XotirAICho‘lpon she’rlari va ko‘chim tushunchasi
Mavzular
«Go‘zal» she’ri mazmuni
Men suygan suyukli shunchalar go‘zal, / Oydan-da go‘zaldir, kundan-da go‘zal!— «Go‘zal» she’ri (refren)
«Xalq» she’ri g‘oyasi
Xalq dengizdir, xalq to‘lqindir, xalq kuchdir, / Xalq isyondir, xalq olovdir, xalq o‘chdir...— «Xalq» she’ri boshlanishi
«Binafsha» she’ri
Binafsha, sen uchun ko‘kragim erk yeri, / Bu yerdan ko‘klarga uchgil.— «Binafsha» she’ri
«Buzilgan o‘lkaga»: tasvir
- Hamoyillar – qo‘ltiq tagidan o‘tkazib taqiladigan yomon ko‘zdan asrovchi toshli tumor, bezaktosh.
- Sor – qarchig‘aylar turiga mansub yirtqich qush.
«Buzilgan o‘lkaga»: savollar
Ey, har turli qulliklarni sig‘dirmagan, hur o‘lka, / Nega sening bo‘g‘zingni bo‘g‘ib turar ko‘lanka?— Cho‘lpon, «Buzilgan o‘lkaga»
Ko‘chim nima?
Ko‘chim eng ko‘p ishlatiladigan badiiy vositalardandir. Nutqni ta’sirchan qilish maqsadida «oltin kuz», «o‘tyurak», «olovqalb», «toshbag‘ir» kabi iboralar ishlatiladi.
Cho‘lponning «Buzilgan o‘lkaga» she’rida «Tog‘ egasi: sor, burgutlar qayerda?» – degan misra bor. Undagi «sor, burgut» so‘zlari o‘z ma’nosida emasligi sezilib turibdi.
Ko‘chim so‘zni ko‘chma ma’noda qo‘llash yoki narsa-hodisaga xos sifatlarni qaysidir jihati bilan shularga o‘xshaydigan boshqa narsa-hodisalarga ko‘chirish san’atidir.
Majoz va ramz
Adabiyotshunoslik ilmida ko‘chimning majoz, istiora, ramz singari ko‘rinishlari bo‘ladi.
Majoz adabiy asarda o‘quvchiga noaniqroq bo‘lgan tushunchani ko‘pchilikka ma’lum bo‘lgan narsalarga xos belgilar bilan ifodalashdir. Gulxaniyning «Tuya bilan bo‘taloq», «Maymun bilan najjor», «Toshbaqa bilan chayon» asarlarida insonlarga, ayrim ijtimoiy tabaqalarga xos xususiyatlarning hayvon obrazlariga ko‘chirilishi majozning yorqin namunasidir.
Ramz adabiyotshunoslik fanida timsol yoki simvol atamalari bilan ham yuritiladi. O‘zbek mumtoz adabiyotida may – hayot ramzi, gul – ma’shuqa ramzi, burgut – mag‘rurlik ramzi, chumoli – mehnatsevarlik, tirishqoqlik ramzi va h.k. tarzida qadimdan qo‘llanib kelinadi.
Istiora va uning farqi
Ko‘chimlar o‘xshatishga yaqin turadi. Lekin asosiy farq shundaki, o‘xshatishda o‘xshagan buyum ham, o‘xshatilgan narsa ham ifodalangan bo‘ladi.
Istiorani qisqargan ko‘rinishdagi o‘xshatish deyish mumkin. Cho‘lponning «Binafsha» she’rida «Binafsha, sen uchun ko‘kragim erk yeri, Bu yerdan ko‘klarga uchgil» tarzida ifodalangan misralar bor. Unda «vatan» tushunchasi «ko‘kragim» so‘zi bilan, «ozod yurt» tushunchasi «erk yeri» so‘zlari bilan ifoda etilgan.
Bilimingizni sinang
«Go‘zal» she’rida lirik qahramon Go‘zalni qaysi tabiat unsurlaridan so‘raydi?
- Yulduz, bulut, qor va kundan
- Daryo, tog‘, shamol va oydan
- Quyosh, bulut, yomg‘ir va tog‘dan
- Yulduz, oy, shamol va kundan
To‘g‘ri javob: Yulduz, oy, shamol va kundan. Lirik qahramon Go‘zalni yulduz, oy, shamol va kundan so‘raydi.
«Go‘zal» she’rida Go‘zalni tushida ko‘rganini uyalib, boshini bukib aytadigan tabiat unsuri qaysi?
- Oy
- Yulduz
- Shamol
- Kun
To‘g‘ri javob: Yulduz. Uyalib boshini bukkan yulduz Go‘zalni tushda ko‘rganini aytadi.
«Go‘zal» she’rida oy Go‘zalni tushida qanday ko‘rinishda uchratganini aytadi?
- Tog‘ cho‘qqisida yolg‘iz o‘tirgan ko‘rinishda
- Ko‘milgan oq bilan qizil yanoqda
- Daryo bo‘yida yuvinayotgan ko‘rinishda
- Qorong‘u bog‘da qo‘shiq aytayotgan ko‘rinishda
To‘g‘ri javob: Ko‘milgan oq bilan qizil yanoqda. Oy Go‘zalni tushida ko‘milgan oq bilan qizil yanoqda uchratgan.
«Go‘zal» she’rida Go‘zalni ko‘rib, yo‘lidan ozgan va tog‘-u toshlar ichra uni izlab yuradigan unsur qaysi?
- Yulduz
- Shamol
- Kun
- Oy
To‘g‘ri javob: Shamol. Shamol Go‘zalni ko‘rib yo‘lidan ozgan va uni izlab yuribdi.
«Go‘zal» she’ri haqidagi quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Yulduz Go‘zalni tushda ko‘rganini aytadi. II. Kun Go‘zalni tushda emas, o‘ngda ko‘rganini aytadi. III. Shamol Go‘zalni tushda ko‘rganini aytadi.
- Faqat I
- II va III
- I va II
- I va III
To‘g‘ri javob: I va II. Shamol Go‘zalni ko‘rib yo‘lidan ozgan, tushda ko‘rganini aytmaydi.
«Men suygan suyukli shunchalar go‘zal, / Oydan-da go‘zaldir, kundan-da go‘zal!» misralari Cho‘lponning qaysi she’rida refren sifatida takrorlanadi?
- «Buzilgan o‘lkaga»
- «Binafsha»
- «Xalq»
- «Go‘zal»
To‘g‘ri javob: «Go‘zal». Bu refren «Go‘zal» she’rida takrorlanadi.
«Go‘zal» she’rining oxirida lirik qahramon o‘zidan nimani so‘raydi?
- Nega yolg‘iz qolganini
- Kimni suyganini
- Qachon uyg‘onishini
- Qayerga ketayotganini
To‘g‘ri javob: Kimni suyganini. Oxirida lirik qahramon «kimni suyibmen?» deb so‘raydi.
Cho‘lponning «Xalq» she’rida xalq nimalarga qiyoslanadi?
- Tog‘, daryo, quyosh, bulut va yomg‘irga
- Gul, may, binafsha, lola va chumoliga
- Burgut, sor, yilqi, poda va buloqqa
- Dengiz, to‘lqin, kuch, isyon, olov va o‘chga
To‘g‘ri javob: Dengiz, to‘lqin, kuch, isyon, olov va o‘chga. Xalq dengiz, to‘lqin, kuch, isyon, olov va o‘chga qiyoslanadi.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash