Hadislardan namunalar; Oybek hayoti boshlanishi

Mavzular

Onani rozi qilish va ota-ona haqi

Bahz ibn Hakim raziyallohu anhu (r.a.) otasi va bobosidan rivoyat qildi, bobosi aytdi: “Rasulullohdan: “Ey Rasululloh, men yaxshiligimni kimga qilsam bo‘ladi?” — deb so‘radim. “Onangga”, dedilar. Men shu savolimni uch marotaba qaytarsam ham, Rasululloh: “Onangga”, — deyaverdilar. To‘rtinchi marotaba so‘raganimda: “Otangga va yaqin bo‘lgan qarindoshlaringga”, — dedilar.

Onayi zorim uchun bo‘ynimni eggan tevaman, / Tevaga mingan onam horsalar ham men charchamam.— yamanlik odamning onasi haqida o‘qigan bayti

Haqorat, qarindosh va musibat

Abdulloh ibn Amri rivoyat qiladilar: Rasululloh sallallohu alayhi vasallam (s.a.v.): “Odam qiladirgan gunohi azimlardan biri — ota-onasini haqorat qilmoqdir!” — dedilar. Janob Rasululloh sallallohu alayhi vasallam: “Birovning ota-onasini so‘kkan odam o‘z ota-onasini haqorat qilgan bo‘lur”, — deb javob qildilar.

Kimki rizqim ulug‘, umrim uzoq bo‘lsin desa, qarindosh-urug‘lariga mehr-oqibatli bo‘lsin!— Rasululloh (s.a.v.), Abu Hurayra rivoyati

Oyisha onamiz raziyallohu anho bunday degan ekanlar: “Musulmon kishiga yetadirgan har bir musibat, hattoki badanining biror yeriga kirgan tikan ham uning gunohiga kafforat bo‘lg‘usidir”.

Sabr, xamr va inga

Mo‘min odam balo-qazolarga toqat etmoqlikda sabza giyoh monanddir.— Rasululloh (s.a.v.), Abu Hurayra rivoyati

Chunki mo‘min har tarafdin shamol esganda egilib, so‘ng yana qaddini tiklab olg‘uvchi sabza giyoh yanglig‘ balo-qazolarga chidab, yengilmag‘aydir. Fojir (osiy) odam ersa, mo‘rt arz (kedr) og‘ochi kabidir, Alloh taolo uni, istasa, birdaniga sindira olur!

Ibn Umar raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sallallohu alayhi vasallam shunday marhamat qilganlar: “Har bir mast qiladigan narsa xamrdir va har bir mast qiladigan narsa haromdir.”

Abu Hurayra raziyallohu anhu aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): “Mo‘min kishi o‘zini bir inga ikki marta chaqtirmaydi”, — dedilar. Inga chaqtirish — zaharli hasharotlarga (yoki ilonga) chaqtirishdir; aqlli odam bir xatoni ikki bor takrorlamaydi.

Gumon, marhamat va qo‘shni

Abu Hurayra raziyallohu anhudan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.a.v.): “Gumondan saqlaning, zero, gumon so‘zlarning yolg‘onidir. Josuslik qilmang, bir-biringiz bilan raqobatlashmang, o‘zaro adovat qilmang, bir-biringizga hasad qilmang va g‘azab qilmang, Allohning solih bandalari bo‘ling!” — dedilar.

Marhamat qilmagan kishiga marhamat qilinmaydi— Rasululloh (s.a.v.), Abu Said rivoyati

Hazrati Oyisha raziyallohu anho aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): “Hazrati Jabroil qo‘shni haqiga rioya qilish to‘g‘risida menga shu qadar ko‘p vasiyat (topshiriq) qildilarki, men uni hatto molimga ham merosxo‘r qilib qo‘ysalar kerak, deb o‘yladim”, — dedilar. Ikki qo‘shnidan hadyani eshigi yaqinroq bo‘lganiga berish aytilgan.

Yaxshilik, xulq va sevgi

Jobir ibn Abdulloh raziyallohu anhu aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): “Kim moddiy jihatdan birovga yaxshilik qilsa, unga ham yaxshilik qaytarilsin. Yaxshilik qilishga qurbi kelmasa, u kishini g‘oyibona maqtasin, chunki maqtash tashakkur o‘rnida o‘tadi.”

Muoviya ibn Abu Sufyon raziyallohu anhu aytdilar: “Men Rasululloh (s.a.v.)dan bir so‘z eshitdim. Shu so‘z tufayli Alloh taolo menga manfaat yetkazadi. Rasululloh (s.a.v.): “Sen kishilarning aybi va kamchiligini surishtirib yursang, ularni buzib qo‘yasan”, degan edilar.”

Hayo, arazlash va infoq

Hayo qayerda bo‘lmasin kishini bezaydi— Rasululloh (s.a.v.), Anas ibn Molik rivoyati

Anas ibn Molik raziyallohu anhudan rivoyat qilindi: “Hech bir musulmon kishi o‘z birodaridan uch kechadan ortiq arazlab yurishi joiz emasdir”.

Uboda ibn Somit rivoyat qiladi: Rasululloh (s.a.v.): “Siz menga olti narsaga kafolat bering, men ham sizga jannat kafolatini berayin: rost so‘zlang, va’dangizni bajaring, omonatga rioya qiling, nomusingizni saqlang, haromga nazar qilishdan tiyiling va qo‘lingizni haromdan torting”.

Yolg‘on va Ali o‘gitlari

Rib’iy ibn Hiroshdan rivoyat qilinishicha, u Ali raziyallohu anhu xutba qilayotib: “Rasululloh (s.a.v.): “Sizlar menga yolg‘on to‘qimanglar. Zero, kim menga yolg‘on to‘qisa, albatta, jahannamga kiradi, deb aytganlar”, — deganini eshitgan.

Ali raziyallohu anhu shunday degan ekanlar: “Ey, odamlar! Kim o‘zining aybiga qarasa, boshqalarning aybi bilan ishi bo‘lmay qoladi. Kim xiyonat qilichini yalang‘ochlasa, o‘zi o‘sha qilich bilan o‘ldiriladi. Kim birodariga chuqur qazisa, unga o‘zi qulaydi. Kim birovning aybini ochsa, o‘z xonadonidagi ayblari ochilib qoladi.”

Sahihi Buxoriy va hadis ta’rifi

Imom al-Buxoriy avlodlarga boy va qimmatli ilmiy meros qoldirgan bo‘lib, u yozgan asarlarning soni yigirmadan ortiqdir. Buyuk allomaning eng muhim asari, shubhasiz, “Al-jome’ as-sahih”dir. Bu asar “Sahih al-Buxoriy” nomi bilan ham mashhur.

Alloma ibn Salohning ta’kidlashicha, al-Buxoriyning bu asariga kiritilgan ishonchli hadislarning soni takrorlanadiganlari bilan birga 7275 ta bo‘lib, takrorlanmaydigan holda esa 4000 hadisdan iborat. Sahih hadislar to‘plamiga tartib berishdek sharafli ishni birinchi al-Buxoriy boshlab bergan.

Hadis va ilm: “Chinga borib”

“Al-jome’ as-sahih” asarining birinchi kitobida dastlabki bob iymon haqida bo‘lsa, uning ikkinchi bobi ilm haqida. Bu dinimizda iymondan keyingi mavqe ilmga tegishli ekanligiga ishora qiladi.

Ilmni Chinga borib bo‘lsa ham olinglar— hadis

Hadisdagi “Chin” faqat Xitoy yurtinigina bildirmaydi, ayni paytda u ramziy ma’noda ham masofa jihatdan uzoqlik, ham vaqt jihatdan uzoqlik — davomiylik va bu jarayonlardagi qiyinchilik, mashaqqatlarni ifodalaydi.

Ko‘ngullarning sururi ilmdandur, Ko‘rar ko‘zlarni nuri ilmdandur— Furqat

Bilik birla bilinur saodat yo‘li, Bilik birla saodat yo‘lini bula— Ahmad Yugnakiy, “Hibat ul-haqoyiq”

Ota-ona va qiz farzand hadislari

Abdulloh ibn Abbos (r.a.)dan rivoyat qilingan hadisda: “Qaysi bir musulmon farzandi savob umidi bilan ertalab ota-onasini ziyorat qilsa, Alloh taolo unga jannatdan ikkita eshik ochadi. Agar ulardan bittasini ziyorat qilsa, unga jannatning bir eshigini ochadi.” Faqat gunohga, zulmga (ya’ni jinoyatga) buyursalargina itoat qilinmaydi.

Atangni, anangni sevundir tushi, Yanut berg‘a tapg‘ing tuman ming asig‘— Yusuf Xos Hojib, “Qutadg‘u bilig”

Birisin oy angla, birisin quyosh— Alisher Navoiy (ota-ona haqida)

Oybek: bolalik va ta’lim

Muso Toshmuhammad o‘g‘li Oybek 1905- yilning 10- yanvarida Toshkentning Govkush mahallasida tug‘ildi. Ota-onasi uni juda yoshligidan eski maktabga o‘qishga berishgan. Oybekda adabiyotga muhabbat ko‘rkam so‘zga mehri baland onasi Shahodatbonu tufayli paydo bo‘ldi.

Muso o‘n to‘rt yoshga to‘lganda “Namuna” nomli boshlang‘ich maktabda o‘qishni davom ettiradi. O‘n olti yoshga yetganda, Navoiy nomidagi ta’lim-tarbiya texnikumiga o‘qishga kirdi. Ilk she’ri texnikumning “Tong yulduzi” nomli devoriy gazetasida chiqdi, keyin shu gazetaga mas’ul muharrir bo‘ldi.

1925- yilda texnikumni tugatgan Oybek O‘rta Osiyo Davlat universiteti (hozirgi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti)ga o‘qishga kirdi. 1927- yilda o‘qishini Sankt-Peterburgdagi Plexanov nomli xalq xo‘jaligi institutiga ko‘chirdi va 1930- yilda o‘zi o‘qigan universitetga qaytib keldi.

Oybek ijodi va faoliyati

Adabiyotga Cho‘lpon hamda rus simvolistlarining ta’sirida shoir sifatida kirib kelgan Oybek 30- yillarda “Dilbar davr qizi”, “O‘ch”, “Baxtigul va Sog‘indiq”, “Navoiy” singari o‘nga yaqin doston yaratdi.

1937- yilgi qatag‘on shamoli Oybekni ham chetlab o‘tmadi. U Til va adabiyot institutidagi ishidan haydaldi. Yozuvchilar uyushmasi safidan chiqarildi. Eng mashhur asari “Qutlug‘ qon” romani hayoti xavf ostida turgan tahlikali davrda yozildi.

• “Oltin vodiydan shabadalar” romani
• “Quyosh qoraymas”, “Ulug‘ yo‘l” romanlari; “Nur qidirib”, “Bolalik”, “Bola Alisher” qissalari

Bilimingizni sinang