📖 9-sinf · Adabiyot · 25–38-b.

Alpomish dostoni: Qultoy, tushlar, Qorajon va poyga

Mavzular

Qultoy bilan to‘qnashuv, qo‘riq

Qisqacha: Qultoy birinchi marta Alpomishni tayoq bilan do‘qlab qaytardi. Alpomish qaytib, singlisi Qaldirg‘och bilan uchrashdi va uning gapidan so‘ng yana Qultoyning oldiga bordi. Bu safar Qultoyni belidan tutib yerga yiqitdi. Qultoy yilqilarni yig‘ib, Dobonbiydan qolgan qo‘riqni Alpomishga berdi. Qo‘riq chipor otning bo‘yniga tushdi.

Bobo, sir-u holim ma’lum qilayin, / Sendan endi bir bedovni so‘rayin,— Alpomish, Qultoyga

Qaldirg‘och duosi va Alpomish yo‘lga

Qayda borsang, Shohimardon yor bo‘lsin, / Dushmanlaring ko‘rsa, seni xor bo‘lsin,— Qaldirg‘ochoyim, akasiga

Chiltonlar va uch tush

Singlisi bilan xo‘shlashib, yurtidan chiqqan Alpomishga Shohimardon pir va qirq chilton hamisha homiylik qiladi. Chiltonlar qalmoq yo‘lidagi birinchi kechada charchab uxlab yotgan Alpomish ruhini Barchinniki bilan uchrashtiradilar.

Qisqacha: Alpomishning tushiga rasul payg‘ambar kirib, uni Shohimardon pirlar qo‘llashini va Barchin unga taqdir qilinganini aytdi. Barchin tushini Suqsuroy kaniziga aytdi: qibla tomondan oy tug‘ib, to‘rt yulduz oladi. Kaniz buni rasul payg‘ambar va to‘rt choriyor deb tabir qildi.

Qibla betdan bir oy tug‘ib keladi, / Oyning girdin to‘rtta yulduz oladi,— Barchin, tushini aytib

Qorajon va Alpomish do‘stligi

Qisqacha: Qorajon Murodtepa ostida Alpomishni ko‘rib, tanidi. Ikkovi ko‘rishdi; Alpomishning qisishidan Qorajonning yetti qobirg‘asi sindi, u buni quyonchiq kasalim deb yashirdi. Alpomish do‘stini Barchin oldiga xabarchi va sovchi qilib yubordi.

Asli Boysin deydi mening yurtimdi, / Laqabim — Alpomish, otim — Hakimdi...— Alpomish, Qorajonga

Barchinning to‘rt sharti

Barchin: “Mening to‘rt shartim bor. Shul to‘rt shartimni qilgan kishiga tegaman. Xohi Alpomish qilib olsin, xohi qalmoqlarning biri qilib olsin.” Har kim maydonga ot soladi, otini o‘zdirgan odam oladi.

Boboxondan poyga qilib o‘zdirsa, / Oti ildam boybachchaga tegaman.— Barchin, shartlarini aytib

Ko‘kaldosh va sinchining ko‘zi

Qisqacha: Ko‘kaldosh Barchinning shartlarini Qorajondan eshitib, o‘zini ustun sanadi. Alpomishning oti Boychiborni sinchi ko‘rib, uni zo‘r dedi. Ko‘kaldosh buni jabrlab, sinchining ikki ko‘zini o‘yib oldi. Poygaga to‘rt yuz to‘qson to‘qqiz ot bo‘ldi, Boychibor bilan besh yuz bo‘ldi.

Poyga qilaman, otini o‘zdirganga tegaman.— Barchin shartlari, Qorajon orqali Ko‘kaldoshga aytilgan

Poyga: Zil tog‘i va Ajdahor

Zil tog‘ida bir Ajdahor boridi, / Ajdahorga alp Qorajon doridi.— Alpomish dostonidan

Qalmoqlar nomardligi, Rajabxo‘ja

Ko‘kaldosh boshliq qalmoqlar Boychiborning poygada yutishi aniqligini bilib, nomardlik qiladilar. Kimsasiz tog‘da Qorajonni toshga bog‘lab tashlab, Boychiborning oyog‘iga mix qoqishadi. Boboxon tog‘ida yolg‘iz qolib, Boychibor bilan Qorajon boylovli yotib, avliyolarni shafe keltirib, yig‘lar edi.

Qisqacha: Qalmoqlar Qorajonni toshga bog‘lab, Boychiborni arqonlab, tuyog‘iga gulmix urdi. Alpomishning piri Rajabxo‘ja kelib, Qorajonning qo‘lini chechdi. Eshonning ruhunati otning sag‘risini silaganda qalmoqlarning solgan sovuni yerga tushdi.

Dam shu damdir, o‘zga damni dam dema, / Boshing eson davlatingni kam dema,— Eshonning ruhunati, Qorajonga

Boychibor Ko‘kdo‘nandan o‘zdi

Qisqacha: Boychibor otlarning biridan so‘ng birini o‘zib, to‘rt yuz oltmish otdan o‘tdi. Ko‘kaldosh Ko‘kdo‘nanga qamchi urib quvdi, lekin Boychibor yetib, Ko‘kdo‘nanni sag‘risidan olib siltab otdi. Ko‘kdo‘nan qaytib yetib, Chiborni dumg‘azadan qarsillatib oldi.

Ancha yo‘lga borib tushdi Ko‘kdo‘nan, / Qirq ming qadam o‘tib ketdi Boychibor.— Alpomish dostonidan

Bilimingizni sinang

“Alpomish” dostonida Qultoy Alpomishni ko‘rib, qo‘liga nimani ushladi?

Yilqi boqadigan qayqi tayog‘ini
Uchi temirli nayzani
Og‘ir gurzini
Yoy va o‘qni

To‘g‘ri javob: Yilqi boqadigan qayqi tayog‘ini. Qultoy Alpomishni ko‘rib yilqi boqadigan qayqi tayog‘ini qo‘liga ushlagan.

“Alpomish” dostonida «qayqi» so‘zi qanday ma’noni bildiradi?

Tutqanoq
Qirq avliyo
Sirtmoq
Egilgan, qiyshiq

To‘g‘ri javob: Egilgan, qiyshiq. Dostondagi izohga ko‘ra, qayqi — egilgan, qiyshiq.

“Alpomish” dostonida Qultoy Alpomishga bergan «qo‘riq» so‘zi qanday ma’noni anglatadi?

Qirq avliyo
Sirtmoq
O‘n ikki imom
Makiyon o‘rdak

To‘g‘ri javob: Sirtmoq. Izohga ko‘ra, qo‘riq — sirtmoq.

“Alpomish” dostonida Qultoy qanday xarakterdagi chol sifatida tasvirlanadi?

Dono va xotirjam chol
Mehribon va yumshoq chol
Soddadil va ko‘ngilchan chol
Zahar chol

To‘g‘ri javob: Zahar chol. Dostonda Qultoy ham zahar chol deyilgan.

“Alpomish” dostonida Qultoy yotgan yerida chaqirganda necha to‘qaydagi yilqi yig‘ilib qoshiga yetib keldi?

To‘qson to‘qay
Yuz to‘qay
Qirq to‘qay
Yetmish to‘qay

To‘g‘ri javob: To‘qson to‘qay. To‘qson to‘qaydagi yilqi yig‘ilib Qultoyning qoshiga yetdi.

“Alpomish” dostonida Hakimbek qo‘riqni yilqilarga solganda, u birinchi marta qanday otning bo‘yniga tushdi?

Yollari eshilgan ipakday chipor otning
Qirq ming yilqi ichidagi eng keksa biyaning
Yollari qop-qora, tuyog‘i temirday ayg‘ir otning
Peshonasi oq, bo‘yni uzun to‘riq otning

To‘g‘ri javob: Yollari eshilgan ipakday chipor otning. Qo‘riq avval yollari eshilgan ipakday chipor otning bo‘yniga tushgan.

“Alpomish” dostonida Hakimbek chipor otni qo‘yib yuborib, qo‘riqni yana solganda nima bo‘ldi?

Qultoy qo‘riqni qo‘lidan tortib oldi
Qo‘riq havoda uzilib ketdi
Qo‘riq yana shu chipor otning bo‘yniga tushdi
Qo‘riq boshqa bir otning bo‘yniga tushdi

To‘g‘ri javob: Qo‘riq yana shu chipor otning bo‘yniga tushdi. Qo‘riq yana o‘sha otning bo‘yniga tushgan.

“Alpomish” dostonida Qaldirg‘och Alpomishning oti haqida nima degan?

Bu ot Dobonbiyning merosi, sen uchun emas
Bu ot juda sust, uni minishning hojati yo‘q
Bu ot nazarkarda, uni mingan odam maqsadini Haqdan topadi
Bu otni faqat qalmoqlar minadi, sen minma

To‘g‘ri javob: Bu ot nazarkarda, uni mingan odam maqsadini Haqdan topadi. Qaldirg‘och otni nazarkarda deb ta’riflagan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash