XotirAILutfiy: hayoti, g‘azallari va tuyuqlari
Mavzular
Lutfiy — so‘z podshosi
Lutfiy — o‘zbek adabiyotining XV asr ikkinchi yarmigacha bo‘lgan davrlardagi eng mashhur lirik shoir. Shuning uchun ham zamonasining ahli adabi va ahli fuzalosi uni «malik ul-kalom», ya’ni «so‘z podshosi» deb e’zozlagan. Manbalarda taxallusi oldidan «ulug‘ ustod» ma’nosidagi «Mavlono» sifatining qo‘shib tilga olinishi ham shundan.
Alisher Navoiy uni o‘zining ustozlaridan biri, deb biladi. Navoiyning «Nasoyim ul-muhabbat min shamoyim ul-futuvvat» tazkirasida Lutfiyning uzoq umr ko‘rgani va qabri haqida ma’lumot beriladi: u to‘qson to‘qqiz yoshida olamdan o‘tgan, qabri Dehikanordadir. Lutfiy milodiy 1366-yili tug‘ilib, 1465-yili vafot etgan; u dunyodan o‘tganda Alisher Navoiy 24 yoshda edi.
Navoiy bahosi va meros
XV asrning birinchi yarmida o‘zbek tilida yaratilgan «Gul va Navro‘z» dostoni sho‘rolar davrida uzoq yillar Lutfiyning asari sifatida xato taxmin etib kelingan edi. Keyingi tadqiqotlar bu doston shoir Haydar Xorazmiy qalamiga mansub ekanini ko‘rsatdi.
Navoiy Lutfiyni o‘zigacha bo‘lgan o‘zbek she’riyatining eng kuchli, eng taniqli shoiri sifatida baholaydi. Lutfiy fors-tojik tilida ham go‘zal she’rlar bitgan zullisonayn (ikki tilli) ijodkor edi.
Lutfiy turkiy devonining XVI — XX asrlar mobaynida ko‘chirilgan jami 33 nusxasi yetib kelgan. Shoir merosi 3 ming baytga yaqin bo‘lib, 75 foizini g‘azal tashkil etadi. U g‘azaldan tashqari qit’a, ruboiy, tuyuq va fard janrlarida ham ijod qilgan.
2006-yili Bobur nomli xalqaro jamoat fondi tashabbusi bilan Dehikanor (hozirgi Nangobod) qishlog‘idagi Lutfiy qabri aniqlashtirilib, o‘zbek milliy uslubida ayvonli yangi maqbara bunyod etildi.
«Xoh inon, xoh inonma» g‘azali
Sensan sevarim, xoh inon, xoh inonma, / Qondur jigarim, xoh inon, xoh inonma.— Lutfiy, «Xoh inon, xoh inonma» radifli g‘azal matlasi
«Bu ko‘nguldur, bu ko‘ngul» va «Ayoqingg‘a tushar»
Meni shaydo qiladurg‘on bu ko‘nguldur, bu ko‘ngul, / Xor-u rasvo qiladurg‘on bu ko‘nguldur, bu ko‘ngul.— Lutfiy, «Bu ko‘nguldur, bu ko‘ngul» g‘azali matlasi
Ayoqingg‘a tushar har lahza gisu, / Masaldurkim: «Charog‘ tubi — qorong‘u».— Lutfiy, «Ayoqingg‘a tushar har lahza gisu...» g‘azali matlasi
Bilimingizni sinang
Lutfiy qaysi yillarda yashagan?
- 1441-yilda tug‘ilib, 1501-yilda vafot etgan
- 1366-yilda tug‘ilib, 1465-yilda vafot etgan
- 1465-yilda tug‘ilib, 1366-yilda vafot etgan
- 1366-yilda tug‘ilib, 1441-yilda vafot etgan
To‘g‘ri javob: 1366-yilda tug‘ilib, 1465-yilda vafot etgan. Lutfiy milodiy 1366-yili tug‘ilib, 1465-yili vafot etgan.
Lutfiy vafot etganda Alisher Navoiy necha yoshda edi?
- 24 yoshda
- 44 yoshda
- 14 yoshda
- 34 yoshda
To‘g‘ri javob: 24 yoshda. Lutfiy vafot etganda Navoiy 24 yoshda edi.
XV asr ikkinchi yarmigacha bo‘lgan davrlarda o‘zbek adabiyotining eng mashhur lirik shoiri kim hisoblangan?
- Boborahim Mashrab
- Haydar Xorazmiy
- Nodirabegim
- Lutfiy
To‘g‘ri javob: Lutfiy. Lutfiy bu davrdagi eng mashhur lirik shoir hisoblangan.
Zamonasining ahli adabi va ahli fuzalosi Lutfiyni qanday nom bilan e’zozlagan?
- «Shayx ul-islom»
- «Malik ul-kalom» — «so‘z podshosi»
- «Nosir ul-millat»
- «Sulton ul-shuaro»
To‘g‘ri javob: «Malik ul-kalom» — «so‘z podshosi». Lutfiy «malik ul-kalom», ya’ni «so‘z podshosi» deb e’zozlangan.
Manbalarda Lutfiy taxallusi oldidan qo‘shib aytiladigan «Mavlono» sifati qanday ma’noni bildiradi?
- Mashhur sayyoh
- Ulug‘ ustod
- Tarjimon
- Yosh shoir
To‘g‘ri javob: Ulug‘ ustod. «Mavlono» sifati «ulug‘ ustod» ma’nosini bildiradi.
Alisher Navoiy o‘zining ustozlaridan biri deb kimni biladi?
- Lutfiyni
- Atoiyni
- Haydar Xorazmiyni
- Sakkokiyni
To‘g‘ri javob: Lutfiyni. Navoiy Lutfiyni o‘z ustozlaridan biri deb biladi.
Navoiyning shoirlar haqidagi tazkirasi qanday nomlanadi?
- «Mezon ul-avzon»
- «Nasoyim ul-muhabbat»
- «Muhokamat ul-lug‘atayn»
- «Majolis un-nafois»
To‘g‘ri javob: «Majolis un-nafois». Shoirlar haqidagi tazkira «Majolis un-nafois» deb ataladi.
Lutfiyning uzoq umr ko‘rgani va qabri haqida ma’lumot berilgan, tasavvuf vakillari haqidagi Navoiy tazkirasi qaysi?
- «Nasoyim ul-muhabbat min shamoyim ul-futuvvat»
- «Holoti Sayyid Hasan Ardasher»
- «Majolis un-nafois»
- «Xamsat ul-mutahayyirin»
To‘g‘ri javob: «Nasoyim ul-muhabbat min shamoyim ul-futuvvat». Tasavvuf vakillari haqidagi tazkira «Nasoyim ul-muhabbat min shamoyim ul-futuvvat» deyiladi.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash