XotirAI logotipiXotirAI
📖 8-sinf · Adabiyot · 185–197-b.

Said Ahmad hayoti va «Qochoq» («Ufq» trilogiyasidan)

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Said Ahmad tarjimai holi

O‘zbek adabiyotining zabardast vakillaridan biri Said Ahmad (to‘liq ism-sharifi Sardahmad Husanxo‘jayev) 1920-yilda Toshkentning Samarqand darvoza mahallasida dunyoga keldi. U o‘rta maktabni tugatgach, avval Toshkent Rassomlik bilim yurtida, so‘ng Toshkent Pedagogika institutida o‘qidi va uni 1943-yilda tugatdi.

Adib dastlab «Mushtum» jurnaliga adabiy xodim bo‘lib ishga kirdi. Tabiatan hazil-mutoyibaga moyil Said Ahmad uchun bu jurnal muhiti yaxshigina ijodiy maktab bo‘ldi.

Ijodi va komediyasi

Said Ahmad juda sermahsul ijodkor. Uning «Tortiq» nomli dastlabki hikoyalar to‘plami 1940-yilda chop etilgan. Shundan so‘ng adibning «Er yurak», «Farg‘ona hikoyalari», «Cho‘l burguti», «Muhabbat» kabi ellikka yaqin katta-kichik kitoblari nashr etilgan.

Said Ahmad Oybekning psixologik tasvir mahoratini, G‘afur G‘ulom yumorini, Abdulla Qahhorning ixcham va teran fikrlash fazilatlarini o‘zida mujassamlashtirgan adib. Adibning «Kelinlar qo‘zg‘oloni» (1976) komediyasi dovrug‘i olamga ketgan sahna asari hisoblanadi.

Mustaqillik yillari asarlari

Mustaqillik yillarida adib ko‘plab publitsistik maqolalar, badialar yozdi, shuningdek, quvnoq yumoristik, jo‘shqin lirik hikoyalar, ta’sirchan xotiralar yaratdi. Yozuvchining «Xandon pista», «Bir o‘pichning bahosi» kabi hajviy to‘plamlari, «Yo‘qotganlarim va topganlarim», «Qorako‘z majnun», «Kiprikdagi tong» kitoblari, 3 jilddan iborat «Tanlangan asarlar»i xuddi shu istiqlol yillarida yaratildi.

«Jimjitlik» va «Ufq» romanlari

Uning 1988-yilda yaratilgan «Jimjitlik» romani xalqimizning sho‘ro hukumati davridagi zohiran tinch, turg‘unlik yillarida kechirgan kunlaridan hikoya qiladi.

«Ufq» romani uch qismli asar bo‘lib, roman-trilogiya hisoblanadi. Asarda xalqimizning Ikkinchi jahon urushigacha, urush davri, urushdan so‘nggi yillardagi qismati qalamga olingan. Romanning birinchi kitobi «Qirq besh kun», ikkinchi kitobi «Hijron kunlarida», uchinchi kitobi esa «Ufq bo‘sag‘asida» deb ataladi.

Qatag‘on va unvonlar

Said Ahmad 1947-yilda «xalq dushmani» sifatida ayblanib, nohaq qamoqqa olingan, bir necha yil qatag‘on jabrini tortgan. 1953-yildan so‘nggina oqlangan.

Adib «O‘zbekiston xalq yozuvchisi» unvoniga, Davlat mukofotiga sazovor bo‘lgan, «Buyuk xizmatlari uchun», «Do‘stlik» ordenlari bilan mukofotlangan. Said Ahmadga «O‘zbekiston Qahramoni» unvoni berilgan.

«Qochoq»: Ikromjon va xabar

Qisqacha: Ikromjon Vatan uchun qilgan xizmati uchun orden bilan taqdirlanib, ko‘kragiga taqadi va majlisdan baxtiyor chiqadi. Samovar oldida bir yigit uning bitta o‘g‘li armiyadan qochoq ekanini aytib qoladi. Ikromjon yigitning yoqasidan bo‘g‘adi, Tog‘a (Rayim) yetib kelib uni bo‘shatadi va gap rost ekanini aytadi. Ikromjon ordenini ko‘ksidan yulib: «Olib qo‘y, Tog‘a. Taqishga haqqim yo‘q», deydi.
Qisqacha: Uyga kelgan Ikromjon yog‘och oyog‘ini yecha boshlaydi. Jannat xola o‘g‘li Tursunboyning suratini ko‘rsatib, bolaligini eslaydi. Ikromjon: «Bunaqa o‘g‘lim yo‘q! Befarzand odamman!» deb baqiradi va behush yiqiladi.

IX bob: Tursunboy to‘qayda

Qisqacha: Tursunboy cho‘ldagi to‘qayda, qamishlar orasida yashirinib yashaydi; buni faqat onasi Jannat xola biladi. Ona unga pinhona ovqat olib boradi, erining ustarasini ham olib borgan. Tursunboy soqoli o‘sib, darvesh qiyofasiga kirgan. Jannat xola o‘ziga bezgak tutayotganini Ikromjondan yashiradi. Tursunboy tog‘aning o‘g‘li Azizxon Qahramon bo‘lganini eshitadi.

U kimdandir moxovlar yashaydigan orol haqida eshitgandi. Moxovlar oroliga hech kim kiritilmaydi, hech kim u yerdan chiqarilmaydi. Nahotki, Tursunboy ham o‘sha moxovlardek tanho yashasa?

Zebi va notanish yigit

Qisqacha: Tursunboy qamishlar orasidan notanish yigit ketmon urayotganini va Zebining kulayotganini ko‘radi. Zebi yigitga qumg‘ondan choy olib boradi. Notanish yigit Jannat xolaning ildiz yukini ko‘tarib yordam beradi, Zebi xolani suyab olib chiqadi. Tursunboy g‘azabdan titraydi; Zebi uning oxirgi ilinji edi, endi bundan ham mahrum bo‘ldi.

X bob: Jannat xola kasal

Qisqacha: Jannat xola yarimjon bo‘lib yotib qoladi, lekin baribir shudgorga choy tashiydi va to‘qayga kirib ildiz teradi. Ikromjon bir oyoqlab shudgor kezadi. To‘lanboy o‘tinning zarurligi yo‘qligini aytadi. Jannat xola o‘g‘lini bir haftadan beri ko‘rmagan edi. Hamma shudgorda bo‘lganda, u yashirincha palov damlab, to‘qayga ketadi.

Bilimingizni sinang

O‘zbek adibi Said Ahmad qaysi yillarda yashagan?
  1. 1920—1999-yillarda
  2. 1920—2007-yillarda
  3. 1925—2010-yillarda
  4. 1918—2007-yillarda

To‘g‘ri javob: 1920—2007-yillarda. Said Ahmad 1920—2007-yillarda yashagan.

Said Ahmadning to‘liq ism-sharifi qanday?
  1. Saidahmad Husanov
  2. Said Ahmad Qodiriy
  3. Sardor Xo‘jayev
  4. Sardahmad Husanxo‘jayev

To‘g‘ri javob: Sardahmad Husanxo‘jayev. Adibning haqiqiy ismi Sardahmad Husanxo‘jayev.

Said Ahmad o‘rta maktabni tugatgach, qaysi o‘quv yurtlarida ketma-ket o‘qigan?
  1. Avval Rassomlik bilim yurtida, so‘ng Davlat universitetida
  2. Avval Pedagogika institutida, so‘ng Rassomlik bilim yurtida
  3. Avval Rassomlik bilim yurtida, so‘ng Pedagogika institutida
  4. Avval Konservatoriyada, so‘ng Pedagogika institutida

To‘g‘ri javob: Avval Rassomlik bilim yurtida, so‘ng Pedagogika institutida. Adib avval Rassomlik bilim yurtida, so‘ng Pedagogika institutida o‘qigan.

Said Ahmad Toshkent Pedagogika institutini qaysi yilda tugatgan?
  1. 1953-yilda
  2. 1940-yilda
  3. 1947-yilda
  4. 1943-yilda

To‘g‘ri javob: 1943-yilda. Institutni 1943-yilda tugatgan.

Said Ahmad adabiy faoliyatini qaysi jurnalda adabiy xodim sifatida boshlagan?
  1. «Mushtum»
  2. «Sharq yulduzi»
  3. «Guliston»
  4. «Yosh kuch»

To‘g‘ri javob: «Mushtum». Adib «Mushtum» jurnaliga adabiy xodim bo‘lib kirgan.

Said Ahmadning dastlabki hikoyalar to‘plami qanday nomlanadi va qaysi yilda chop etilgan?
  1. «Er yurak», 1940-yil
  2. «Muhabbat», 1953-yil
  3. «Tortiq», 1940-yil
  4. «Tortiq», 1943-yil

To‘g‘ri javob: «Tortiq», 1940-yil. Dastlabki to‘plam «Tortiq» 1940-yilda chiqqan.

«Farg‘ona hikoyalari» va «Cho‘l burguti» kitoblari qaysi adibning qalamiga mansub?
  1. Abdulla Qahhor
  2. Oybek
  3. G‘afur G‘ulom
  4. Said Ahmad

To‘g‘ri javob: Said Ahmad. Bu kitoblar Said Ahmad tomonidan yozilgan.

Said Ahmad o‘zida qaysi adibning psixologik tasvir mahoratini mujassamlashtirgan?
  1. Cho‘lponning
  2. Abdulla Qahhorning
  3. G‘afur G‘ulomning
  4. Oybekning

To‘g‘ri javob: Oybekning. Psixologik tasvir mahorati Oybekdan olingan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiUsmon Nosir: «Nil va Rim», «Yana she’rimga»Keyingi →Said Ahmad «Ufq» romanidan «Qochoq» parchasi (davomi, yakuni)