XotirAIAlisher Navoiy dostoni: Jobir, Mehr va Suhayl (2-qism)
Mavzular
Jobir asirlarni qo‘yib yuboradi
Qisqacha: Go‘zalga ko‘zi tushgan kishi necha bor hushidan ketib, yana nazar qildi va unga boqishga majoli yo‘qligini bildi. Zuhra yulduzidek oy bog‘dagi qasrda o‘tirishga buyurildi, unga bir-ikki gul yonoqli tengdosh qo‘yildi.
- Zuhrajabin – Tong (Zuhra) yulduzidek.
- Qasrnishin – qasrda o‘tiruvchi.
- Gulxad – gul yonoqli.
Qisqacha: Jobir boshqa asirlarning jonlariga omonlik berdi, hammasiga bir kema tayin qildi va o‘z mamlakatlariga jo‘nashni buyurdi. Ular vahimaga tushib dengizda ko‘zdan yo‘qoldi. Oy yuzli go‘zal orolda qoldi, Jobir esa uning xayoli bilan xushhol yurdi.
Nu’mon va Suhayl ta’rifi
Qisqacha: Boshqa orolda jannat bog‘iday bir shahar bor edi. Unda shoh Nu’mon hokimlik qilar, mulkining nomi Yaman, adolatidan mamlakati guliston edi. Uning nozanin farzandi Suhayl yuzi quyoshdek, barcha fazilat-u hunarda tengi yo‘q yigit edi.
- Salsabil – jannatdagi buloqning nomi.
- Suhayl – yorug‘ yulduz nomi, yigitning ismi.
Mehr zulfi g‘a ko‘ngli bog‘lig‘ edi, / Bu anga go‘yiyo atog‘lig‘ edi.— Navoiy dostoni, Suhaylning Mehrga munosabati
Mehr nilufarzorda
Qisqacha: Jobirning bog‘ida xilma-xil daraxtlar bor, lekin nilufardan bo‘lak gul yo‘q edi. Mehr nilufarguldek qayg‘uli, ko‘zi yoshli edi: ko‘z yoshi bilan gullarni sug‘orar, oh o‘ti bilan qayg‘usini quritar edi. U kiyimini nilufar rangda qilib, yori hajrida motam tutardi.
- So‘gvor – qayg‘uli, hazin.
- Ashkbor – ko‘zyosh to‘kuvchi, yig‘lovchi.
- Nilufarvor – nilufardek.
To‘y yo‘li, to‘fon va Jobir
Qisqacha: Suhaylning otasi nikoh to‘yi taraddudini ko‘rdi, kemalarga mol yuklatdi. Suhayl yangi oyga o‘xshash kemaga joylashdi, dengiz orqali borishga kelishdilar. To‘fon Suhayl kemasini hamrohlaridan ayirib suvga surdi va kema Jobir qo‘riqchi qo‘ygan tomonga o‘tdi. Qo‘riqchi Jobirni xabardor qildi, Jobir o‘z kemasida kemadagilarni qatl qilmoqchi bo‘lib yo‘lga tushdi.
- Aqd bazmi – nikoh to‘yi.
- Jung – kema.
- Muhlik – halokatli.
Jobir va Suhayl jangi
Qisqacha: Suhayl jang va o‘q otishda epchil edi, Jobirning barcha zarbalarini qaytarardi; ikkisi birday chaqqon edi. Jobir hiylaga o‘tdi: yalang‘och bo‘lib suvga sho‘ng‘idi va tig‘ bilan Suhayl kemasi tubini teshdi. Kema suvga to‘lib g‘arq bo‘ldi, Suhayl jonidan umid uzdi. Jobir uni qo‘lidan tortib o‘z kemasiga oldi va qo‘l-oyog‘ini arqon bilan bog‘ladi.
- Xasm – dushman, raqib.
- Cholok – chaqqon.
- Kamand – arqon.
Jobir nutqi va chohdagi asirlar
Qisqacha: Jobir asirga: «Jangda xato qilmading, minglab odamni suvda o‘ldirdim, birida senchalik jur’at ko‘rmadim, jur’ating xalos bo‘lishingga sabab bo‘ldi», dedi, lekin qo‘yib yuborishni ham to‘g‘ri topmadi. Suhayl ojizlik bilan yolvorsa-da, javob olmadi. Jobir uni makoniga keltirib, qasr burchagidagi chohga zanjir bilan soldi. Chohdagilarga kuniga ikkita non va bir oftoba suv berilardi. Yuqorida Mehr, quyida Suhayl bir-biridan bexabar edilar.
Har kim ul choh aro chu bo‘ldi g‘ariq, / Non ikita edi, su bir ibriq— Navoiy dostoni, choh tasviri
- Ibriq – choydish, oftoba.
Navdarshohning Nu’monga maktubi
Qisqacha: Jobir qavm-u xaylni ozod qilgach, ular o‘z yurtiga yetib nilufarrang libos kiyib motam tutdilar. Shoh Navdar Mehr hajridan shu rangda kiyindi, voqeani eshitib yana g‘amga botdi. U Mehr holini batafsil bayon etib shoh Nu’monga maktub yubordi: bu ishga chora intiqom, Mehr Nu’monga ham farzand, ikkovlari qo‘shin yig‘ib Jobirga qarshi yurishlari kerak.
- Qazoyi Yazdoniy – Tangri buyurgani, Yaratganning irodasi.
- Cherik – qo‘shin, lashkar.
Chora bu ishga intiqom durur, / Yo‘qsa, bo‘lmoq tirik harom durur.— Navdarshohning Nu’monga maktubidan
Nu’monning javobi va yurish
Qisqacha: Shoh Nu’mon maktubni o‘qib g‘oyat g‘amnok bo‘ldi; shahzoda kemasi maqsadiga yetmaganini ham bilib, motam ustiga motam bo‘ldi. U javob yozdi: Suhayl yo‘lga chiqqaniga olti oy bo‘libdi; Navdar qo‘shin bilan quruqlik, o‘zi esa kemada dengiz yo‘li bilan yursin, vaqt kelishilsin. Xabarchi xatni Navdarga topshirdi, Navdar kelishilgan vaqtni bilib sipohini yig‘di.
- Zuhalvash – Zuhalga o‘xshagan. Zuhal, ya’ni Saturn sayyorasi yomonlik timsoli bo‘lgan. Bu yerda Jobirga nisbat berilmoqda.
- Qosid – xabarchi, so‘zlovchi.
Bilimingizni sinang
Dostonda shoh Nu’monning quyoshdek yuzli nozanin farzandining ismi nima?
- Navdar
- Suhayl
- Jobir
- Nu’mon
To‘g‘ri javob: Suhayl. Nu’monning nozanin farzandi Suhayl bo‘lib, yuzi quyoshdek edi.
Navoiy dostonida Jobir boshqa asirlarning jonlariga nisbatan qanday qaror qildi?
- Faqat erkaklarni zindonga soldi
- Ularni bir-biriga qarshi jangga qo‘ydi
- Hammasini qatl ettirdi
- Hammasiga omonlik berdi
To‘g‘ri javob: Hammasiga omonlik berdi. Jobir asirlarning jonlariga omonlik berdi.
Jobir omonlik bergan asirlarni o‘z yurtiga jo‘natish uchun nima tayin qildi?
- Hammasiga bir kema
- Bir necha ot-arava
- Dengiz qo‘riqchisini hamroh
- Har biriga alohida kema
To‘g‘ri javob: Hammasiga bir kema. Jobir barcha asirlarga bitta kema tayin qildi.
Oy yuzli go‘zal orolda qolgach, Jobir qanday kayfiyatda yurdi?
- G‘azabdan qasr eshigini yopib oldi
- Pushaymon bo‘lib, ko‘z yoshi to‘kdi
- Uning xayoli bilan xushhol yurdi
- Uning xayolidan qutulish uchun sayohatga ketdi
To‘g‘ri javob: Uning xayoli bilan xushhol yurdi. Jobir go‘zalning xayoli bilan xushhol yurgan.
Dostondagi «Suhayl» so‘zi lug‘aviy jihatdan nimani anglatadi?
- Yorug‘ yulduz nomini, shuningdek yigitning ismini
- Jannatdagi buloq nomini
- Qasrda o‘tiruvchi kishini
- Tong yulduzini, sayyora nomini
To‘g‘ri javob: Yorug‘ yulduz nomini, shuningdek yigitning ismini. Suhayl – yorug‘ yulduz nomi va yigit ismi.
Mehrning holatini tasvirlovchi «ashkbor» so‘zi qanday ma’noni bildiradi?
- Qayg‘uli, hazin
- Ko‘zyosh to‘kuvchi, yig‘lovchi
- Qasrda o‘tiruvchi
- Nilufardek
To‘g‘ri javob: Ko‘zyosh to‘kuvchi, yig‘lovchi. Ashkbor – ko‘zyosh to‘kuvchi, yig‘lovchi.
Atamalarni ma’nolari bilan moslang: 1) zuhrajabin; 2) qasrnishin; 3) gulxad. a) gul yonoqli; b) Tong (Zuhra) yulduzidek; c) qasrda o‘tiruvchi.
- 1-a, 2-b, 3-c
- 1-b, 2-c, 3-a
- 1-c, 2-a, 3-b
- 1-b, 2-a, 3-c
To‘g‘ri javob: 1-b, 2-c, 3-a. Zuhrajabin – tong yulduzidek, qasrnishin – qasrda o‘tiruvchi, gulxad – gul yonoqli.
«Aqd bazmi» birikmasi Navoiy dostoni izohida qanday ma’noda berilgan?
- Jang maydoni
- Ov marosimi
- Nikoh to‘yi
- Motam majlisi
To‘g‘ri javob: Nikoh to‘yi. Aqd bazmi – nikoh to‘yi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash