XotirAI logotipiXotirAI
📖 7-sinf · Adabiyot · 340–352-b.

Ernest Seton-Tompson hayoti va «Yovvoyi yo‘rg‘a»

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Tug‘ilishi va baxt qushi

O‘zbek o‘quvchilari Ernest Seton-Tompson ijodini yaxshi bilishadi. Yozuvchi 1860-yil avgustning 14-kunida Angliyada tug‘ildi. Uning tomirida shotland qoni bor. Ernestning ajdodlari tog‘liklar bo‘lib, ular hamisha tabiat orasida, tabiat bilan hamnafas yashadi... Ernest olti yosh bo‘lganda ularning oilasi Kanadaga ko‘chib keldi.

Qisqacha: Ernest olti yoshida Kanadada martda chinakam ko‘klam kelganda uyi oldidagi terakka jajjigina qushcha qo‘nib sayradi. Kattaroq bir bola uni baxt qushi, dedi. Ernest birdan yig‘lab yubordi va shundan buyon har yili bahor bilan moviy qushini – baxt qushini kutadigan bo‘ldi.

Orzu qilgan kitob uchun pul

Qisqacha: Ernest doktor Rossning «Kanada qushlari» kitobini sotib olishni xohladi; kitob bir dollar turardi, otasi esa uning tabiat ilmiga qiziqishiga qarshi edi. U pulni halol mehnat bilan topdi: ikkita quyonini ellik sentga sotdi, ayolning o‘tinlarini tashib o‘n sent oldi, hasharot terib berdi. Keyin akasi ish buyurib haqiga galstuk uzatdi, Ernest galstukni emas, pulini oldi va puli bir dollar bo‘ldi.

Nihoyat, magazindan orzu qilgan kitobini olib, murod-maqsadiga yetdi... U avval-avval rasmlar chizdi. Rassom bo‘lmoqchi bo‘ldi. Qator-qator rasmlar chizdi. Rasmlari ko‘rgazmasi bo‘ldi... U ajoyib animalist – jonivorlar tasvirini yaratuvchi rassom bo‘ldi.

Uch olamni birlashtirgan ijodkor

Ammo «baxt qushi»ni tabiatshunos olimlikdan, adiblikdan topdi... Tabiat... uch olam (rassomlik, badiiy adabiyot va ilm) nuqtayi nazaridan kelib chiqib tasvirlandi. Seton-Tompson ana shu uch nuqtayi nazar, ana shu uch qarash – rassomlik, yozuvchilik, olimlikdan Seton-Tompson bo‘ldi.

Seton-Tompson badiiy adabiyotda birinchi bo‘lib jonivorlarni badiiy asarning bosh qahramoni qilib oldi. Hayvonlarni obraz qilib tasvirladi, hayvonlarni qahramon darajasiga ko‘tardi.

Jonivorlar haqida hikoyalar va Berrous

«Jonivorlar haqida hikoyalar» kitobi esa Seton-Tompson nomini olamga yoydi. Kitobni butun dunyo o‘qidi. Seton-Tompson hayvonlar haqida shunday asarlar yaratdiki, bunday asarlar Seton-Tompsongacha yaratilmagan edi, undan keyin ham yaratilmadi. Hech kim Seton-Tompson bo‘lolmadi.

Qisqacha: AQSHning mashhur adibi Jon Berrous «Atlantik Monsli» jurnalida Seton-Tompsonni urib chiqdi, Seton-Tompson javob maqolasini rad etdi. Bir ziyofatda Seton-Tompson Berrousdan bo‘rilarni kuzatganmi, ovlaganmi, rasmga tushirganmi, deb so‘radi; Berrous har safar «Yo‘q» dedi. Keyin Berrous xuddi shu jurnalda Seton-Tompsonni ko‘klarga ko‘tarib maqtab chiqdi.
Hech kim Seton-Tompson bo‘lolmadi.— Tog‘ay Murod, Seton-Tompson haqida

Muzey, medallar va vafot

Seton-Tompson Berrousga o‘zining shaxsiy muzeyini ko‘rsatdi. Muzeyda besh ming kitob, fotoapparatda o‘z qo‘li bilan rasmga tushirib tayyorlagan ikki yuzdan ziyod hayvonlar albomi, o‘zi chizgan hayvonlar bilan qushlarning mingdan ziyod rasmi, ikki mingdan ko‘proq hayvonlar, qushlar terisi bilan patlari hamda o‘ttiz jilddan iborat kundalik daftar bor edi. AQSHning o‘sha vaqtdagi prezidenti Teodor Ruzvelt unga manbalarini chiqarishni maslahat berdi.

Yovvoyi yo‘rg‘a: Jo, Foster va qora toy

Qisqacha: Galachi Jo oyiga yigirma besh dollar olardi, o‘z gala va ferma sotib olishni orzu qilar, qora yo‘rg‘ani ko‘rgach, shu menga baxt keltiradi, deb o‘yladi. Jayron bulog‘i yaylovida ferma sohibi Foster qaramog‘idagi to‘qqiz zotli baytal qora toyga ergashib ketdi. Otliqlar toyni otmoqchi bo‘ldi, lekin o‘q baytallarga tegishidan qo‘rqdi; toy baytallar bilan g‘oyib bo‘ldi. Qora yo‘rg‘a keyin yigirma boshli gala to‘pladi.

Yovvoyi yo‘rg‘a: 1893-yil va Jek Berns

Qisqacha: Hikoyachi 1893-yilning dekabrida fermaga kelib, Pinyavetitosga jo‘nadi. Foster xayrlashganda «la’nati yo‘rg‘a»ni ayamay otishni tayinladi. Yo‘lboshlovchi Jek Berns oldinda ulkan qora ayg‘irni ko‘rib, qurolni olishni aytdi. Hikoyachi yo‘rg‘aning go‘zalligiga mahliyo bo‘lib, atayin imillab turdi; Jek qurolni tortib olmoqchi bo‘lganda miltiqning og‘zini osmonga qaratdi, o‘q ketdi, gala qochib ketdi. Hikoyachi baytal uchun bunday yo‘rg‘aning terisiga dog‘ tushirishni xohlamadi.

Yovvoyi yo‘rg‘a: tinchitib ushlash

Qisqacha: Montgomer chol kim qora ayg‘irni aravada olib kelsa, ming dollar berishini aytdi. Jo qarzga pul olib, yigirma bosh ot va oshxonali arava tayyorladi, o‘rtog‘i Charli va oshpazi bilan Kleytondan jo‘nadi. Jayron bulog‘ida gala suvlab bo‘lguncha pistirmada kutdi, chunki suvlagan ot yomon chopadi. Jo va Charli galani navbatma-navbat ta’qib etdi: Jo o‘z otini sug‘ormadi, gala esa holdan toya boshladi, ular ta’qibga ko‘nikdi.

Bilimingizni sinang

Ernest Seton-Tompson qachon va qayerda tug‘ilgan?
  1. 1860-yil avgustning 14-kuni Kanadada
  2. 1860-yil iyunning 14-kuni Shotlandiyada
  3. 1860-yil avgustning 14-kuni Angliyada
  4. 1680-yil avgustning 14-kuni Angliyada

To‘g‘ri javob: 1860-yil avgustning 14-kuni Angliyada. Yozuvchi 1860-yil 14-avgustda Angliyada tug‘ilgan.

Ernest Seton-Tompson necha yoshida oilasi bilan Kanadaga ko‘chib kelgan?
  1. To‘rt yoshida
  2. O‘n yoshida
  3. Sakkiz yoshida
  4. Olti yoshida

To‘g‘ri javob: Olti yoshida. Olti yoshida oila Kanadaga ko‘chgan.

Ernest olti yoshida terakka qo‘ngan jajji qushchani kattaroq bola qanday nom bilan atagan?
  1. Moviy qanot
  2. Baxt qushi
  3. Tog‘ bulbuli
  4. Bahor elchisi

To‘g‘ri javob: Baxt qushi. Kattaroq bola uni baxt qushi degan.

Ernest orzu qilgan doktor Rossning «Kanada qushlari» kitobi qancha turardi?
  1. Yigirma besh sent
  2. Besh dollar
  3. Bir dollar
  4. Ellik sent

To‘g‘ri javob: Bir dollar. Kitob bir dollar turgan.

Nima uchun Ernest «Kanada qushlari» kitobi uchun otasidan pul so‘ray olmagan?
  1. Otasi uzoq safarga ketgani uchun
  2. Otasi o‘zi ham kambag‘al bo‘lgani uchun
  3. Otasi uning tabiat ilmiga qiziqishiga qarshi bo‘lgani uchun
  4. Otasi kitoblarni yoqtirmagani uchun

To‘g‘ri javob: Otasi uning tabiat ilmiga qiziqishiga qarshi bo‘lgani uchun. Otasi tabiat ilmiga qiziqishiga qarshi edi.

Ernest kitob uchun pul topish bosqichlarini ketma-ketlikda joylashtiring: 1) ikkita quyonini ellik sentga sotdi; 2) ayolning o‘tinlarini tashib, o‘n sent oldi; 3) akasidan galstukni emas, pulini oldi; 4) puli yuz sent – bir dollar bo‘ldi.
  1. 2-1-3-4
  2. 1-2-3-4
  3. 1-3-2-4
  4. 1-2-4-3

To‘g‘ri javob: 1-2-3-4. Avval quyonlar sotilgan, so‘ng o‘tin tashilgan, akasidan pul olingan va jami bir dollar bo‘lgan.

Akasi ish buyurib, haqiga galstuk uzatganda Ernest qanday yo‘l tutgan?
  1. Galstukni olib, pulni rad etgan
  2. Ishni bajarmay qaytib ketgan
  3. Galstukni emas, pulini olgan
  4. Ikkalasini ham olgan

To‘g‘ri javob: Galstukni emas, pulini olgan. Ernest galstukni emas, pulini olgan.

Seton-Tompson haqida aytilgan «animalist» atamasi nimani anglatadi?
  1. Hayvonlar haqida qo‘shiq to‘qiydigan shoir
  2. Jonivorlar tasvirini yaratuvchi rassom
  3. Hayvonlarni asrovchi chorvador
  4. Tabiat manzarasini chizuvchi bog‘bon

To‘g‘ri javob: Jonivorlar tasvirini yaratuvchi rassom. Animalist – jonivorlar tasvirini yaratuvchi rassom.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiXayriddin Saloh: hayoti va she’rlariKeyingi →Seton-Tompson: qora yovvoyi yo‘rg‘a ovi (V–VI boblar)