Shukur Xolmirzayev: Omon ovchining o‘limi va Otning egasi tahlili

Mavzular

Omon mergan kiyik oviga chiqadi

Omon mergan tunda: o‘rmonda, tog‘da hech narsadan qo‘rqmagani kabi jin-ajina degan narsalarga ham ishonmas, shu ma’noda «qon tutadi», «gunoh», «ko‘z tegadi» degan gaplarning ham uning uchun ma’nosi yo‘q edi.

G‘ajirlar va singan oyoqlar

Hamdam: «Balnisaga boramiz. Eng zo‘r ustalar o‘sha yerda». Ular Ichaksoydan borib, kasalxonaning etagidan chiqishdi.

Kasalxona va amma

Omon miltiqni so‘radi: «Miltiqni obering! Yonimda tursin...» Amma qo‘rqa-pisa «indamas»ni, keyin u aytgan yerdan bir changal o‘qni olib berdi.

Omonning oxirgi ovi va o‘limi

Ko‘tarilmoqchi bo‘lgan ko‘ksini qor bosib, dami ichiga tushib ketdi. Miyasida esa o‘sha savol javobsiz qoldi.

Ulton piyon jasadni ko‘radi

Tabiat va Xolmirzayev ijodi

Inson hayotini uni o‘rab turgan tabiatdan xoli tasavvur etib bo‘lmaydi. Insonning o‘zi ham, bir mavjudot sifatida, tabiat farzandi hisoblanadi. Shunga ko‘ra, tabiatga munosabatiga qarab ham odamlarga baho berish, kimning qanday inson ekanini aytish mumkin.

Shukur Xolmirzayev Surxon vohasining beqiyos so‘lim Boysun tumanida tug‘ilib voyaga yetgan. Uning ijodkor sifatida shakllanishiga tug‘ma iste’dodi bilan birga, yurtning shu go‘zalliklari ham ta’sirini o‘tkazgan. Buni yozuvchi asarlarida tabiat manzaralarining, hayvonot va o‘simlik dunyosining nihoyatda tiniq, ichdan his etilib tasvirlanganidan bilsa bo‘ladi.

Inod ismi va Egamberdi

Inod — arabchadan olingan bo‘lib, «cho‘rtkesar», «qat’iyatli», «qaysar» ma’nolarini beradi. Agar oldindan shuni bilib hikoya voqealariga razm solsak, muallif aytmoqchi bo‘lgan muhim haqiqatni, g‘oyani chuqurroq his qilamiz.

Inodning hech narsaga alishmaydigan boyliklari — ko‘ngil mulki bor. Otasidan juda erta, xotini va farzandlaridan fojiali tarzda ayrilgan bo‘lsa-da, ulardan yodgor qishlog‘i, maktabi hamda qorabayir oti unga madad. Qorabayirga qarab faqat «zo‘r» tulporni ko‘rayotgan kichik leytenant Egamberdi Xudoyberdiyev uchun esa Inodning ko‘ngli begona.

Qorabayir fojiasi va «odatdagi»

Bizningcha, otdan voz kechishdek fojiali holatda ham Inodning jismiga monand ismi, ismiga mos tabiati o‘z so‘zini aytdi. Uning qat’iyati, qaysarligi, cho‘rtkesarligi yana bir bor namoyon bo‘ldi. Hikoya davomida Inod Egamberdiga ikki marotaba bir xil savol beradi: «Shundaymi?»

Yozuvchi otni tasvirlar ekan, «odatdagi» so‘zini uch bora takror qo‘llaydi. Undan keyingi so‘zni (otni, sifatni) esa har safar o‘zgartiradi va shu tariqa qorabayirning boshqa otlardan farq qiladigan ajoyib obrazini ko‘z oldimizda gavdalantiradi.

Ot birdan titroq tovushda kishnab yubordi.— Shukur Xolmirzayev, «Otning egasi» hikoyasidan

Omon ovchining betakror ruhiyati

«Omon ovchining o‘limi» qahramoni Inodning tamom teskarisi. Unga nafaqat tabiat va uning jonzotlariga, balki odam bolalariga nisbatan shafqat ham butkul begona. Omonning otasi Rahmon polvon bilan bog‘liq qisqa ma’lumotlar uning berahm bo‘lib o‘sishiga oilasidagi muhit, ayniqsa, otasining ta’siri kuchli bo‘lganini ko‘rsatadi.

U kishi Omonga o‘n uch yasharligida «indamas» miltiq — melkokolibr olib bergan. Omon bolalikdan yovvoyi qush-u yovvoyi hayvonlar otish va yeyish uchun yaratilgan deb o‘ylar edi. «Qon tutadi», «gunoh», «ko‘z tegadi» degan gaplarning uning uchun ma’nosi yo‘q edi — bu uning ruhiy jihatdan qanchalar qashshoq ekanidan darak beradi.

Bilimingizni sinang