni quchoqlab kutib olgach, ukalarini yuborib, G‘irko‘k ot uchun nimalarni oldirdi?
  1. Egar va yuganni
  2. Qamchi va jabduq
  3. Beda va yem
  4. Suv va tuz

To‘g‘ri javob: Beda va yem. Aynoq ukalarini yuborib, G‘irko‘k otga beda va yem oldirgan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← Oldingi«Ravshan» dostoni: sovchilik, uzuk va ZulxumorKeyingi →«Ravshan» dostoni; badiiy obraz va mubolag‘a