XotirAIKuntug‘mish dostoni bayoni: Gurkiboy va Mohiboy (2-qism)
Mavzular
Cho‘pon bilan suhbat
Qisqacha: Cho‘pon to‘raning nolasini eshitib, «Qaydin kelasan?» deb so‘radi. Kuntug‘mish cho‘ponni mungdosh bilib, boshidan o‘tganlarni she’rda aytdi: otasi Qoraxon, o‘zining oti Kuntug‘mish, bir bolasini bo‘ri olib ketgan. Cho‘pon «E bechora» deb o‘tib ketdi. Shahzoda Xolbekani ham unutib, boshqa yomon yo‘lga tushdi va «Bor dunyongdan kechdim» dedi.
Qarorim yo‘q, turay desam, / Madorim yo‘q, yuray desam, / Uyim yo‘qdir, boray desam— Kuntug‘mish to‘ra, cho‘ponga (Kuntug‘mish dostoni)
Baliq va bo‘ri olgan bolalar
Qisqacha: To‘raning bolasini yutgan baliq o‘n gaz ham borgan yo‘q edi, Olim sayyodning to‘riga tushdi. Baliqning ichini yorgan edi, ichidan bola chiqdi. Farzandi yo‘q Olim sayyod uni uyiga olib borib boqdi. Bo‘ri olib qochgan bolani esa o‘nta cho‘pon itiga osh pishirib yotgan joyda bo‘ri tashlab qochdi, cho‘ponlar bolani tushirib oldi. Cho‘ponlar bo‘rini gurk der ekan, bolaning otini Gurkiboy qo‘ydi. Baliqni sayyodlar mohi der ekan, uning otini Mohiboy qo‘ydi.
Davlatqush Kuntug‘mishni topadi
Qisqacha: Gurkiboy va Mohiboy Zangar shahriga kirdi, Xolmo‘min yasovulboshi ularni o‘z uyiga xizmatkor qilib oldi. Kuntug‘mish ham shu shaharda eski jandalarni kiyib yurardi. Buvraxon podsho o‘lgach, davlatqush uchirildi: qush uch marta Kuntug‘mishning boshiga qo‘ndi, u esa indamadi. Kattalar «uch debdi, uchdan keyin puch debdi» deb uni podsho qildi.
Ana Kuntug‘mish to‘ra bir qarichdan beri yurt so‘rab yurgan emasmi, jamiy olamni uzukday changaliga olib, chirsillatib so‘rab keta berdi.
Xolbeka go‘daklarni ko‘radi
Qisqacha: Podsho bo‘lgan Kuntug‘mish amaldorlarga bir haftadan jilovxonada turishni buyurdi; birinchi navbat Xolmo‘min yasovulboshiga tegdi. Xolmo‘min bachchalarga oqshom uxlamaslikni tayinlab, xotiniga ularni aslo yetim demaslikni aytdi. Xolbeka mehmonxonaning tokcha teshigidan qarab, ikki go‘dakni ko‘rdi; ularni ko‘rgan hamono badanida larza paydo bo‘ldi.
Gurkiboy zotni bayon qiladi
Qisqacha: Gurkiboy bo‘za ichib, qizib turganda Mohiboyga sirni ochdi: ularning otasi No‘g‘ayda edi, Zangarga kelib nard o‘ynab enasini utib olgan, shohga bandi bo‘lgan, cho‘lga sudratilgan. Ular ikki-uch yoshda karvonga duch kelib, enasini karvon olib ketgan. Xolbeka bu so‘zlarni eshitib quvonib o‘zidan ketdi, «Vo bolam» deb tomdan o‘zini tashladi va bolalari bilan topishdi.
Ikkovimiz sut emishgan shirxo‘ra, / Shu bebaxt Xolbeka bizning enamiz.— Gurkiboy, Mohiboyga (Kuntug‘mish dostoni)
Olatog‘ yilqisi va bandi bo‘lish
Qisqacha: Xolbeka Kuntug‘mishning podsho bo‘lganidan bexabar edi; Zangar otalariga vafo qilmaganini aytib, o‘g‘illariga ot-ulov va qurol berib, No‘g‘ayga jo‘natdi. Ular chiqishda darvozabon qo‘rboshini o‘ldirdi. Olatog‘da Mohiboyning fe’li ayniydi: yilqilarni haydab ketdi, cho‘ponlar bilan jangda g‘olib bo‘ldi. Ular horib uxlab qolganda lashkar yetib, ikkovini bandi qilib Zangarga olib keldi.
Dor oldidagi so‘roq
Qisqacha: Zangar xalqi ikki yosh bandini ko‘rib yig‘ladi. Podsho (Kuntug‘mish) ikki bandiga ikkita yangi dor tuzdirgan edi, lekin ularni ko‘rib mehri toblandi, «Oqsuvdan ne deb haydading yilqimni» deb so‘radi. Mohiboy mard so‘zidan qaytmaydi deb, yilqini o‘zi haydaganini aytdi. O‘n ikki ming lashkar bo‘yni yo‘g‘on bu boladan shikoyat qildi, jallodlar ularni dorga olib ketdi.
Oqsuvdan yilqingni o‘zim haydadim, / Qo‘lingdan kelganing qilgin, ayama.— Mohiboy, podshoga (Kuntug‘mish dostoni)
Ona va ikki o‘g‘il dor oldida
Qisqacha: Xolbeka dorning oldidagi tomdan ikki bolasini olib kelayotganini ko‘rib, tomdan o‘zini tashladi. U dorga qarab she’r aytdi. Gurkiboy enasiga taskin berdi. Jallodlar Mohining boshida turganini ko‘rgan Gurkiboy «avval meni o‘ldiringlar» dedi. Mohiboy esa gunohni o‘zi qilganini aytib, Gurkini ozod qilishni so‘radi.
Meni o‘ldir, Mohini qo‘y, jallodlar, / Yoshim ulug‘, avval meni o‘ldirgin.— Gurkiboy, jallodlarga (Kuntug‘mish dostoni)
Kuntug‘mish dorga yetib keladi
Qisqacha: Kuntug‘mish taxtidan tushib, shoshib dor ostiga keldi, lekin tomoshabinlar zich turib yo‘l bermadi, shuning uchun u she’rda ularni qochishga chaqirdi. Jallodlar «podsho keldi» deb Mohiboyga pichoq solishga shoshdi. Mohiboyning bo‘yniga arqon bog‘lanib, «tort» deb yuborildi. Kuntug‘mish chopib kelib Mohiboyni suyadi va «Qo‘yib yubor ipni» dedi. Mohining dami tutilib, dami ichiga tushib qoldi.
Po‘sht-a, po‘sht, tomoshabin jonlarim, / O‘lganning nesin qilasizlar tomosha.— Kuntug‘mish to‘ra, tomoshabinlarga (Kuntug‘mish dostoni)
Topishuv, to‘y va Azbarxo‘ja
Qisqacha: Xolbeka bilsa, Zangarga yangi bo‘lgan podsho Kuntug‘mish to‘ra ekan; u erini qarg‘ab «Podsho bo‘lib, o‘z bolangni o‘ldirding» deb she’r aytdi. Xaloyiq qarasa, bu podsho qalandarxon Kuntug‘mish, bandilar esa qumda qolgan go‘daklar ekan. Mohiboy bir soatdan keyin o‘ziga keldi. Kuntug‘mish qirq kun qirq tun to‘y berdi. Azbarxo‘jani zindondan chiqarib, ikki o‘g‘li undan o‘ch oldi. Kuntug‘mish Xolmo‘minni Zangarga podsho qildi.
Ne tilingman buni dorga tort deding, / Podsho bo‘lib, o‘z bolangni o‘ldirding.— Xolbeka, Kuntug‘mishga (Kuntug‘mish dostoni)
Bilimingizni sinang
Kuntug‘mish to‘ra cho‘pon bilan suhbatda she’r aytib, o‘zining otasini kim deb atadi?
- Olim sayyod
- Qoraxon
- Xolmo‘min
- Buvraxon
To‘g‘ri javob: Qoraxon. Kuntug‘mish cho‘ponga otasini Qoraxon deb aytgan.
Kuntug‘mish to‘ra cho‘ponga bolalaridan birini nima olib ketganini she’rda aytib berdi?
- Karvon
- Baliq
- Ajdar
- Bo‘ri
To‘g‘ri javob: Bo‘ri. Bolalaridan birini bo‘ri olib ketgan edi.
Baliq ichidan chiqqan go‘dakni uyiga olib borib, tarbiya qilib boqib olgan farzandsiz kishi kim?
- Xolmo‘min yasovulboshi
- Olim sayyod
- Qoraxon
- Buvraxon podsho
To‘g‘ri javob: Olim sayyod. Farzandi yo‘q Olim sayyod baliqdan chiqqan bolani boqib oldi.
«Kuntug‘mish» dostonida bo‘ri tashlab ketgan bolaning otini cho‘ponlar nima uchun Gurkiboy deb qo‘ygan?
- Cho‘ponlar baliqni gurk deydi
- Cho‘ponlar itni gurk deydi
- Cho‘ponlar bo‘rini gurk deydi
- Cho‘ponlar otni gurk deydi
To‘g‘ri javob: Cho‘ponlar bo‘rini gurk deydi. Cho‘ponlar bo‘rini gurk deydi, shu sabab bolaga Gurkiboy deb ism berilgan.
Baliq ichidan chiqqan bolaga Mohiboy ismini kim va nima uchun qo‘ygan?
- Sayyodlar, chunki bo‘rini mohi deydi
- Cho‘ponlar, chunki baliqni mohi deydi
- Sayyodlar, chunki baliqni mohi deydi
- Cho‘ponlar, chunki bo‘rini mohi deydi
To‘g‘ri javob: Sayyodlar, chunki baliqni mohi deydi. Sayyodlar baliqni mohi deydi, shuning uchun bolaning oti Mohiboy bo‘ldi.
Gurkiboy va Mohiboy Zangar shahriga kirib borgach, ularni kim o‘z uyiga xizmatkor qilib oldi?
- Olim sayyod
- Qoraxon
- Azbarxo‘ja
- Xolmo‘min yasovulboshi
To‘g‘ri javob: Xolmo‘min yasovulboshi. Zangarda ularni Xolmo‘min yasovulboshi xizmatkor qilib oldi.
Zangarda podsho saylash rasmiga ko‘ra, davlatqush uchirilganda kim podsho qilinar edi?
- Marhum podshoning to‘ng‘ich o‘g‘li
- Eng kuchli polvon
- Yasovulboshi tayinlagan kishi
- Qush kimning boshiga qo‘nsa, o‘sha
To‘g‘ri javob: Qush kimning boshiga qo‘nsa, o‘sha. Davlatqush kimning boshiga qo‘nsa, o‘sha podsho qilinar edi.
Davlatqush devona qiyofadagi Kuntug‘mishning boshiga uch marta qo‘ngach, «Ey yoronlar, uch debdi, uchdan keyin puch debdi» degan kattalar nima qildi?
- Uni podsho qildi
- Uni yasovulboshi qildi
- Uni Zangardan haydab yubordi
- Uni zindonga tashladi
To‘g‘ri javob: Uni podsho qildi. Kattalar shu so‘zlar bilan Kuntug‘mishni podsho qilishga qaror qildi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash