XotirAI logotipiXotirAI
📖 8-sinf · Adabiyot · 269–280-b.

Shukur Xolmirzayev: «Ot egasi», «Omon ovchining o‘limi»

Mavzular

Shukur Xolmirzayev hayoti

O‘zbekiston xalq yozuvchisi Shukur Xolmirzayev 1940- yilning 24- mart kuni Surxondaryo viloyatining Boysun tumanida tug‘ilgan. 1963- yilda Toshkent davlat universitetining Jurnalistika fakultetini tugatgan. Yoshlar nashriyoti va bir necha jurnallarda muharrirlik qilgan.

Yosh adibning hikoyalari, «To‘lqinlar» (1963), «O‘n sakkizga kirmagan kim bor» (1965) nomli qissalari ko‘plab muxlislar orttirishi bilan birga, Abdulla Qahhordek ustozlar e’tiborini ham qozongan.

Romanlari va pyesalari

Yozuvchi roman janrida ham o‘z kuchini sinab, «So‘nggi bekat», «Qil ko‘prik», «Yo‘lovchi», «Olabo‘ji», «Dinozavr» kabi asarlar yozdi. Agar «Qil ko‘prik» romanida o‘tgan asrning 20- yillaridagi birodarkushlik urushining halokatli hodisalari tasvirlangan bo‘lsa, qolgan romanlarda 70—80- yillardagi ma’naviy-mafkuraviy tanazzul o‘z aksini topdi.

1987- yilda yaratgan «Qora kamar» pyesasida mazkur hodisani butun murakkabligi bilan chuqur badiiy talqin etdi. Xotin-qizlarimizning sho‘ro davridagi fojiali hayotini ro‘yirost yoritgan «Ziyofat» pyesasi esa 1990- yilda sahnalashtirildi.

Usta hikoyanavis va vafoti

Yozuvchi adabiy ijodning turli janrlarida qalam tebratgan bo‘lsa-da, o‘zbek adabiyoti tarixida, avvalo, usta hikoyanavis sifatida qoldi.

Yozuvchi Shukur Xolmirzayev 2005- yil 29- sentabrda Toshkent shahrida vafot etgan.

«Ot egasi»: Inodning uch boyligi

Qisqacha: Inodning uchta boyligi bor edi: soy bo‘yidagi serdaraxt qishlog‘i, qishloq o‘rtasidagi tepada joylashgan ikki xonali maktabi va qorabayir oti. U shu maktabning yagona muallimi edi. Otasi bosmachilar bilan urushda halok bo‘lgan va qabri qishloq chetida turardi. Qorabayir ikki bor egasini sel suvidan olib chiqqan va ko‘pkarilarda uloqni muttasil shu ayirib chiqarar edi.
Qisqacha: Inodning bor-yo‘q ikki farzandi beda solingan bostirmaga kirib, gugurt o‘ynaydi va bostirma yonadi. Ularni qutqarmoqchi bo‘lgan onasi ham tuynukdan ichkariga o‘zini tashlaydi, biroq chiqolmaydi. Inod kelganda xotini va bolalari allaqachon halok bo‘lgan edi. U ularni otasi yotgan qabristonga ko‘madi.

Inod va Egamberdi to‘qnashuvi

Qisqacha: Shaxsiy ot saqlash man etilgani haqida qaror chiqadi. Sovxoz uchun biya sotib olish kichik leytenant Egamberdi Xudoyberdiyevga topshirilgan, uning o‘zi esa muallimning chiroyli otini egallamoqchi edi. Inod otini bermasligini aytadi; Egamberdi uni «davlatni aldash» bilan qo‘rqitadi. Inod uning ko‘nglini olish uchun avval sigirini, keyin o‘n bosh qo‘yini taklif qiladi, ammo Egamberdi otni talab qilaveradi.

«Ot egasi» yakuni

Qisqacha: Inod qorabayirni bedapoyaga olib chiqib, tizginini tikanga bog‘laydi va uyga kirib miltiq olib chiqadi. Otning peshonasiga o‘q uzadi va qorabayir halok bo‘ladi. Egamberdi qo‘rqib, to‘rig‘ini minib qochadi. Inod otni qabristonga olib borib, jigarlari yonida ko‘madi, so‘ng soyga tushib ketadi. Bir necha oydan keyin u Egamberdining niyatini payqaydi, ammo qishlog‘i va maktabiga mehri yana tomir otgan edi.

1971- yil

«Omon ovchining o‘limi»: Omon

Qisqacha: Omon ovchi qo‘liga miltiq olishi bilan hayvon va parrandalarni otishni o‘ylaydigan, rahmdillik uyg‘onmagan kishi edi. Otasi Rahmon polvon unga o‘n uch yoshida melkokolibr miltig‘ini olib bergan. Harbiydan qaytgan yili otasi vafot etgach, Omon sakkiz gektar o‘rikzorda qorovul va bog‘bon bo‘lgan; keyin onasi uni uylantirgan va o‘g‘il ko‘rgan.

Qishloqning bo‘shashi va oilaviy ziddiyat

Qisqacha: Omon ovdan quruq qaytib, xotini sigir sog‘dirmayotganidan koyingach, sigirni panshaxa bilan urib qo‘yadi va xotini uni «beshafqat» deydi. Qo‘shnilar birin-ketin janubga, Bandixon cho‘liga ko‘chib ketadi va qishloq bo‘shab qoladi. Omon boyqushlarni otmay, ularning mungli ovoziga quloq soladi. Xotini qo‘rqib shikoyat qilganda Omon uni taloq qiladi va o‘g‘liga qolishni aytadi.

Bilimingizni sinang

O‘zbekiston xalq yozuvchisi Shukur Xolmirzayev Surxondaryo viloyatining qaysi tumanida tug‘ilgan?
  1. Termiz tumanida
  2. Sherobod tumanida
  3. Denov tumanida
  4. Boysun tumanida

To‘g‘ri javob: Boysun tumanida. Yozuvchi 1940-yil 24-martda Surxondaryoning Boysun tumanida tug‘ilgan.

Shukur Xolmirzayev qaysi yili Toshkent davlat universitetining Jurnalistika fakultetini tugatgan?
  1. 1967-yilda
  2. 1963-yilda
  3. 1958-yilda
  4. 1971-yilda

To‘g‘ri javob: 1963-yilda. Adib 1963-yilda Toshkent davlat universitetini bitirgan.

«To‘lqinlar» qissasi kimning qalamiga mansub?
  1. Abdulla Qahhor
  2. Said Ahmad
  3. Oybek
  4. Shukur Xolmirzayev

To‘g‘ri javob: Shukur Xolmirzayev. «To‘lqinlar» (1963) Xolmirzayevning dastlabki qissalaridan biridir.

Xolmirzayevning «O‘n sakkizga kirmagan kim bor» qissasi qaysi yili yozilgan?
  1. 1987-yilda
  2. 1963-yilda
  3. 1990-yilda
  4. 1965-yilda

To‘g‘ri javob: 1965-yilda. Qissa 1965-yilda yozilgan.

«Ot egasi» hikoyasida Inodning qishlog‘i va maktabidan keyingi uchinchi boyligi nima edi?
  1. Qorabayir oti
  2. Beda solingan bostirmasi
  3. O‘n bosh qo‘yi
  4. Sigiri

To‘g‘ri javob: Qorabayir oti. Uchinchi boyligi qorabayir oti bo‘lgan.

«Ot egasi» hikoyasida Inodning ikki farzandi halok bo‘lishiga nima sabab bo‘ladi?
  1. Soydagi sel suvi bostirib kelishi
  2. Bostirmada gugurt o‘ynab yong‘in chiqarishgani
  3. Bosmachilarning qishloqqa hujumi
  4. Qorabayir bolalarni tepib yuborishi

To‘g‘ri javob: Bostirmada gugurt o‘ynab yong‘in chiqarishgani. Bolalar beda solingan bostirmada gugurt o‘ynab o‘t qo‘ygan.

«Ot egasi» hikoyasida sovxoz uchun biya sotib olish vazifasi kimga topshirilgan edi?
  1. Sovxoz mudiri Rahmon polvonga
  2. Kichik leytenant Egamberdi Xudoyberdiyevga
  3. Qishloq muallimi Inodning o‘ziga
  4. Bosmachilar boshlig‘i Omonga

To‘g‘ri javob: Kichik leytenant Egamberdi Xudoyberdiyevga. Vazifa Egamberdi Xudoyberdiyevga topshirilgan.

Egamberdi qorabayirni talab qilganda Inod uning ko‘nglini olish uchun avval sigirini taklif qiladi. Keyin nimani taklif qiladi?
  1. O‘n bosh qo‘yini
  2. Bedapoyasini
  3. Otasidan qolgan uyini
  4. Maktab binosini

To‘g‘ri javob: O‘n bosh qo‘yini. Inod sigirdan keyin o‘n bosh qo‘yini ham taklif qiladi.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiTo‘ra Sulaymon hayoti va she’rlariKeyingi →Shukur Xolmirzayev: Omon ovchining o‘limi va Otning egasi tahlili