XotirAIG‘afur G‘ulom: «Sog‘inish», «Vaqt», «Bilib qo‘y, seni Vatan kutadi»
Mavzular
G‘afur G‘ulom: ikki yo‘nalish
G‘afur G‘ulom (1903 — 1966) — o‘zbek adabiyotining yirik namoyandasi, O‘zbekiston xalq shoiri, akademik.
G‘afur G‘ulom esa ham she’riy, ham nasriy janrlarda birdek muvaffaqiyat bilan qalam tebratdi, har ikki yo‘nalishda nodir namunalar qoldirdi.
Urush yillari she’rlari
Ikkinchi jahon urushi voqealari G‘afur G‘ulom qalbida o‘chmas iz qoldirdi. U Birinchi jahon urushi yillarida bolaligiga borib, urushning dahshatini to‘liq his qila olmagan bo‘lsa, yangi urushni va uni qo‘zg‘aganlarni o‘zining shaxsiy, ashaddiy dushmani deb bildi.
Shu yillari shoirning «Sen yetim emassan», «Oltin medal», «Kuzatish», «Vaqt», «Sog‘inish», «Bizning ko‘chada ham bayram bo‘lajak», «Men — yahudiy» singari mumtoz she’rlari dunyoga keldi.
Shoir urush yillarida yozilgan she’rlari jamlangan «Sharqdan kelayotirman» to‘plami uchun 1946-yilda Davlat mukofotiga sazovor bo‘lgan.
«Sog‘inish» she’ri mazmuni
Eng kichik zarradan Yupitergacha / O‘zing murabbiysan, xabar ber, Quyosh!— G‘afur G‘ulom, «Sog‘inish»
Iblisning g‘arazi bo‘lgan bu urush / Albatta, yetadi o‘zin boshiga.— G‘afur G‘ulom, «Sog‘inish»
«O‘zbek otasi» siymosi va Bedil
Ota sog‘inch o‘rtagan paytlari aynan Bedilni o‘qiydi. Asli nasli turkiylardan bo‘lgan fors shoiri Bedil she’riyati falsafiy chuqurligi, o‘quvchini o‘tkinchi dunyo g‘am-tashvishlaridan yuqoriroq turib fikrlashga undashi bilan ajralib turadi. Bedil mutolaasi Otaga abadiy haqiqatlardan saboq beradi.
Bu she’r 1942-yilda yozilyapti, urushning tugashiga hali uch yil bor. Urush esa 1945-yilning mayida tugagan. Shoirlarni yarim avliyo deydilar; «Sog‘inish» she’ri bu qarashni to‘la isbotlaydi.
«Vaqt» she’ri
Bir onning bahosin o‘lchamoq uchun / Oltindan tarozu, olmosdan tosh oz.— G‘afur G‘ulom, «Vaqt»
Hayot sharobidan bir qultum yutay, / Damlar g‘animatdir, umrzoq soqiy.— G‘afur G‘ulom, «Vaqt»
«Vaqt» tahlili: lahza va Gerostrat
G‘afur G‘ulom ijodiy tafakkuriga faylasufona mulohazakorlik, kichik hayotiy detallardan katta umumlashmalar yasay olish xos edi. Bu fazilatlar «Vaqt» she’rida yaqqol ifodasini topdi.
Inson umrining asosini lahzalar tashkil qiladi. Buyuk qahramonliklar ham, isnodli sharmandaliklar ham lahzalar oralig‘ida ro‘y beradi. Amir Temur, Jaloliddin Manguberdi, Bobur Mirzo kabi bobolarimizning shon-shavkati aynan bir lahzada qabul qilgan qat’iy qarorlari, yurtga sadoqatlari tufayli abadiyatga daxldor bo‘ldi.
Fashizmning mag‘lubiyatini tan olib, german armiyasining so‘zsiz taslim bo‘lishi to‘g‘risidagi hujjatga imzo chekishi uchun uch daqiqa (sekund) vaqt talab qilindi. 1939-yil 1-sentabrda Ikkinchi jahon urushi — Polshaga hujum qilish to‘g‘risidagi qaror ham uch sekundda qabul qilingan bo‘lishi mumkin.
«Bilib qo‘y, seni Vatan kutadi»
A’lo mamlakatning a’lo farzandi, / Bilib qo‘yki, seni Vatan kutadi!— G‘afur G‘ulom, «Bilib qo‘y, seni Vatan kutadi»
Vatan kutadi: izoh va ma’no
«Jabrda masala qo‘sh muammodir. Xuddi shunda bir ulug‘ qurilish jodir» misralarida ulug‘ olim bobomiz Al-Xorazmiy «Al-jabr val-muqobala» — algebra faniga asos solganiga ishora qilinadi: algebraning murakkab formulalari zamirida ulug‘ qurilishlar hisob-kitobi jo. Katta injenerlar algebrani «suv qilib ichvorgan» bo‘lishlari lozim.
«Olim bo‘lish oson, odam bo‘lish qiyin» degan gap bor. Fanlar ko‘p, ammo hammasidan a’lo, barchasidan muhim bir ilm bor — Vatanni anglash, uni sevish va asrash ilmi.
She’r 1941-yilning 18-mayida yozilgan: urush boshlanishiga bor-yo‘g‘i 33 kun qolgan. Shoir umid bilan ko‘z tutgan yosh avlodning aksariyatini urushning shafqatsiz olovi domiga tortdi. Ular orasida shoirning o‘z farzandi ham bor edi.
Bilimingizni sinang
G‘afur G‘ulom urush yillarida yozilgan she’rlari jamlangan «Sharqdan kelayotirman» to‘plami uchun qaysi yilda Davlat mukofotiga sazovor bo‘lgan?
- 1951-yilda
- 1941-yilda
- 1944-yilda
- 1946-yilda
To‘g‘ri javob: 1946-yilda. Shoir «Sharqdan kelayotirman» to‘plami uchun 1946-yilda Davlat mukofotini olgan.
«Sen yetim emassan», «Oltin medal», «Kuzatish», «Vaqt» va «Sog‘inish» kabi urush yillarida yozilgan she’rlar kimning qalamiga mansub?
- Abdulla To‘qay
- Hamid Olimjon
- G‘afur G‘ulom
- Usmon Nosir
To‘g‘ri javob: G‘afur G‘ulom. Bu she’rlar G‘afur G‘ulomning urush yillaridagi ijodiga kiradi.
G‘afur G‘ulomning «Sog‘inish» she’rida lirik qahramon kim bo‘lib, kimdan darak kutadi?
- Sinov navbatini kutib turgan maktab o‘quvchisi
- Urushga ketgan o‘g‘lidan darak kutayotgan Ota
- Kechikib qaytgan o‘g‘lini qidirayotgan keksa chol
- Frontdan qaytgan o‘g‘lini kutib olayotgan Ona
To‘g‘ri javob: Urushga ketgan o‘g‘lidan darak kutayotgan Ota. Lirik qahramon urushga ketgan o‘g‘lidan mujda kutayotgan Otadir.
«Sog‘inish» she’rida Ota sog‘inch o‘rtagan paytlari kimning she’riyatini o‘qiydi, u qanday shoir?
- Bedil — asli nasli forslardan bo‘lgan arab shoiri
- Al-Xorazmiy — algebra fanining asoschisi bo‘lgan olim
- Gerostrat — Diana ma’badini yoqqan yunon kimsasi
- Bedil — asli nasli turkiylardan bo‘lgan fors shoiri
To‘g‘ri javob: Bedil — asli nasli turkiylardan bo‘lgan fors shoiri. Ota Bedilni o‘qiydi; Bedil asli nasli turkiylardan bo‘lgan fors shoiridir.
Bedil she’riyati qaysi xususiyati bilan ajralib turishi aytiladi?
- voqeabandligi va sarguzasht syujetlarining ko‘pligi bilan
- ayyorona hajv va kinoyaga boyligi, kulgili voqealar tasviri bilan
- oddiy xalq maqollariga asoslangan soddaligi va ravonligi bilan
- falsafiy chuqurligi va o‘quvchini o‘tkinchi dunyo g‘am-tashvishlaridan yuqoriroq fikrlashga undashi bilan
To‘g‘ri javob: falsafiy chuqurligi va o‘quvchini o‘tkinchi dunyo g‘am-tashvishlaridan yuqoriroq fikrlashga undashi bilan. Bedil she’riyati falsafiy chuqurligi bilan ajralib turadi.
«Sog‘inish» she’ri yozilgan paytda Ikkinchi jahon urushining tugashiga necha yil qolgan edi?
- To‘rt yil
- Uch yil
- Besh yil
- Bir yil
To‘g‘ri javob: Uch yil. She’r 1942-yilda yozilgan, urush 1945-yilda tugagan: uch yil qolgan.
G‘afur G‘ulomning «Vaqt» she’ri qaysi tarixiy voqea munosabati bilan yozilgan?
- 1939-yilda Polshaga hujum qilinishi
- 1946-yilda Davlat mukofoti berilishi
- 1941-yilda urushning boshlanishi
- 1945-yilda fashizm ustidan qozonilgan g‘alaba
To‘g‘ri javob: 1945-yilda fashizm ustidan qozonilgan g‘alaba. «Vaqt» 1945-yilda fashizm ustidan qozonilgan g‘alaba munosabati bilan yozilgan.
«Eng kichik zarradan Yupitergacha / O‘zing murabbiysan, xabar ber, Quyosh!» misralari G‘afur G‘ulomning qaysi asaridan olingan?
- «Vaqt»
- «Sog‘inish»
- «Kuzatish»
- «Bilib qo‘y, seni Vatan kutadi»
To‘g‘ri javob: «Sog‘inish». Bu misralarda Ota najot so‘rab Quyoshga zorlanadi; «Sog‘inish»dan.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash