XotirAIMirtemir she’rlari: Bu – men tug‘ilgan tuproq, Onaginam, Toshbu
Mavzular
Mirtemirning unvoni va vafoti
Mirtemir 1971-yilda «O‘zbekiston xalq shoiri» unvonini olgan. Mirtemir 1978-yilning 25-yanvarida vafot etadi.
«Bu – men tug‘ilgan tuproq» she’ri
Bu – men tug‘ilgan tuproq. Ha, men tug‘ilgan tuproq, / Tog‘lar, ko‘m-ko‘k adirlar, daryolar, cheksiz qumloq.— Mirtemir, «Bu – men tug‘ilgan tuproq»
Taqvodorday cho‘k tushib, peshonamni qo‘yaman, / Onam kabi o‘paman, qalb mehriga to‘yaman.— Mirtemir, «Bu – men tug‘ilgan tuproq»
Qisqacha: She’rda shoir ona tuproqni bandma-band ta’riflaydi: u tug‘ilgan, yo‘g‘rilgan, ulg‘aygan va umr ko‘rgan tuproq. Har bandda lirik qahramon tuproq oldida cho‘k tushib, peshonasini qo‘yadi va o‘pib to‘yadi. Tuproq tog‘lari, adirlari, daryolari, paxtasi, bug‘doyi, qorako‘li va boyliklari bilan tasvirlanadi.
Tuproq va bobolar xoki
Kayxusrav qilichidan kesikbosh bobom xoki, / Kim noxos oyoq qo‘ysa, haqoratga yo‘yaman.— Mirtemir, «Bu – men tug‘ilgan tuproq», 1-band
Qisqacha: Har bandda tuproq turli bobolar xoki bilan bog‘lanadi: Kayxusrav qilichidan kesilgan bobo, Chingiz o‘qiga uchgan olis bobo, Oq poshsho to‘pidan abjaq bo‘lgan bobo va erk deya shahid ketgan o‘g‘lonlar. Shoir tuproqqa beadab bo‘lgan har kimga qarshi turadi.
«Onaginam» – g‘ashlik va afsus
Qisqacha: She’r g‘ashlik sifatlashlari bilan boshlanadi: g‘ashlik tikanakday botadi, sizloviqday sizlatadi, jigarni qiymalab chuchvaraga chekadi, g‘ashga tegadi. Shoir onasining jon berganini ko‘rishga ko‘zi yetsa, g‘ashlik cheksiz fazolarga tarqab ketardi, deydi. Keyin «Onaginam! Odam bo‘ldimmi menam?» deb so‘raydi va ona oldidagi bajarilmagan farzandlik burchlarini sanaydi.
Seni so‘nggi yo‘lga o‘zim kuzatolmaganim – / Tog‘day zil,— Mirtemir, «Onaginam»
«Onaginam» – armon va va’da
Qisqacha: Shoir ona so‘nggi yo‘liga o‘zi kuzatolmaganini abadiyatday cheksiz armon deb ataydi. U yana «Odam bo‘ldimmi menam?» deb so‘raydi va elida odam sanalishini aytadi. Shoir elga xizmatini onaga xizmat deb biladi va onadan rozilik so‘raydi. She’r oxirida u dunyoga boshqa o‘g‘il bo‘lib qaytib kelishini aytadi.
Rozi bo‘l, odam sanalay menam... / Dunyoga qaytib kelurman, / Lekin boshqa o‘g‘il bo‘lib...— Mirtemir, «Onaginam»
«Toshbu» – ayol mehnati
Chayirsan, chechansan, chuchuksan so‘zsiz, / Ertakday ezgusan, buloq yanglig‘ pok.— Mirtemir, «Toshbu»
Qisqacha: «Toshbu» she’rida o‘zbek ayoli – mehnatkash, sadoqatli Toshbu madh etiladi. U yor jangga jo‘nagach paxtazorda qosh qorayguncha ishlaydi, burmalik ko‘ylak va sirg‘alarni sandiqqa solib qo‘yadi, yosh to‘kib, keyin yig‘idan ham tiyiladi va o‘n juvonga boshliq bo‘ladi. Dalaga ikki bolasi ham ergashadi.
Bu ham jang edi-da, qattol jang, Toshbu!— Mirtemir, «Toshbu»
«Toshbu» – g‘urur va faxr
Qisqacha: Toshbu uyini, bola-chaqasini asraydi: kosasi toza, halol, butun va beyuq edi. Keyin jangchi qaytadi; uning tirsakdan bir qo‘li yo‘q. Shoir Toshbuni sal xo‘rlagan odam insonmas, deydi. Oxirida shoir Toshbusiz O‘zbekiston ham, keng jahon ham o‘zi emasligini aytadi.
Sensiz O‘zbekiston – O‘zbekistonmas, / Sensiz keng jahon ham sira jahonmas,— Mirtemir, «Toshbu»
«Betobligimda» she’ri
Majnuntol tagiga o‘tqazing meni, / Qovrilmay to g‘ashlik alangasida.— Mirtemir, «Betobligimda»
Qisqacha: Betob shoir har bandda majnuntol tagiga o‘tqazishni so‘raydi: g‘ashlik alangasida qovrilmaslik, ko‘lankada nafas rostlash, qushlar ovoziga quloq solish va xayol og‘ushida orom olish uchun. Oxirgi ikki bandda u o‘zini shu kungacha cheklaganini va yig‘lab bo‘lganini aytadi.
Majnuntol tagiga o‘tqazing meni, / Men uchun yig‘lasin, men yig‘lab bo‘ldim.— Mirtemir, «Betobligimda»
Bilimingizni sinang
Mirtemirga «O‘zbekiston xalq shoiri» unvoni qaysi yilda berilgan?
- 1971-yilda
- 1978-yilda
- 1969-yilda
- 1975-yilda
To‘g‘ri javob: 1971-yilda. Unvon 1971-yilda olingan.
Mirtemir qaysi sanada vafot etgan?
- 1971-yilning 25-yanvarida
- 1978-yilning 5-iyunida
- 1985-yilning 25-yanvarida
- 1978-yilning 25-yanvarida
To‘g‘ri javob: 1978-yilning 25-yanvarida. Shoir 1978-yil 25-yanvarda vafot etgan.
«Taqvodorday cho‘k tushib, peshonamni qo‘yaman, / Onam kabi o‘paman, qalb mehriga to‘yaman.» — bu misralar Mirtemirning qaysi she’rida keladi?
- «Betobligimda»
- «Bu – men tug‘ilgan tuproq»
- «Onaginam»
- «Toshbu»
To‘g‘ri javob: «Bu – men tug‘ilgan tuproq». Misralar ona tuproqqa bag‘ishlangan she’rdan.
«Bu – men tug‘ilgan tuproq» she’ridagi bobolar xokini mos qo‘ying: 1) Kayxusrav; 2) Chingiz; 3) Oq poshsho. a) qilichidan kesilgan bobo; b) o‘qiga uchgan olis bobo; c) to‘pidan abjaq bo‘lgan bobo.
- 1-b, 2-a, 3-c
- 1-a, 2-c, 3-b
- 1-c, 2-b, 3-a
- 1-a, 2-b, 3-c
To‘g‘ri javob: 1-a, 2-b, 3-c. Kayxusrav – qilich, Chingiz – o‘q, Oq poshsho – to‘p.
«Bu – men tug‘ilgan tuproq» she’rida bobolar xokidan tashqari yana kimlarning xoki tuproq bilan bog‘lanadi?
- Erk deya shahid ketgan o‘g‘lonlarning
- Qalb mehriga to‘yib ketgan cho‘ponlarning
- Dengiz ortiga ketgan savdogarlarning
- Paxta terimida halok bo‘lgan ayollarning
To‘g‘ri javob: Erk deya shahid ketgan o‘g‘lonlarning. Erk deya shahid ketgan o‘g‘lonlar xoki ham tilga olinadi.
«Bu – men tug‘ilgan tuproq» she’rida uchinchi band qaysi misra bilan boshlanadi?
- «Bu – men umr ko‘rgan tuproq, men bobo bo‘lgan tuproq»
- «Bu – men tug‘ilgan tuproq, bu – men ulg‘aygan tuproq»
- «Bu – men tug‘ilgan tuproq, bu – men yo‘g‘rilgan tuproq»
- «Bu – men tug‘ilgan tuproq, bu – men cho‘k tushgan tuproq»
To‘g‘ri javob: «Bu – men tug‘ilgan tuproq, bu – men ulg‘aygan tuproq». Uchinchi band ulg‘aygan tuproq misrasi bilan boshlanadi.
«Bu – men tug‘ilgan tuproq» she’rida tuproq ta’rifi bandlarda qaysi ketma-ketlikda keladi? 1) umr ko‘rgan, bobo bo‘lgan; 2) tug‘ilgan; 3) ulg‘aygan; 4) yo‘g‘rilgan.
- 2-4-3-1
- 2-3-4-1
- 4-2-3-1
- 2-4-1-3
To‘g‘ri javob: 2-4-3-1. Tug‘ilgan, yo‘g‘rilgan, ulg‘aygan, umr ko‘rgan.
«Bu – men tug‘ilgan tuproq» she’rida lirik qahramon tuproq oldida kimday cho‘k tushib, peshonasini qo‘yadi?
- Askarday
- Savdogarday
- Darveshday
- Cho‘ponday
To‘g‘ri javob: Askarday. Misrada «Bir askarday cho‘k tushib» deyiladi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash