XotirAI logotipiXotirAI
📖 7-sinf · Adabiyot · 250–261-b.

Abdulla Qodiriy hayoti va «Mehrobdan chayon» (boblar)

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Qodiriy: tug‘ilishi va tamoyillari

Namus, insof va haqgo‘ylik Abdulla Qodiriy hayotining asosiy tamoyillari edi. Tabiat in’om qilgan nodir iste’dod chinakam o‘zbekona mehnatkashlik bilan uyg‘unlashgani uchun Qodiriyning qalamidan asrlar mobaynida eskirmaydigan asarlar dunyoga keldi.

1894-yilning 10-aprelida Toshkent shahridagi o‘rtahol oilalardan birida dunyoga kelgan Abdulla Qodiriy o‘z davrining maktab va madrasalarida muntazam o‘qish imkoniga ega bo‘lmasa-da, ilmga chanqoqligi va tirishqoqligi tufayli zamonasining eng bilimdon kishilaridan biriga aylandi.

1917-yilgi to‘ntarishlargacha o‘ziga to‘q xonadonlarda turli yumushlar bilan band bo‘lgan: prikazchik (yugurdaklik), ustachilik, bog‘bonlik qilgan. Abdulla Qodiriy Oktabr to‘ntarishidan keyin qator sho‘ro idoralarida xizmat qildi.

Xalq yozuvchisi va adabiy til

Hamisha xalq orasida bo‘lgan, uning ehtiyojlarini, og‘riqli joylarini, kayfiyat-u istaklarini bilgan yozuvchi asarlaridagi dilbar obrazlar orqali o‘zi mansub bo‘lgan xalqning turmushini yaxshilash, ma’naviyatini yuksaltirish, milliy g‘ururini uyg‘otishga intildi.

Felyetonlari bosilgan «Mushtum» jurnali hamisha talash bo‘lardi. Romanlarini o‘qish uchun navbat kutib turganlarning sanog‘iga yetib bo‘lmas, «O‘tkan kunlar» romanini yod biladigan kitobxonlar bor edi.

1926-yildagi ta’qib va nutq

Haq gapni hayiqmay aytayotgan, millatiga o‘zini tanitayotgan, uning g‘ururini uyg‘otayotgan yozuvchi o‘lkamizni egallab olgan bosqinchilar va ularning mahalliy yugurdaklariga yoqmasligi tayin edi. 1926-yildayoq «sho‘ro rahbarlarini matbuot orqali obro‘sizlantirdi» degan uydirma ayb qo‘yib, adibni qamoqqa hukm qilishdi. Lekin aybning uydirmaligi, guvohlarning soxtaligi shu darajada ayon ediki, adibni qamoqqa tiqishga jur’at etishmadi.

Endi jismoniy o‘lim menga qo‘rqinch emasdir. / Odil sudlardan men shuni kutaman va shuni so‘rayman.— Abdulla Qodiriyning suddagi nutqidan (1926-yil 15-iyun, Samarqand)

1937–1938: qatag‘on va hukm

«O‘tkan kunlar», «Mehrobdan chayon», «Obid ketmon» singari roman va qissalari bilan nafaqat O‘zbekiston, balki butun Turkiston xalqlari ma’naviy ravnaqiga hissa qo‘shgan adibni 1937-yilning 31-dekabrida ikkinchi bor olib ketishdi. Bu davrda Stalin boshqarib turgan qatag‘on mashinasi tinim bilmay ishlar va bu mashinaning yaxshi yurmog‘i uchun yangidan yangi qurbonlar zarur edi.

Anvarning tug‘ilishi: Baxmalbof

Qisqacha: Otasi Salim bo‘yoqchi bo‘lib, nil suvida ishlaydigan kambag‘al kishi edi va beshta bolaga ota edi. Anvar oltinchi bola bo‘lib tug‘ildi. Ota-ona uni orzu qilib kutmagan, u oilaning kambag‘alligi ustiga tug‘ilgan bola edi.

Ism qo‘yish va oila ko‘chasi

Qisqacha: Anvar tug‘ilganda ota-ona unga yigirma kungacha ism qo‘ymadi. Ism qo‘yish vazifasini yigirma ikkinchi kunlarda o‘n ikki yoshli opasi Nodira bajardi. Nodira yaqinidagi maxdumlardan birining bolasining ismiga havas qilib, ukasini ham Anvar deb atadi.

Ota-onaning o‘limi, Nodiraning qaramog‘i

Qisqacha: Anorbibi bolalarini boqish uchun mehnat qildi va qizi Nodirani bir bo‘zchi bolasiga uzatdi. Keyin u birdan to‘sindan og‘rib, tilidan ayrildi; yurak falajiga yo‘liqib, vasiyat qilolmay vafot etdi. Onasining tobuti oldida olti yoshli Anvar ikki og‘asi bilan yig‘lab bordi.

Solih maxdum maktabi va Mohlar oyim

Nodira Anvarni o‘zlari turgan mahalladan bir guzar nari bo‘lgan Solih maxdumning maktabiga berdi. Anvar «taxta»dan o‘qishni boshladi, zehnining tiniqligidan bo‘lsa kerak, o‘n bir yoshida savodi chiqayozdi.

Qisqacha: Nodiraning eri Anvarni kishiga shogird berib yuborishni talab qildi. Nodira esa Solih maxdumning uyiga borib, Mohlar oyimga hasrat qildi. Mohlar oyim Anvarni chaqirtirib oldi va uni o‘zi boqib, o‘qitib katta mulla qilishga va’da berdi. Anvar o‘sha kundan maxdumning uyida yashay boshladi.

«Chin o‘rtoq»: Anvar va Nasim

Bola chog‘idanoq eng yaxshi ko‘rgan narsasi gulzor va undagi gullar edi. Gullarni sug‘orish, o‘tlarni yulib, tozalash vazifalarini o‘zi bajardi, yildan yilga gulzorni boyitdi.

Qisqacha: Anvarning eng yaqin ko‘rgan kishilari Ra’no va maktabdagi saboqdoshi Nasim edi. Nasimning otasi Muhammad Rajab poygachi Anvarga bayramlarda kiyimlar berdi. Nasim o‘n besh yoshlarda chechak kasalidan vafot etdi. Anvar uch kun Muhammad Rajabbek havlisida turib, har oqshom Nasim qabri ustida yig‘ladi.

Bilimingizni sinang

Abdulla Qodiriy qaysi sana va qaysi shaharda dunyoga kelgan?
  1. 1896-yil 15-iyun, Toshkent
  2. 1894-yil 10-aprel, Qo‘qon
  3. 1894-yil 10-aprel, Samarqand
  4. 1894-yil 10-aprel, Toshkent

To‘g‘ri javob: 1894-yil 10-aprel, Toshkent. Qodiriy 1894-yilning 10-aprelida Toshkentdagi o‘rtahol oilada tug‘ilgan.

Abdulla Qodiriyning hayot yillari qaysi oraliqni tashkil etadi?
  1. 1894–1938
  2. 1896–1938
  3. 1894–1937
  4. 1892–1939

To‘g‘ri javob: 1894–1938. Adibning hayot yillari 1894–1938.

Abdulla Qodiriy 1917-yilgi to‘ntarishlargacha o‘ziga to‘q xonadonlarda qanday yumushlar bilan band bo‘lgan?
  1. Savdogarlik, kulolchilik va bo‘zchilik
  2. Muallimlik, qorilik va imomlik
  3. Prikazchik, ustachilik va bog‘bonlik
  4. Mirzalik, kotiblik va tarjimonlik

To‘g‘ri javob: Prikazchik, ustachilik va bog‘bonlik. 1917-yilgacha prikazchik, ustachilik va bog‘bonlik qilgan.

Qaysi sifatlar Abdulla Qodiriy hayotining asosiy tamoyillari sifatida ta’riflanadi?
  1. Jasorat, sarkashlik va isyonkorlik
  2. Namus, insof va haqgo‘ylik
  3. Shuhrat, mansab va boylik
  4. Sabr, tejamkorlik va kamtarlik

To‘g‘ri javob: Namus, insof va haqgo‘ylik. Namus, insof va haqgo‘ylik adib hayotining tamoyillari edi.

Abdulla Qodiriyning felyetonlari qaysi jurnalda bosilgan va bu jurnal hamisha talash bo‘lgan?
  1. «Mushtum»
  2. «Yosh kuch»
  3. «Guliston»
  4. «Sharq yulduzi»

To‘g‘ri javob: «Mushtum». Felyetonlari «Mushtum» jurnalida bosilgan.

Abdulla Qodiriyning qaysi romanini yod biladigan kitobxonlar bor edi?
  1. «Kecha va kunduz»
  2. «Sinchalak»
  3. «Qutlug‘ qon»
  4. «O‘tkan kunlar»

To‘g‘ri javob: «O‘tkan kunlar». Kitobxonlar «O‘tkan kunlar»ni yod bilgan.

O‘zbek adabiy tilining hozirgi shaklini bunyod etishda Abdulla Qodiriyning o‘rni qanday baholanadi?
  1. Hech bir yozuvchi u kabi muhim o‘rin tutmagan
  2. Uning hissasi boshqa adiblar bilan teng bo‘lgan
  3. Faqat felyetonlari orqali ozgina ta’sir ko‘rsatgan
  4. Adabiy til rivojida ikkinchi darajali o‘rin egallagan

To‘g‘ri javob: Hech bir yozuvchi u kabi muhim o‘rin tutmagan. Adabiy tilni shakllantirishda Qodiriyga teng keladigani yo‘q.

1926-yilda Abdulla Qodiriyni qamoqqa hukm qilish uchun qanday uydirma ayb qo‘yilgan?
  1. Xalq mulkini talon-taroj qilib yubordi, degan
  2. Sho‘ro idoralaridan pul o‘zlashtirib oldi, degan
  3. Chet el josusi bo‘lib xizmat qildi, degan
  4. Sho‘ro rahbarlarini matbuot orqali obro‘sizlantirdi, degan

To‘g‘ri javob: Sho‘ro rahbarlarini matbuot orqali obro‘sizlantirdi, degan. Adibga sho‘ro rahbarlarini matbuot orqali obro‘sizlantirdi, degan ayb qo‘yilgan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiZavqiy hajviyasi va Maxtumquli ijodiKeyingi →Abdulla Qodiriy «Mehrobdan chayon» romani: Anvar o‘rdada